# Tezontle - Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/tezontle/ - İngilizcesi: Tezontle - Tür: Kayaç - Sınıflandırma: Kayaçlar › Magmatik kayaçlar › Yüzey (volkanik) kayaçları - Sertlik (Mohs): 5–6 - Özgül ağırlık: 1–2 g/cm³ - Renkler: koyu kırmızı, kiremit kırmızısı, kahverengimsi kırmızı, siyahımsı, grimsi - Bileşim: Bazalt ile bazaltik andezit bileşiminde, büyük ölçüde oksitlenmiş volkanik cüruf (skorya). Kırmızı rengini demir oksitten alır. - Doku: Camsı ve çok gözenekli (veziküler): içi gaz kabarcıklarının bıraktığı boşluklarla doludur, bu yüzden çok hafiftir. İyi çimentolanmış, köşeli parçalardan oluşan (aglomeratik) bir yapısı vardır. - Değer merdiveni: 3/9 basamak, Yapı ve endüstri taşı Mexico City'nin kırmızı taşı: Aztek tapınaklarından barok saraylara kadar kullanılan, suda batan göl zeminine uygun hafif volkanik cüruf. Tezontle, Meksika'da yaygın olarak kullanılan kırmızı, gözenekli ve çok oksitlenmiş bir volkanik kayaçtır; jeologların “skorya” dediği volkanik cürufun bir türüdür. Kırmızı rengini demir oksitten alır ve gaz kabarcıklarının bıraktığı boşluklar yüzünden çok hafiftir. En az 20 yüzyıldır yapılarda kullanılır: Teotihuacan'da, Aztek başkenti Tenochtitlan'ın tapınaklarında ve Mexico City'nin sömürge dönemi cephelerinde. 2024'te Uluslararası Jeoloji Bilimleri Birliği (IUGS) tarafından Küresel Miras Taşı ilan edildi. ## Nasıl oluşur? Tezontle, Trans-Meksika Volkanik Kuşağı'nın doğusunda, Pliyosen'den bugüne (Holosen) kadar etkin olan küçük volkanlarda oluştu. Bu volkanların çoğu, tek bir püskürmeyle oluşan **cüruf konileridir**. Püskürme sırasında gazla dolu bazaltik lav parçaları havaya fırlar, hızla soğur ve içlerindeki gaz kabarcıkları boşluk olarak kalır. Ortaya çıkan gözenekli, camsı kayaca **skorya** (volkanik cüruf) denir. Tezontlenin kırmızı rengi, sıcak cüruftaki demirin havayla temas edip oksitlenmesinden gelir. Ana kaynakları, Mexico City'nin güneyindeki **Chichinautzin** ve kuzeydoğusundaki **Apan-Tecocomulco** volkanik alanlarıdır. Her ikisi de eski Texcoco Gölü'nün bulunduğu Anahuac havzasının çevresindedir. ## Ne işe yarar? - **Yapı ve cephe taşı:** Teotihuacan'da MS 1.–7. yüzyıllarda, Tenochtitlan'ın tapınaklarında 14. yüzyıldan itibaren büyük ölçüde kullanıldı. Sömürge döneminde kesilmiş kırmızı tezontle, Mexico City'deki barok yapıların cephelerinin simgesi oldu. - **Hafif beton ve sıva:** Betona katılarak hafif beton bloklar, çimentoyla karıştırılarak sıva yapılır. - **Yol ve bahçe:** Kırılmış tezontle toprak yolların üst katmanında, bahçelerde, kaktüs bahçelerinde ve akvaryumlarda zemin malzemesi olarak kullanılır. - **Fırın ve buhar banyosu:** Isıyı tuttuğu için ekmek fırınlarının ve geleneksel temazcal buhar banyolarının yapımında da kullanılır. ## Nerede görülür? Tezontle, Meksika vadisinin çevresindeki cüruf konilerinden çıkarılır. Mexico City'nin tarihî merkezinde Metropolitan Katedrali, Ulusal Saray, Monte de Piedad ve San Bernardo Kilisesi gibi yapılarda; Templo Mayor kalıntılarında ve Teotihuacan'da görülebilir. Mexico City'nin tarihî merkezi ve Teotihuacan, UNESCO Dünya Mirası alanlarıdır. ## Nasıl tanınır? - Koyu ya da kiremit kırmızısıdır; bazı türleri siyahımsı ya da grimsidir. - Süngere benzer biçimde delik deşiktir ve eline aldığında beklenenden çok hafiftir. - Kırık yüzeyi pürüzlü ve camsıdır; köşeli volkanik parçalar birbirine kaynamış gibi görünür. ## Değerini ne belirler? Bir yapı taşı olarak değerini hafifliği, işlenebilirliği ve sıcak kırmızı rengi belirler; yumuşak göl zemini üzerinde inşaat için bu hafiflik özellikle önemlidir. Kırılmış tezontle ucuzdur ve toprak yollara, bahçelere ve hafif beton bloklara dökme malzeme olarak satılır. Tarihî yapıların onarımında aynı renk ve dokuda taş bulunabilmesi ayrıca önem taşır. Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir. ## Yanlış bilinenler - Yanlış: Tezontle, kırmızıya boyanmış ya da pişirilmiş bir tuğladır. Doğrusu: Tezontle doğal bir volkanik kayaçtır. Kırmızı rengi, volkanik cüruftaki demirin oksitlenmesinden gelir; taş ocaklardan bu renkte çıkarılır. ## Merak edilenler **Tezontle neden bu kadar hafiftir?** Tezontle, volkandan fırlayan gaz dolu lav parçalarının hızla soğumasıyla oluşur. Gaz kabarcıkları kaçarken taşın içinde sayısız boşluk bırakır. Bu yüzden tezontle çok gözenekli ve hafiftir; Mexico City'nin yumuşak göl zemininde yapı taşı olarak tercih edilmesinin nedeni de budur. ## Bunu biliyor muydun? - Adı, Nahuatl dilinde “taş” anlamına gelen tetl ile “saç” anlamına gelen tzontli sözcüklerinden oluşan tetzontli'den gelir. - Mexico City kurumuş bir gölün yumuşak, suya doymuş zemini üzerinde kuruludur. Hafif tezontle, binaların bu zemine batmasını yavaşlatmaya yardım ettiği için tercih edilmiştir. - Mexico City Katedrali, Ulusal Saray ve Monte de Piedad gibi tarihî yapıların cepheleri kesme tezontleyle kaplıdır. ## Nerede bulunur? - Sierra Chichinautzin volkanik alanı, Mexico City'nin güneyi, Meksika (Önemli yatak): Trans-Meksika Volkanik Kuşağı'ndaki, tek püskürmeyle oluşmuş küçük cüruf konileriyle dolu volkanik alan; tezontlenin iki ana kaynağından biri. - Apan-Tecocomulco volkanik alanı, Hidalgo, Meksika (Önemli yatak): Tezontlenin ikinci ana kaynağı olan cüruf konileri alanı. Nokta Apan kasabasını gösterir. - Teotihuacan, México eyaleti, Meksika (Tarihî kaynak): Tezontlenin belgelenen en eski kullanımı (MS 1.–7. yüzyıllar) bu antik kentin yapılarındadır. - Templo Mayor ve tarihî kent merkezi, Mexico City, Meksika (Tarihî kaynak): Aztek başkenti Tenochtitlan'ın tapınakları 14. yüzyıldan itibaren büyük ölçüde tezontleyle yapıldı; 17.–18. yüzyılın sömürge ve barok yapılarının cepheleri de bu taşı taşır. ## Kaynaklar - [Tezontle](https://en.wikipedia.org/wiki/Tezontle), Wikipedia - [Tezontle volcanic scoria (Global Heritage Stone)](https://iugs-geoheritage.org/?p=11830), IUGS Subcommission on Heritage Stones, 2024 - [Tezontle](https://es.wikipedia.org/wiki/Tezontle), Wikipedia (es) - [Natural building stones of Mexico–Tenochtitlán: their use, weathering and rock properties at the Templo Mayor, Palace Heras Soto and the Metropolitan Cathedral](https://link.springer.com/doi/10.1007/s12665-011-1075-z), Environmental Earth Sciences (Springer), 2011 - [Scoria](https://en.wikipedia.org/wiki/Scoria), Wikipedia - [Sierra Chichinautzin](https://en.wikipedia.org/wiki/Sierra_Chichinautzin), Wikipedia - [Teotihuacan](https://en.wikipedia.org/wiki/Teotihuacan), Wikipedia - [Templo Mayor](https://en.wikipedia.org/wiki/Templo_Mayor), Wikipedia Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/tezontle/ · Lisans: CC BY-SA 4.0