# Selenit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/selenit/
- İngilizcesi: Selenite
- Tür: Varyete
- Sınıflandırma: Mineraller › Sülfatlar
- Kimyasal formül: CaSO₄·2H₂O
- Kristal sistemi: Monoklinik
- Sertlik (Mohs): 1,5–2
- Özgül ağırlık: 2,31–2,33 g/cm³
- Parlaklık: Camsı, Sedefimsi
- Saydamlık: Saydam, Yarı saydam
- Renkler: renksiz, beyaz, soluk sarımsı, soluk kahverengimsi
- Çizgi rengi: Beyaz
- Dilinim: {010} yönünde mükemmel (ince, esnek levhalara ayrılır); {100} yönünde belirgin
- Kırılma: Lifli (kıymıksı) ile konkoidal arası
- Değer merdiveni: 3/9 basamak, Yapı ve endüstri taşı
- Son kontrol: 2026-10-04

Jipsin saydam, camsı kristalli türü; tırnakla çizilecek kadar yumuşaktır, adı Yunanca “ay” sözcüğünden gelir.

Selenit, jipsin (alçıtaşının) renksiz ve saydam kristal hâlidir; kimyasal olarak jipsle aynıdır (kalsiyum sülfat ve su). Kristal dükkânlarında “selenit” adı gevşek biçimde jipsin başka türleri için de kullanılır: lifli satin spar, çöl gülü ve jips çiçekleri. Dünyanın bilinen en büyük doğal kristalleri selenittir.

## Nasıl oluşur?

Selenit, jipsin saydam kristalli türüdür ve jips gibi oluşur: kapalı denizlerde, göllerde ve lagünlerde suyun buharlaşmasıyla çöken evaporit katmanlarında, alkali göl çamurlarında, kil yataklarında ve mağaralarda büyür. Kristaller çoğu zaman kil içinde serbest hâlde, bazen de ana kayaca bağlı olarak bulunur. Kurak bölgelerde kristalin içine ya da yüzeyine kum karışabilir; Oklahoma'daki kum saati biçimli selenitler bunun örneğidir. Naica'daki dev kristaller ise çok kararlı koşullarda, yaklaşık 58 °C'lik, mineralce zengin bir su altında çok yavaş büyümüştür.

## Ne işe yarar?

- **Pencere:** İnce, mika gibi levhalar eskiden pencere camı yerine kullanıldı.
- **Süs eşyası:** Kristal çubuklar, kümeler ve yontulmuş parçalar süs olarak satılır; yumuşak olduğu için kolay işlenir ve kolay zarar görür.
- **Koleksiyon:** Büyük, saydam ve ikizlenmiş kristaller mineral koleksiyoncularınca aranır.
- **Jips:** Aynı mineral, ısıtılıp suyunun bir bölümü uçurulunca alçıya dönüşür; alçı, alçıpan ve çimentoda kullanılan jips selenitle aynı maddedir (bkz. Jips).

## Nasıl tanınır?

- Renksiz ve saydamdır; camsı parlar, dilinim yüzeylerinde inci gibi parıltı verir.
- Tırnakla çizilir (sertlik 2). Tek yönde mükemmel dilinimi vardır: ince, bükülebilen ama geri esnemeyen levhalara ayrılır.
- Asitle köpürmez; bu yüzden benzer görünümlü kalsitten ayrılır. Kuvarsın aksine kolayca çizilir.
- Kristalleri tabletsi, prizmatik ya da iğnemsidir; “kırlangıç kuyruğu” biçiminde ikizlenme çok yaygındır.

## Sahteler ve taklitler

- Satin spar: İpeksi parlaklıktaki lifli çubuklar çoğu zaman “selenit” adıyla satılır; ama selenit saydam, kristalli jipstir, lifli ve ipeksi olan türe satin spar denir. İkisi de jipstir.
- Lifli kalsit de satin spar adıyla satılabilir; jipsten daha serttir (sertlik 3), asitle köpürür ve eğik kutu (romboedr) biçiminde ayrılır.
- Çöl gülü ve jips çiçekleri de “selenit” adıyla anılır; ama bunlar kum taneleri içeren opak gül biçimli kümeler ya da mağaralarda oluşan eğri lifli oluşumlardır.

## Değerini ne belirler?

Selenit yaygın bir jips türüdür; kristal çubuklar, kümeler ve yontulmuş parçalar süs eşyası olarak satılır. Koleksiyonda kristalin saydamlığı ve büyüklüğü, ikizlenme biçimi, hasarsız olması ve Naica ya da Pulpí gibi ünlü bir yerden gelmesi değeri artırır. Çok yumuşak olduğundan çizikler ve kırıklar değeri belirgin biçimde düşürür.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Selenit, selenyum içeren bir taştır. Doğrusu: Selenit, kalsiyum sülfat ve sudan oluşan jipstir (CaSO₄·2H₂O); içinde selenyum yoktur. İki ad, Yunanca “ay” sözcüğünün aynı kökünden gelir.
- Yanlış: “Selenit” diye satılan her çubuk selenittir. Doğrusu: Satılan ipeksi çubukların birçoğu aslında lifli jips olan satin spardır; ikisi de jipstir, ama görünüşleri ve oluşum biçimleri farklıdır.
- Yanlış: Selenit, kuvars gibi sert ve suya dayanıklı bir kristaldir. Doğrusu: Tırnakla çizilecek kadar yumuşaktır (sertlik 2) ve suda yavaşça çözünür; bu yüzden suda bekletilmemelidir.

## Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

- Eski çağlarda selenitin ayla birlikte büyüyüp küçüldüğüne inanılırdı; adı da “ay taşı” anlamına gelen Yunanca selenites lithostan türer. Kunz, 16. yüzyılda Mizauld'un, bir “selenit ya da ay taşı”nın üzerindeki beyaz lekenin ayın evreleriyle birlikte büyüyüp küçüldüğünü anlattığını aktarır.
- Günümüzde kristal terapi uygulayıcıları selenitin bulunduğu ortamı ve yanındaki taşları olumsuz enerjiden arındırdığını, kendi kendini temizlediği için hiç “temizlenmesi” gerekmediğini ileri sürer.
- Türkiye'deki bazı haber siteleri selenitin enerji tıkanıklıklarını açtığını, evde bolluk ve bereket getirdiğini, zihni sakinleştirip odaklanmayı ve uykuyu kolaylaştırdığını yazar.
- Aynı yazılar selenitin doğurganlığı ve cinsel isteği artırdığını, kemik ve iskelet sorunlarına, hatta kistlere iyi geldiğini ileri sürer.

Bilim ne diyor?: Selenitin ortamı arındırdığına, enerji tıkanıklığını açtığına, doğurganlığı, kemikleri ya da kistleri etkilediğine dair bilimsel bir kanıt yoktur; kist, kemik ve doğurganlıkla ilgili sorunlar hekim tarafından değerlendirilmelidir. Kunz'un söz ettiği “selenit ya da ay taşı”nın bugün hangi mineral olduğu belli değildir. Selenit suda yavaşça çözünür; bu yüzden suya konup bekletilmemeli, “selenit suyu” içilmemelidir.

## Bunu biliyor muydun?

- Selenit adı, selenyum elementiyle aynı kökten, Yunanca “ay” anlamına gelen selene sözcüğünden gelir; ama selenitin içinde selenyum yoktur.
- İnce, mika gibi selenit levhaları eskiden pencere camı yerine kullanılmıştır; bunun örneği Roma'daki Santa Sabina Kilisesi'nin pencereleridir.
- Oklahoma'daki Salt Plains'te çıkan selenit kristallerinin ortasında kum saati biçiminde bir kum katışığı vardır; bunun dünyada başka yerde bulunmadığı belirtilir.

## Nerede bulunur?

- Naica, Chihuahua, Meksika (Önemli yatak): Kristaller Mağarası'nda yaklaşık 11 metre uzunluğa varan dev selenit kristalleri
- Pulpí, Almería, İspanya (Bilinen bulunuş yeri): Eski bir madendeki dev jeodun içi, 2 metreye varan saydam selenit kristalleriyle kaplıdır
- Salt Plains Ulusal Yaban Hayatı Sığınağı, Oklahoma, ABD (Bilinen bulunuş yeri): İçinde kum bulunan kum saati biçimli selenit kristalleri; dünyada başka yerde bilinmediği belirtilir
- Lake Lucero, White Sands, New Mexico, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Mevsimlik gölün kıyısındaki çamurlukta kirli kahverengimsi selenit kristalleri oluşur
- Lechuguilla Mağarası, Carlsbad Mağaraları Ulusal Parkı, New Mexico, ABD (Bilinen bulunuş yeri): 6 metreye varan jips “avizeler”, jips saçlar ve sakallar

## Belgeseller

- [Selenit kristali mi Selendibit mi?](https://www.youtube.com/watch?v=8POB0Ee4cL4), Prof.Dr.Murat Hatipoğlu (Türkçe)
- [Weird Places: Mexico's Giant Crystal Cave](https://www.youtube.com/watch?v=O7yfx0ejELg), SciShow (İngilizce)
- [Inside the world's largest crystal 'cave' – BBC REEL](https://www.youtube.com/watch?v=bc7hJ2ayU4o), BBC Global (İngilizce)

## Kaynaklar

- [Selenite (gypsum)](https://en.wikipedia.org/wiki/Selenite_(gypsum)), Wikipedia
- [Gypsum](https://en.wikipedia.org/wiki/Gypsum), Wikipedia
- [Handbook of Mineralogy: Gypsum](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/gypsum.pdf), Mineralogical Society of America
- [Naica Mine](https://en.wikipedia.org/wiki/Naica_Mine), Wikipedia
- [Pulpí Geode](https://en.wikipedia.org/wiki/Pulp%C3%AD_Geode), Wikipedia
- [Salt Plains National Wildlife Refuge](https://en.wikipedia.org/wiki/Salt_Plains_National_Wildlife_Refuge), Wikipedia
- [Lake Lucero](https://en.wikipedia.org/wiki/Lake_Lucero), Wikipedia
- [Lechuguilla Cave](https://en.wikipedia.org/wiki/Lechuguilla_Cave), Wikipedia
- [The Curious Lore of Precious Stones (G. F. Kunz)](https://www.gutenberg.org/ebooks/57978), J. B. Lippincott Company; Project Gutenberg, 1913
- [Selenit Taşı Nedir, Ne İşe Yarar? Selenit Taşı Nerelerde Kullanılır?](https://www.cnnturk.com/yasam/selenit-tasi-nedir-ne-ise-yarar-selenit-tasi-nerelerde-kullanilir-2076551), CNN Türk, 2024
- [Huzur veren Selenit taşı özellikleri ve faydaları](https://www.tgrthaber.com/mavikadin/huzur-veren-selenit-tasi-ozellikleri-ve-faydalari/), TGRT Haber, 2024


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/selenit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0
