# Sarıçiçek meteoriti

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/saricicek-meteoriti/
- İngilizcesi: Sarıçiçek meteorite
- Diğer adları: Sarıçiçek göktaşı
- Tür: Meteorit
- Sınıflandırma: Meteoritler ve çarpma taşları › Taşlı meteoritler
- Sertlik (Mohs): 5–6,5
- Özgül ağırlık: 2,89–2,93 g/cm³
- Parlaklık: Mat
- Saydamlık: Opak
- Renkler: siyah (erime kabuğu), açık gri (iç kısım), içinde açık ve koyu renkli kırıntılar
- Bileşim: Ökritçe zengin hovardit: Vesta asteroidinin kabuğundan gelen ökrit (bazalt) ve diyojenit (piroksenit) parçalarının karışımından oluşan bir breş; başlıca piroksen ve plajiyoklaz içerir.
- Doku: Asteroit yüzeyindeki toz ve kırıntı tabakasında (regolit) oluşmuş bir breş; gözenekliliği yaklaşık %9,4'tür. Parçaların dışı ince, siyah bir erime kabuğuyla kaplıdır.
- Değer merdiveni: 6/9 basamak, Seçkin süs ve koleksiyon taşı

2015'te Bingöl'de köy çatılarına yağan göktaşları: kaynağı Vesta asteroidindeki Antonia kraterine kadar izlenen, düşüşü belgelenen ilk hovardit.

Sarıçiçek meteoriti, 2 Eylül 2015 gecesi Bingöl'deki Sarıçiçek köyü ve çevresine düşen bir taş meteorittir. Küçük göktaşları köyün oluklu sac çatılarına yağdı; 343 parça belgelendi ve toplam 24,78 kilogram toplandı. Ökritçe zengin bir hovardittir, yani Vesta asteroidinin kabuğundan gelen bir kayaçtır. Düşüşü belgelenen ilk hovardittir. 79 kişilik uluslararası bir ekibin çalışmasıyla, meteoritin Vesta'daki 16,7 kilometrelik Antonia kraterinden yaklaşık 22 milyon yıl önce koptuğu belirlendi.

## Nasıl oluşur?

Sarıçiçek, Mars ile Jüpiter arasındaki büyük asteroit Vesta'nın kabuğundan gelir. Vesta, Güneş Sistemi'nin başında erimiş ve katmanlaşmış bir cisimdir; kabuğu ökrit denen bazaltlardan, daha derin bölümleri ise diyojenit denen piroksenitlerden oluşur. Hovarditler, Vesta yüzeyindeki toz ve kırıntı tabakasında bu iki kayacın parçalarının karışmasıyla oluşmuş breşlerdir. Sarıçiçek'teki bazı mineraller yaklaşık 4,55 milyar yıl önce kristalleşmiştir.

Kozmik ışın izotopları, malzemenin 12–14 milyon yıl boyunca asteroidin yüzeyine yakın bir tabakada kaldığını gösterir. Yaklaşık 22 milyon yıl önce Vesta'ya çarpan bir cisim Antonia kraterini açtı ve yaklaşık 1 metrelik bir kaya parçasını uzaya fırlattı. Bu parça 2 Eylül 2015'te saniyede yaklaşık 17 kilometre hızla Dünya atmosferine girdi.

## Ne işe yarar?

- **Vesta'nın tarihi:** Sarıçiçek, Vesta'dan gelen HED meteoritlerinin önemli bir bölümünün kaynağını Antonia kraterine bağlayan ilk çalışmanın temelidir.
- **Çarpma tehlikesi:** Vesta ailesi asteroitlerinin Dünya'ya çarpma riskini değerlendirmek için kullanıldı.
- **Bilim:** Yaşları, yoğunluğu ve kimyası ayrıntılı olarak ölçülen parçalar, Güneş Sistemi'nin erken dönemini anlamaya yardım eder.

## Türkiye'de

Meteorit 2 Eylül 2015'te Türkiye saatiyle 23.10 dolaylarında, Bingöl kenti yakınındaki Sarıçiçek köyü ve çevresine düştü. İstanbul Üniversitesi ile Bingöl Üniversitesi, 29 Eylül–4 Ekim 2015'te bölgeye bir arazi çalışması düzenledi. Ege Üniversitesi'nden Doç. Dr. Ozan Ünsalan ile NASA-SETI Enstitüsü'nden Dr. Peter Jenniskens'in yürüttüğü 79 kişilik uluslararası ekibin sonuçları 2019'da yayımlandı. Belgelenen parçaların yanı sıra yaklaşık 4,5 kilogram daha bulunduğu bildirildi, ama bunlar doğrulanamadı.

