# Spessartin

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/spessartin/
- İngilizcesi: Spessartine
- Diğer adları: Spesartin, Spesartit
- Tür: Mineral
- Sınıflandırma: Mineraller › Silikatlar › Nesosilikatlar
- Kimyasal formül: Mn₃Al₂(SiO₄)₃
- Kristal sistemi: Kübik
- Sertlik (Mohs): 7–7,5
- Özgül ağırlık: 4,12–4,25 g/cm³
- Kırılma indisi: 1,79–1,83
- Parlaklık: Camsı
- Saydamlık: Saydam, Yarı saydam
- Renkler: turuncu, açık turuncu, kırmızımsı turuncu, sarı, kırmızı, kırmızımsı kahverengi, sarımsı kahverengi, kahverengi
- Çizgi rengi: Beyaz
- Dilinim: Yok
- Kırılma: Düzensiz ile konkoidal arası
- Değer merdiveni: 6/9 basamak, Seçkin süs ve koleksiyon taşı
- Son kontrol: 2026-10-04

Mandalina rengiyle ünlenen turuncu granat: adını Almanya'daki Spessart Dağları'ndan alır, turuncu rengini mangandan alır.

Spessartin, mangan içeren granat türüdür; açık turuncudan kırmızımsı kahverengiye uzanan renkleriyle tanınır. Adını tip yeri olan Almanya'nın Spessart Dağları'ndan alır. Çoğunlukla granit pegmatitlerinde ve riyolitte bulunur. Canlı turuncu “mandalina granatı” ve renk değiştiren granatların bir bölümü bu türün karışımlarıdır.

## Nasıl oluşur?

Spessartin çoğunlukla granit pegmatitlerinde (iri kristalli, geç oluşan magma damarları), granitlerde ve riyolitte bulunur; bazı skarnlarda ve mangan açısından zengin kayaçlarda da gelişir. Madagaskar'daki turuncu granatlar sodyumca zengin pegmatitlerden gelir. Yanında kuvars, potasyum feldispat, turmalin, muskovit, topaz ve beril gibi mineraller görülür.

Spessartin, [almandin](/tr/taslar/almandin/) ve [pirop](/tr/taslar/pirop/)la karışım (katı çözelti) oluşturur: bileşim spessartine yakınsa taş açık turuncu, almandine yakınsa kırmızımsı kahverengi olur. Ailenin tamamı için [granat](/tr/taslar/granat/) sayfasına bakabilirsiniz.

## Ne işe yarar?

- **Takı:** Turuncu spessartin sert (7–7,5) ve dilinimsiz olduğu için günlük takıda dayanıklıdır, nişan yüzüğü taşı olarak da kullanılabilir. Brezilya ve Madagaskar'dan çıkan ham taşlardan 100 karatı aşan taşlar kesilmiştir, ama iri ve temiz taşlar çok enderdir.
- **Renk değiştiren granatlar:** Renk değiştiren granatların çoğu pirop–spessartin karışımıdır; ışığa göre renk değiştirdikleri için [aleksandrit](/tr/taslar/aleksandrit/)e benzetilirler.
- **Koleksiyon:** Pegmatitlerde kuvars ve feldispatla birlikte büyümüş turuncu spessartin kristalleri mineral örneği olarak aranır.

## Mandalina ve malaya granatı

Mandalina granatı, spessartin oranı en yüksek (yaklaşık %85–95), canlı turuncu taşlardır. Malaya granatı ise spessartin, pirop ve almandinin değişken oranlardaki karışımıdır; renkleri pembeden turuncuya ve kırmızıya uzanır. Pakistan'ın Azad Keşmir bölgesinden gelen, sarımsı turuncu ender bir spessartin “Kashmirine” adıyla pazarlanmıştır.

## Türkiye'de

İzmir'in Menderes ilçesi çevresinde, riyolit bileşimli volkanik kayaçlar içinde fenokristal (iri, erken oluşmuş kristal) olarak spessartin bileşimli granatlar bulunduğu, 2023'te Pamukkale Üniversitesi'nde tamamlanan bir doktora tezinde belirtilmiştir. Aynı tez, Türkiye'de incelenen granat bulunuşlarının çoğunda değerli taş olma potansiyelinin düşük ya da sınırlı olduğu sonucuna varmıştır.

## Nasıl tanınır?

- Kristalleri on iki ya da yirmi dört yüzlüdür; turuncu, sarımsı kahverengi ya da kırmızımsı taneler genellikle pegmatitlerde kuvars ve feldispatla birlikte görülür.
- Saf spessartine yakın taşlar açık turuncudur; almandin bileşeni arttıkça renk kırmızımsı kahverengiye kayar ve kırılma indisi yükselir.
- Sertliği 7–7,5'tir, dilinimi yoktur; özgül ağırlığı yaklaşık 4,1–4,2 olduğundan boyutuna göre belirgin biçimde ağırdır.
- Mangan, tayfölçerde kendine özgü soğurma çizgileri verir; bu yüzden spessartin diğer granat türlerinden gemoloji laboratuvarında güvenle ayrılır.

## Sahteler ve taklitler

- Turuncu YAG gibi laboratuvarda üretilen granatlar ve turuncu cam, spessartin taklidi olarak kullanılabilir.
- Çevrimiçi satılan “sentetik spessartin” takıların bir kısmı aslında renkli kübik zirkonya ya da sentetik korindondur; bunlar granat değildir.
- En az bir olayda laboratuvarda üretilmiş korindon, doğal spessartin ham taşı diye satılmıştır.

