# Tahiti incisi

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/tahiti-incisi/
- İngilizcesi: Tahitian pearl
- Diğer adları: Siyah inci
- Tür: Varyete
- Sınıflandırma: Organik taşlar
- Kristal sistemi: Ortorombik
- Sertlik (Mohs): 2,5–3
- Özgül ağırlık: 2,72–2,78 g/cm³
- Kırılma indisi: 1,53–1,69
- Parlaklık: Sedefimsi
- Saydamlık: Opak
- Renkler: antrasit grisi, siyah, gümüşi, koyu yeşil, kahverengimsi siyah, altın sarısı, beyaz
- Çizgi rengi: Beyaz
- Dilinim: Yok
- Kırılma: Düzensiz
- Bileşim: Kalsiyum karbonat (CaCO₃, çoğunlukla aragonit) plakacıkları ve bunları birbirine bağlayan konkiyolin adlı organik madde; bu katmanlı yapıya sedef (nakre) denir. Kültür incilerinin çoğunda ortada kabuktan yapılmış bir boncuk çekirdek bulunur.
- Doku: Eşmerkezli, soğan kabuğu gibi üst üste binen ince sedef katmanları. Yüzey büyüteçle bakıldığında ince, dalgalı çizgiler gösterir; bu yüzden dişe sürtüldüğünde hafif pürüzlü gelir.
- Değer merdiveni: 7/9 basamak, Değerli taş

Fransız Polinezyası lagünlerinde siyah dudaklı istiridyede yetiştirilen, gri-siyah gövdesi üzerinde yeşil, mor ve pembe yansımalar taşıyan iri kültür incisi.

Tahiti incisi, siyah dudaklı inci istiridyesinde (Pinctada margaritifera) yetiştirilen bir kültür incisidir. Adı Tahiti'den gelse de çiftliklerin çoğu Fransız Polinezyası'nın Tuamotu ve Gambier takımadalarındaki lagünlerdedir. Halk arasında “siyah inci” denir; ama çoğu simsiyah değil, antrasit grisi, gümüşi ya da koyu yeşildir ve üzerinde mor, pembe, mavi yansımalar görülür. Genellikle 8–18 mm çapında, yani Akoya incilerinden çok daha iridir. 1960'larda yetiştirilmeye başlanmış ve kısa sürede Fransız Polinezyası'nın en önemli ihraç ürünü olmuştur.

## Nasıl oluşur?

Tahiti incisi bir kültür incisidir: Süreci insan başlatır, inciyi istiridye yapar. Siyah dudaklı inci istiridyesi 30 yıla kadar yaşayabilen, 5 kilograma ve 30 santimetre çapa ulaşabilen iri bir türdür. Lagünde toplanan yavru istiridyeler iplere dizilip büyütülür; aşılanacak istiridye en az iki yaşında ve 11–12 cm çapında olmalıdır. Teknisyen, istiridyenin üreme organına geleneksel olarak ABD'deki Mississippi havzasının tatlı su midyelerinin kabuğundan yontulan 5–9 mm'lik bir boncukla birlikte başka bir siyah dudaklı istiridyeden alınmış küçük bir manto parçası yerleştirir. Manto parçası incinin rengini de belirler.

Aşılanan istiridyeler en az bir buçuk-iki yıl lagünde bakılır. Bu sürede istiridye boncuğu katman katman sedefle kaplar. Her şey kusursuz gitmez: 2006 verilerine göre her 100 aşılı istiridyeden yaklaşık 20'si boncuğu dışarı atar, 25–30'u ölür. Rengi, kabuktaki porfirin adlı organik boyalar ve sedefin içindeki organik maddeler verir.

## Ne işe yarar?

- **Takı:** Kolye, küpe ve yüzüklerde kullanılır; iri boyutu ve doğal koyu rengiyle öteki kültür incilerinden ayrılır. Çoğu hasatta incilerin yüzde 40'tan fazlası barok ya da yarı barok (düzensiz biçimli) çıkar; bunlar da takılarda kullanılır.
- **Sedef:** İstiridyenin kabuğu yüzyıllar boyunca sedefi için avlandı; Avrupalı denizciler 19. yüzyılda bu kabukları düğme, kakma ve takı yapımı için takas ederdi.
- **Ekonomi:** 2004'te inci, Fransız Polinezyası'nın değer bakımından yerel ihracatının yüzde 71'ini oluşturuyor ve yaklaşık 5.000 kişiyi geçindiriyordu.