## Nasıl tanınır?

- Parçaların dışı ince, siyah bir erime kabuğuyla kaplıdır; içi açık gridir ve açık ile koyu renkli kırıntılar içerir.
- Taş meteorit olduğu için içinde demir-nikel metal çok azdır.
- Bir parçanın gerçekten Sarıçiçek'ten geldiğini yalnızca belgesi ve laboratuvar analizi gösterebilir.

## Değerini ne belirler?

Sarıçiçek'in değeri öncelikle bilimseldir: düşüşü belgelenen ilk hovardit olması ve Vesta'daki kaynak kraterinin belirlenmesi onu eşsiz kılar. Düşüşten sonra köylüler buldukları parçaları yerli ve yabancı alıcılara sattı ve göktaşı köye ekonomik bir gelir sağladı. Bir parçanın değerini kütlesi, erime kabuğunun bütünlüğü ve belgelenmiş kaynağı belirler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Bir göktaşının uzayda nereden geldiği bilinemez. Doğrusu: Ateş topu birden çok kamerayla görüntülenirse yörüngesi hesaplanabilir. Sarıçiçek'te video kayıtları, tayf ölçümleri ve izotop yaşları birleştirilerek meteoritin Vesta asteroidindeki Antonia kraterinden geldiği belirlendi.

## Merak edilenler

**Sarıçiçek meteoritinin Vesta'dan geldiği nasıl anlaşıldı?**

Ateş topunun video kayıtları meteoroitin Dünya'ya gelmeden önceki yörüngesini hesaplamayı sağladı; bu yörünge, iç asteroit kuşağına bağlanan ilk dinamik kanıt oldu. Meteoritin tayfı Vesta ailesi asteroitlerine benzer. Kozmik ışın izotopları meteoroitin 22 ± 2 milyon yıl önce bir çarpmayla fırlatıldığını gösterdi; Vesta'nın güneyindeki 16,7 kilometrelik Antonia kraterinin de yaklaşık bu kadar önce, aynı yaştaki bir arazide oluştuğu belirlendi.

## Bunu biliyor muydun?

- “Sarıçiçek”, meteoritin Meteorit Derneği tarafından kabul edilen resmî adıdır; makalede adın Türkçe “Yellow-Flower” (sarı çiçek) anlamına geldiği de açıklanır.
- Ateş topunu çeken video kameraların görüntüleri, köy halkının da yardımıyla yerinde ölçülerek düzeltildi ve meteoroitin saniyede yaklaşık 17 kilometre hızla kuzeybatıdan geldiği hesaplandı.
- Meteoroit atmosferde 37, 33, 31 ve 27 kilometre yüksekliklerde parçalandı; kütlesinin yüzde 95'ten fazlası yere ulaşmadan dağıldı.

## Nerede bulunur?

- Sarıçiçek köyü ve çevresi, Bingöl (Tip lokalite): 2 Eylül 2015 gecesi küçük göktaşları köyün oluklu sac çatılarına düştü. 343 parça belgelendi ve toplam 24,78 kg toplandı; en büyük parça 1,47 kg'dır. Nokta Bingöl kentini gösterir.

## Kaynaklar

- [The Sariçiçek howardite fall in Turkey: Source crater of HED meteorites on Vesta and impact risk of Vestoids (O. Unsalan et al.), Meteoritics & Planetary Science 54](https://push-zb.helmholtz-munich.de/deliver.php?id=24992), The Meteoritical Society, 2019
- [Sarıçiçek gök taşı Vesta'dan gelmiş](https://www.istiklal.com.tr/teknoloji/saricicek-gok-tasi-vestadan-gelmis-441066h), İstiklal, 2019
- [Bingöl'e düşen göktaşı köylülere ekonomik gelir oldu](https://www.yeniakit.com.tr/haber/bingole-dusen-goktasi-koylulere-ekonomik-gelir-oldu-105547.html), Yeni Akit
- [Handbook of Mineralogy: Enstatite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/enstatite.pdf), Mineralogical Society of America
- [Bingöl](https://en.wikipedia.org/wiki/Bing%C3%B6l), Wikipedia


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/saricicek-meteoriti/ · Lisans: CC BY-SA 4.0