## Değerini ne belirler?

Spessartinin değerini en çok renk belirler: canlı, saf turuncu mandalina taşlar nadirdir ve en çok aranır; almandin bileşeni arttıkça renk kırmızımsı kahverengiye kayar. Büyük spessartin çoğunlukla çok koyudur, bu yüzden iri ve temiz taşlar enderdir. Berraklık, kesim ve menşe de etkilidir. Spessartin için bilinen bir renk işlemi yoktur; “sentetik” adıyla satılan malzemelerin çoğu aslında taklit olduğundan, taşın gerçekten spessartin olduğunu gösteren bir laboratuvar raporu önemlidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Spessartin ile spessartit iki ayrı taştır. Doğrusu: İkisi de aynı granat türünün adıdır: İngiltere'de “spessartite”, ABD'de “spessartine” tercih edilirdi, bugün ikisi de kabul edilir. Spessartit adı ayrıca Spessart'tan adını alan bir kayaç için de kullanılır.
- Yanlış: Turuncu granat demek spessartin demektir. Doğrusu: Turuncu granatlar spessartin olabileceği gibi, genellikle daha donuk, tarçın renkli hessonit (grossular çeşidi) de olabilir. Canlı turuncu mandalina granatı ise yüksek oranda spessartin içerir.

## Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

- Günümüzde kristal terapi siteleri spessartinin yaratıcılığı ve iyimserliği artırdığını, cesaret ve güven verdiğini ileri sürer.
- Aynı çevreler spessartinin kırık ilişkileri onardığını, hüzün ve depresyona iyi geldiğini söyler.

Bilim ne diyor?: Spessartinin yaratıcılığı, cesareti ya da ilişkileri etkilediğine dair bilimsel bir kanıt yoktur. Depresyon tıbbi bir durumdur; süren hüzün ya da çökkünlük için taş değil, bir hekim ya da ruh sağlığı uzmanı aranmalıdır.

## Bunu biliyor muydun?

- “Spessartit” sözcüğü, Spessart Dağları'ndan adını alan bir magmatik kayacın (lamprofir) adı olarak da kullanılır; hangisinin kastedildiği bağlamdan anlaşılır.
- 1990'larda canlı turuncu mandalina granatının bulunması, turuncu taşlara olan ilgiyi artırmıştır.
- Bazı Brezilya spessartinleri birkaç kilo ağırlığında kristaller hâlinde bulunmuş ve şeffaflığını korumuştur.

## Nerede bulunur?

- Spessart Dağları (Aschaffenburg yöresi), Bavyera, Almanya (Tip lokalite): Mineralin adını aldığı yer
- Ramona, San Diego İlçesi, Kaliforniya, ABD (Bilinen bulunuş yeri): San Diego İlçesi'nde, özellikle Ramona çevresinde güzel turuncu mücevher kalitesinde spessartin çıkmıştır
- Amelia (Rutherford madeni), Virginia, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Canlı turuncudan koyu kahverengimsiye uzanan mücevher kalitesinde taşlar; birkaç kiloluk kristaller de çıkmıştır
- Nathrop yöresi, Chaffee İlçesi, Colorado, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Riyolit kayaçlarında menekşe kırmızısı spessartin bulunan Colorado bölgesi
- Sahatany vadisi (Antsirabe yöresi), Vakinankaratra, Madagaskar (Önemli yatak): Sodyumca zengin pegmatitlerde turuncu granat; Madagaskar mandalina granatının kaynaklarından
- Kaokoland (Marienfluss vadisi), Kunene Bölgesi, Namibya (Önemli yatak): Namibya, mandalina granatının da çıktığı başlıca spessartin kaynaklarındandır; Marienfluss mineraloji kaynaklarında yatak olarak geçer
- Latinka, Kırcaali İli, Rodop Dağları, Bulgaristan (Bilinen bulunuş yeri): Çok koyu kırmızıdan canlı sarımsı turuncuya uzanan, iyi biçimli spessartin–almandin kristalleri
- Menderes, İzmir (Bilinen bulunuş yeri): Riyolit bileşimli volkanik kayaçlarda spessartin bileşimli granat fenokristalleri; akademik çalışmayla belgelenmiştir

## Belgeseller

- [Amelia Spessartine Garnet](https://www.youtube.com/watch?v=p9U6qU01R6c), Susan Eriksson's Earth to Susan (İngilizce)

## Kaynaklar

- [Handbook of Mineralogy: Spessartine](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/spessartine.pdf), Mineralogical Society of America
- [Spessartite Garnet Value, Price, and Jewelry Information](https://www.gemsociety.org/article/spessartite-garnet/), International Gem Society
- [Spessartine](https://en.wikipedia.org/wiki/Spessartine), Wikipedia
- [Garnet](https://en.wikipedia.org/wiki/Garnet), Wikipedia
- [Hessonite Garnet Value, Price, and Jewelry Information](https://www.gemsociety.org/article/hessonite/), International Gem Society
- [Türkiye'de seçili granatların mineralojik, petrografik, spektroskopik, jeokimyasal ve gemolojik özelliklerinin belirlenmesi (doktora tezi, Ufuk Ören)](https://gcris.pau.edu.tr/handle/11499/52376), Pamukkale Üniversitesi, 2023


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/spessartin/ · Lisans: CC BY-SA 4.0
