# Pomza

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/pomza/
- İngilizcesi: Pumice
- Diğer adları: Sünger taşı, Ponza taşı, Bims (yapı sektöründe), Pumisit (kül boyutundaki ince pomza)
- Tür: Kayaç
- Sınıflandırma: Kayaçlar › Magmatik kayaçlar › Yüzey (volkanik) kayaçları
- Sertlik (Mohs): 5–6
- Özgül ağırlık: 0,25–1 g/cm³
- Renkler: beyaz, kirli beyaz, açık gri, krem
- Bileşim: Silisçe zengin (çoğunlukla riyolitik veya dasitik) volkanik cam; az miktarda feldispat, biyotit veya piroksen kristali içerebilir. Tipik bileşimi yaklaşık %60–75 SiO₂ ve %13–17 Al₂O₃'tür.
- Doku: Köpüksü (süngerimsi) camsı doku: sayısız gaz boşluğu ince cam zarlarla birbirinden ayrılmıştır. Boşlukların çoğu birbiriyle bağlantısız olduğundan suda yüzebilir; boşluklar çoğu zaman lavın akış yönünde uzayarak lifsi bir görünüm verir.
- Değer merdiveni: 2/9 basamak, Tonla ölçülen hammadde
- Son kontrol: 2026-10-04

Suda yüzen taş: yanardağ patlamasında gazla köpürüp donan, delik deşik volkanik cam.

Pomza, gazca zengin lavın patlayıcı bir püskürmede köpürüp çok hızlı soğumasıyla oluşan, gözenekli ve çok hafif bir volkanik kayaçtır. İçi sayısız küçük gaz kabarcığıyla dolu olduğu için suda yüzebilir. Topuk taşı olarak, hafif yapı bloklarında ve kot kumaşların taşlanmasında kullanılır; Türkiye dünyanın en büyük pomza üreticisidir.

## Nasıl oluşur?

Pomza, silisçe zengin ve gazca doymuş magmanın patlayıcı bir püskürmede yüzeye fırlamasıyla oluşur. Basınç aniden düşünce magmada çözünmüş su buharı ve diğer gazlar, açılan bir gazoz şişesindeki gibi kabarcıklar hâlinde genleşir. Kabarcıklarla dolu köpüksü lav, kristallenmeye fırsat bulamadan donar ve camsı, delik deşik bir kayaç oluşur. Kabarcıklar ince cam zarlarla birbirinden ayrıldığı için pomza suda uzun süre yüzebilir.

## Ne işe yarar?

- **Yapı malzemesi:** Hafif beton ile yapı sektöründe “bims” denilen hafif blok ve briketlerde agrega olarak kullanılır; ısı ve sesi iyi yalıtır.
- **Aşındırıcı:** Temizlik ve cilalama ürünlerinde, topuk taşı olarak ve kot kumaşlara eskitilmiş görünüm veren taşlama işleminde kullanılır.
- **Bahçecilik:** Toprağı havalandırmak ve nemini dengelemek için kullanılır.

## Türkiye'de pomza

ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu'nun verilerine göre Türkiye, dünyanın önde gelen pomza üreticisidir. Orta Anadolu'da **Nevşehir** ve **Kayseri** ile Doğu Anadolu'da **Bitlis** başlıca pomza yöreleridir. MTA verilerine dayanan çalışmalara göre bilinen en büyük rezerv, Nemrut Dağı'nın eteklerindeki Bitlis–Tatvan yöresindedir. Pomza, Türkiye'de açık ocak yöntemiyle çıkarılır ve en çok hafif yapı malzemesi olarak kullanılır.

## Nasıl tanınır?

- Boyutuna göre şaşırtıcı derecede hafiftir; çoğu parça suya atıldığında yüzer.
- Beyaz, krem veya açık gri renklidir; büyüteçle bakıldığında ince cam zarlarla ayrılmış sayısız kabarcık görülür.
- Yüzeyi pürüzlü ve aşındırıcıdır; ele sürtüldüğünde zımpara gibi hissedilir.
- Koyu renkli, daha ağır ve iri gözenekli volkanik cüruftan (skorya) açık rengi ve hafifliğiyle ayrılır.

## Sahteler ve taklitler

- Kozmetik ürünü olarak satılan bazı “sünger taşları” doğal pomza değil, köpüklü cam veya seramikten üretilmiş yapay taşlardır; gözenekleri genellikle daha düzenlidir.
- Takılarda “lav taşı” diye satılan koyu renkli boncuklar pomza değil, genellikle gözenekli bazalt veya cüruftur (skorya).
- Perlit de açık renkli bir volkanik camdır ve pomzayla karıştırılabilir; perlit bünyesinde su içerir ve ısıtıldığında genleşir.

## Değerini ne belirler?

Pomza bol bulunan ve ton hesabıyla satılan bir hammaddedir; hafif ama hacimli olduğu için değerini büyük ölçüde taşıma maliyeti belirler. Kot taşlamada iri, sağlam ve eşit gözenekli parçalar; hafif yapı malzemesinde uygun tane boyu, düşük birim ağırlık ve zararlı safsızlıkların azlığı; aşındırıcı ve kozmetik ürünlerde ise beyazlık ve incelik aranır. Yatağın yüzeye yakın olması ve açık ocakla kolayca işletilebilmesi üretimi ucuzlatır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: “Bims” pomzadan farklı bir taştır. Doğrusu: Yapı sektöründe “bims” denilen hafif bloklar, pomzanın çimento ve suyla karıştırılıp kalıplanmasıyla üretilir; bims ayrı bir taş değil, pomzadan yapılan bir yapı ürünüdür. Sözcük de Almancada pomza anlamına gelen “Bims”ten gelir.
- Yanlış: Pomza her zaman suda yüzer. Doğrusu: Pomza ancak gözenekleri kapalı ve havayla dolu oldukça yüzer; gözenekler zamanla suyla doldukça ağırlaşır ve batar. Gözenekleri birbirine bağlı olan bazı pomzalar ise hiç yüzmeyebilir.

## Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

- Eski Çin tıbbında öğütülmüş pomzanın, mika ve fosil kemik tozuyla birlikte çaylara katıldığında ruhu yatıştırdığına inanılırdı.

Bilim ne diyor?: Pomza tozunun yatıştırıcı bir etkisi olduğuna dair bir kanıt yoktur; pomza bir volkanik camdır ve ince tozu solunduğunda solunum yollarını tahriş eder. Pomzanın cilde etkisi yalnızca mekaniktir: pürüzlü yüzeyi ölü deriyi aşındırarak temizler.

## Merak edilenler

**Pomza neden suda yüzer?**

Pomza, yanardağ patlamasında gazla köpürüp donan, delik deşik bir volkanik camdır; gözeneklerindeki hava onu sudan hafif yapar. Ancak bu yalnızca gözenekler kapalı ve havayla dolu oldukça geçerlidir: Gözenekler zamanla suyla doldukça pomza ağırlaşır ve batar; gözenekleri birbirine bağlı bazı pomzalar hiç yüzmeyebilir.

## Güvenlik

Pomza parçaları elle tutulduğunda zararsızdır. Ancak ocaklarda ve öğütme, kesme gibi işlemlerde çıkan ince toz solunum yollarını tahriş eder; tozlu ortamlarda toz maskesi kullanılmalıdır.

## Bunu biliyor muydun?

- 1883'teki Krakatau püskürmesinden sonra okyanusun geniş alanları yüzen pomza kümeleriyle kaplandı; pomza, su emip batana kadar aylarca yüzebilir.
- ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu'na (USGS) göre Türkiye dünyanın en büyük pomza üreticisidir; dünya üretiminin yaklaşık yarısı Türkiye'den gelir.

## Nerede bulunur?

- Tatvan, Bitlis (Önemli yatak): Nemrut Dağı'nın eteklerindeki pomza yatakları; MTA verilerine göre Türkiye'nin bilinen en büyük pomza rezervi Bitlis–Tatvan yöresindedir.
- Avanos–Ürgüp, Nevşehir (Önemli yatak): Kapadokya'nın volkanik platosundaki büyük pomza yatakları; Orta Anadolu'nun başlıca pomza üretim alanlarından.
- Talas–Tomarza, Kayseri (Önemli yatak): Kayseri'nin güneydoğusundaki pomza yatakları; Orta Anadolu'nun başlıca pomza üretim alanlarından.
- Krakatau, Sunda Boğazı, Endonezya (Tarihî kaynak): 1883 püskürmesinden sonra okyanusun geniş alanları yüzen pomza kümeleriyle kaplanmıştır.
- Gyali (Yalı) Adası, Dodekanez, Yunanistan (Önemli yatak): Riyolitik obsidyen kubbeleri ve çok büyük miktarlarda çıkarılan pomza yatakları; Yunanistan dünyanın başlıca pomza üreticilerindendir
- Lipari, Eolie Adaları, İtalya (Tarihî kaynak): Adanın tamamı volkanik kayaçtan oluşur; yüzyıllar boyunca Akdeniz'in en bilinen pomza kaynağıydı
- Santorini (Thera), Kiklad Adaları, Yunanistan (Bilinen bulunuş yeri): Tunç Çağı'nın sonundaki (yaklaşık M.Ö. 1600) büyük patlamanın bıraktığı kalın pomza katmanları
- Teide Yanardağı, Tenerife, İspanya (Bilinen bulunuş yeri): Kanarya Adaları'nda çok gözenekli açık renkli pomzanın çıktığı yanardağ
- Pinatubo Yanardağı, Luzon, Filipinler (Bilinen bulunuş yeri): 1991 patlaması 20. yüzyılın en büyük ikinci volkanik patlamasıydı ve çevreyi pomza ve külle kapladı
- Mount St. Helens, Washington, ABD (Bilinen bulunuş yeri): 1980 patlamasında çok miktarda dasitik pomza saçtı

## Belgeseller

- [Ponza madeninden ekonomiye büyük katkı](https://www.youtube.com/watch?v=nJpQSjTgJdo), TRT Haber (Türkçe)

## Kaynaklar

- [Pumice](https://www.britannica.com/science/pumice), Encyclopaedia Britannica
- [Mineral Commodity Summaries 2026: Pumice and Pumicite](https://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2026/mcs2026-pumice.pdf), U.S. Geological Survey, 2026
- [Orta Anadolu Pomza Oluşumlarının Endüstriyel Olarak Kullanılabilirlik Ölçütleri (Gündüz & Yılmaz)](https://api.maden.org.tr/uploads/portal/resimler/ekler/4115ec378e476c5_ek.pdf), Türkiye 17. Uluslararası Madencilik Kongresi (TUMAKS 2001), Maden Mühendisleri Odası, 2001
- [Nemrut Dağı](https://www.mta.gov.tr/turkvolc/en/nemrut), MTA, Türkiye Volkanları (TurkVolc)
- [Pumice and Volcanic Cinder (R. P. Geitgey), in Industrial Minerals and Rocks, 6th ed.](https://onemine.org/documents/pumice-and-volcanic-cinder), Society for Mining, Metallurgy & Exploration, 1994
- [Pumice](https://en.wikipedia.org/wiki/Pumice), Wikipedia
- [Gyali](https://en.wikipedia.org/wiki/Gyali), Wikipedia


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/pomza/ · Lisans: CC BY-SA 4.0