## Kısa tarihçe

Polinezyalılar siyah dudaklı istiridyenin kabuğunu Avrupalılar gelmeden çok önce değerli sayıyordu. 19. yüzyılda istiridyeler sedef için aşırı avlanınca Fransız yönetimi av mevsimleri koydu; 1885'te işe aldığı biyologlardan Bouchon-Brandely de yavru istiridyelerin toplanıp korunan alanlarda büyütülmesini önerdi; bu yöntem bugün de istiridye sağlamanın başlıca yoludur. 1960'ların başında veteriner Jean-Marie Domard, Japon uzmanlarla birlikte bu istiridyede inci yetiştirmeyi denedi; birkaç yıl sonra ilk kaliteli kültür incileri elde edildi. İlk ticari çiftlik 1966'da Manihi Atolü'nde kuruldu. 1990'ların başında deniz alanlarının kiralanması kolaylaşınca çiftlik sayısı ve üretim hızla arttı; kalite düşünce hükümet 2000'lerin başında en az sedef kalınlığı, “top gem” ve A'dan D'ye kalite sınıfları ve ihracat denetimi getirdi; satışa uygun olmayan ıskarta incilerin satışını da yasakladı. 2006 tarihli bir rapora göre Fransız Polinezyası bu tür incilerin dünya üretiminin yaklaşık yüzde 90'ını karşılıyordu; kalanı Cook Adaları, Marshall Adaları ve Japonya'nın Okinawa bölgesi gibi yerlerden geliyordu.

## Nasıl tanınır?

- Boyutu ipucu verir: Tahiti incileri genellikle 8–18 mm çapındadır, çoğu 9–12 mm'dir ve 9 mm'den küçükleri azdır. 8 mm ya da daha küçük, çok siyah, yuvarlak inciler çoğunlukla boyanmış ya da ışınlanmış Akoya incileridir.
- Rengi tek düze değildir: Gri, siyah ya da kahverengi gövde üzerinde, inci döndürüldükçe yeşil, mavi, mor ve pembe yansımalar görülür. En karakteristik renk “tavus kuşu” denen yeşilimsi siyahtır.
- Bir dizideki incilerin hepsinin tıpatıp aynı renkte olması ya da büyüteçle delik çevresinde yoğunlaşmış boya görülmesi boyamaya işaret eder.
- Gövdeyi çepeçevre saran paralel oluklar (“halkalı” ya da “dairesel” inciler) Tahiti incilerinde sık görülür.

## Sahteler ve taklitler

- Boyanmış inciler: 1900'lerden beri küçük, açık renkli Akoya incileri gümüş nitrat çözeltisiyle siyaha boyanır; açık renkli Tahiti ve Güney Denizi incilerinin de koyulaştırıldığı görülmüştür. Uzun dalga morötesi ışıkta doğal renkli Tahiti incileri donuk kırmızımsı kahverengi bir ışıma verir, boyalı inciler ise genellikle hiç ışımaz ya da donuk yeşil ışır; kesin ayrımı laboratuvar yapar.
- Işınlanmış inciler: Gama ışınıyla koyulaştırılan Akoya incilerinde, tatlı su midyesi kabuğundan yapılmış çekirdek kararır ve delikten koyu bir çekirdek görülür.
- Cam ve plastik taklitler: Siyah kaplamalı boncuklardır; dişe ve birbirine sürtüldüğünde kaygan gelirler.

## Değerini ne belirler?

Tahiti incisinin değerini en çok renk, parlaklık, biçim, boyut ve yüzey kalitesi belirler. Yeşilimsi siyah “tavus kuşu” rengi ve mor (patlıcan) yansımalar en çok aranan renklerdir; gümüşi ve altın sarısı tonlar başka Güney Denizi istiridyelerinde de bulunduğu için daha az değerlidir. Kusursuz yuvarlak inciler çok azdır: Bir ilk hasatta yuvarlak incilerin payı yalnızca yüzde 5 civarındadır. Fransız Polinezyası 2002'de ihraç edilen incilere en az 0,8 mm sedef kalınlığı şartı getirmiştir; boyama gibi işlemler açıklanmalıdır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Tahiti incisi simsiyahtır. Doğrusu: “Siyah inci” diye anılsa da Tahiti incilerinin çoğu aslında antrasit grisi, gümüşi ya da koyu yeşildir; beyazdan siyaha uzanan geniş bir renk yelpazesi ve yeşil, pembe, mavi, mor yansımalar gösterir.
- Yanlış: Tahiti incileri Tahiti adasının çevresinde yetiştirilir. Doğrusu: “Tahiti” bir ticari addır. Çiftliklerin çoğu Tahiti'den yüzlerce kilometre uzaktaki Tuamotu ve Gambier takımadalarının lagünlerindedir; aynı istiridyeden Cook Adaları gibi başka Pasifik adalarında da inci yetiştirilir.

## Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

- Tahiti efsanelerine göre siyah inciler tanrılardan yayılan birer parçaydı; önemli bir tanrı olan Oro'nun dünyaya gökkuşağıyla indiğine ve incideki ile kabuğundaki yanardönerliğin bu gökkuşağından geldiğine inanılırdı.

Bilim ne diyor?: Tahiti incisindeki renk ve yanardönerlik gökkuşağından değil, ışığın sedefi oluşturan çok ince aragonit ve konkiyolin katmanlarında kırılıp yansımasından ve istiridyenin kabuğundaki porfirin adlı organik boyalardan gelir.

## Bunu biliyor muydun?

- George F. Kunz ve Charles H. Stevenson'ın 1908'de yayımlanan inci kitabına göre Tahiti kraliçesi Pomare, 1800'lerin başında siyah incilerle misket oynardı.
- Bir Tahiti incisinin sedef katmanı iki yılda 2–2,5 mm kalınlığa ulaşabilir; aynı sürede bir Akoya incisinde bu kalınlık yaklaşık 1 mm'dir.
- 1989'da kaydı tutulan en büyük yuvarlak siyah kültür incisi 20,8 mm çapındaydı.
- Fransız Polinezyası'nda ihraç edilecek inciler devletin inci hizmetinde incelenir ve mühürlü torbalarla gönderilir; kaçak ihracatı önlemek için Tahiti-Faa'a havalimanına bir X ışını cihazı kurulmuştur.

## Nerede bulunur?

- Manihi Atolü, Tuamotu, Fransız Polinezyası (Tarihî kaynak): Fransız Polinezyası'nın ilk siyah inci çiftliği 1966'da burada Hubert ve Jacques Rosenthal tarafından kuruldu ve 1968'de tam üretime geçti; atolde bugün de çok sayıda inci çiftliği var.
- Ahe Atolü, Tuamotu, Fransız Polinezyası (Bilinen bulunuş yeri): 138 km²'lik lagününde birkaç inci çiftliği bulunur.
- Arutua Atolü, Tuamotu, Fransız Polinezyası (Bilinen bulunuş yeri): Lagünleri aşırı yoğun kullanılmaya başlayınca hükümetin 1997'den sonra inci çiftliği izinlerini kısıtladığı atollerden biri.
- Gambier Adaları (Mangareva), Fransız Polinezyası (Önemli yatak): Görece serin suları kaliteli inci yetiştirmeye elverişli; takımadalarda 14 şirkete ait 129 inci çiftliği bulunur.
- Manihiki Atolü, Cook Adaları (Önemli yatak): Atolün ekonomisine siyah inci yetiştiriciliği hâkimdir; lagün çevresinde çok sayıda inci çiftliği vardır.
- Okinawa, Japonya (Bilinen bulunuş yeri): Fransız Polinezyası dışındaki küçük üreticilerden biri; siyah dudaklı inci istiridyesi Okinawa sularında da yaşar.

## Kaynaklar

- [Polynesian Black Pearls (M. Goebel & D. M. Dirlam), Gems & Gemology 25(3)](https://www.gia.edu/dam/migrated-assets/_assets/ba822c74c2bdbdc1-Polynesian-Black-Pearls.pdf), GIA, 1989
- [La perle de Tahiti (note de l'Institut d'émission)](https://www.ieom.fr/IMG/pdf/la_perle_de_tahiti.pdf), Institut d'émission d'outre-mer (IEOM), 2006
- [Pearl Description (Gem Encyclopedia)](https://www.gia.edu/pearl-description), Gemological Institute of America (GIA)
- [Pearl Quality Factors](https://www.gia.edu/pearl-quality-factor), Gemological Institute of America (GIA)
- [Tahitian pearl](https://en.wikipedia.org/wiki/Tahitian_pearl), Wikipedia
- [Pearl](https://en.wikipedia.org/wiki/Pearl), Wikipedia
- [Baroque pearl](https://en.wikipedia.org/wiki/Baroque_pearl), Wikipedia
- [Manihi](https://en.wikipedia.org/wiki/Manihi), Wikipedia
- [Ahe](https://en.wikipedia.org/wiki/Ahe), Wikipedia
- [Arutua](https://en.wikipedia.org/wiki/Arutua), Wikipedia
- [Gambier Islands](https://en.wikipedia.org/wiki/Gambier_Islands), Wikipedia
- [Manihiki](https://en.wikipedia.org/wiki/Manihiki), Wikipedia


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/tahiti-incisi/ · Lisans: CC BY-SA 4.0