# Plajiyoklaz

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/plajiyoklaz/
- İngilizcesi: Plagioclase
- Diğer adları: Plajiyoklaz feldispat, Sodyumlu-kalsiyumlu feldispat
- Tür: Mineral
- Sınıflandırma: Mineraller › Silikatlar › Tektosilikatlar
- Kimyasal formül: NaAlSi₃O₈ – CaAl₂Si₂O₈
- Kristal sistemi: Triklinik
- Sertlik (Mohs): 6–6,5
- Özgül ağırlık: 2,62–2,76 g/cm³
- Kırılma indisi: 1,527–1,59
- Parlaklık: Camsı, Sedefimsi
- Saydamlık: Saydam, Yarı saydam
- Renkler: beyaz, gri, mavimsi gri, yeşilimsi, kırmızımsı
- Çizgi rengi: Beyaz
- Dilinim: {001} yönünde mükemmel, {010} yönünde iyi; iki düzlem yaklaşık 86°'lik bir açıyla kesişir
- Kırılma: Konkoidal ile düzensiz arası
- Değer merdiveni: 3/9 basamak, Yapı ve endüstri taşı
- Son kontrol: 2026-10-04

Yer kabuğunun en bol minerallerinden: albitten anortite uzanan, dilinim yüzeylerindeki ince paralel çizgileriyle tanınan feldispat dizisi.

Plajiyoklaz tek bir mineral değil, sodyumlu albit ile kalsiyumlu anortit arasında uzanan bir feldispat dizisidir; kristal yapısında sodyum ve kalsiyum birbirinin yerini alabilir. Bazalttan granite kadar pek çok kayacın ana mineralidir. Işıkta mavi-yeşil renkler saçan labradorit de bu ailenin bir üyesidir.

## Nasıl oluşur?

Plajiyoklaz, magmatik kayaçların en önemli minerallerindendir. Magma soğurken önce kalsiyumca zengin plajiyoklaz kristallenir; sıcaklık düştükçe kristallerin bileşimi sodyuma doğru kayar. Bu yüzden bazalt ve gabro gibi koyu renkli kayaçlarda kalsiyumca zengin, granit gibi açık renkli kayaçlarda ise sodyumca zengin plajiyoklaz bulunur. Plajiyoklaz metamorfik ve tortul kayaçlarda da yaygındır. Kristallerdeki ince paralel çizgiler, yan yana büyümüş çok sayıda ince ikiz katmandan kaynaklanır (**polisentetik ikizlenme**).

## Ne işe yarar?

Dizinin sodyumca zengin ucu olan **albit**, cam ve seramik sanayiinde erime sıcaklığını düşüren bir ergitici olarak kullanılır; seramik karo ve vitrifiye ürünlerin hammaddelerindendir. Labradorit ve güneş taşı gibi ışık oyunu gösteren türleri ise süs taşı olarak işlenir.

## Türkiye'de

Menderes Masifi'nin güney ucundaki Çine bölgesinde (Aydın–Muğla) yaklaşık 250 albit oluşumu bilinir. MTA Dergisi'nde yayımlanan bir çalışmaya göre bu oluşumlarda üretim 1960'ların sonunda cam sanayii için başlamış, 1980'lerden itibaren Çine, Milas, Söke, Yatağan ve Karpuzlu çevresine yayılmıştır. Bu albit yatakları, Türkiye'yi dünyanın önde gelen feldispat üreticilerinden biri yapmıştır.

## Nasıl tanınır?

- Dilinim yüzeylerinde, plak oluklarını andıran ince ve paralel çizgiler görülür; örnek ışıkta çevrildiğinde bu çizgiler daha kolay seçilir. Ortoklazda bu çizgiler yoktur.
- Camı çizer; çelik bıçak onu ancak zorlukla çizer (sertlik 6–6,5).
- Çoğunlukla beyaz ya da gridir; labradorit gibi bazı türleri ışıkta mavi, yeşil ya da turuncu renk yansımaları gösterir.
- Dizinin hangi kesimine ait olduğunu belirlemek için mikroskop ya da kimyasal analiz gerekir. Ara bileşimler için kullanılan oligoklaz, andezin, labradorit ve bitovnit adları bugün ayrı mineral türü sayılmaz, ama bileşim aralıklarını anlatmak için kullanılır.

## Sahteler ve taklitler

- “Andezin” adıyla satılan kırmızı ve yeşil taşların bir bölümünün, soluk renkli feldispatların bakırla ısıl işlem (difüzyon) uygulanarak renklendirilmesiyle elde edildiği gemoloji laboratuvarlarınca ortaya konmuştur. Bu tür işlemler satıcı tarafından açıklanmalıdır.
- “Güneş taşı” adıyla satılan doğal taşlar oligoklaz, labradorit ya da ortoklaz olabilir. Bakır pulcuklarıyla parıldayan “goldstone” ise doğal taş değil, yapay bir camdır.
- “Gökkuşağı ay taşı” (rainbow moonstone) adıyla satılan taş, ortoklaz kökenli ay taşı değil, beyaz renkli bir labradorittir.

## Değerini ne belirler?

Plajiyoklaz yer kabuğunun en bol minerallerinden biri olduğu için kendi başına değeri düşüktür. Sanayide kullanılan sodyum feldispatın (albit) değerini saflığı, özellikle demir ve titanyum gibi renk veren safsızlıkların azlığı, zenginleştirme maliyeti ve cam-seramik fabrikalarına uzaklığı belirler. Süs taşı olarak işlenen labradorit ve güneş taşında ise renk oyununun canlılığı ve taşın ne kadarını kapladığı önemlidir; bakırla yapay olarak renklendirilmiş taşlar doğal renkli olanlardan çok daha az değerlidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Granitteki beyaz taneler kuvarstır. Doğrusu: Granitte beyaz, süt beyazı ya da pembe renkli ve düz yüzeyleriyle parlayan taneler çoğunlukla feldispattır (plajiyoklaz ya da ortoklaz). Kuvars ise gri, camsı görünür ve düz dilinim yüzeyleri oluşturmaz.
- Yanlış: “Gökkuşağı ay taşı” gerçek bir ay taşıdır. Doğrusu: Bu adla satılan taş, gökkuşağı renkleri yansıtan beyaz bir labradorittir, yani bir plajiyoklazdır; klasik ay taşı ise ortoklaz feldispattan oluşur. İkisi de feldispat ailesindendir, ama farklı minerallerdir.

## Bunu biliyor muydun?

- Adı Yunanca “eğik kırılma” anlamına gelir: İki dilinim düzlemi tam dik açıyla değil, yaklaşık 86 derecelik bir açıyla kesişir.
- Ay'ın açık renkli yaylalarını oluşturan anortozit kayacı büyük ölçüde kalsiyumca zengin plajiyoklazdan oluşur.

## Nerede bulunur?

- Çine–Milas bölgesi, Aydın–Muğla (Önemli yatak): Menderes Masifi'nin güney ucunda yaklaşık 250 albit oluşumu; Türkiye'yi dünyanın önde gelen feldispat üreticilerinden biri yapan sodyum feldispat yatakları
- Nain, Labrador, Kanada (Tarihî kaynak): Labradorit adını Labrador bölgesinden alır
- Ylämaa, Finlandiya (Bilinen bulunuş yeri): “Spektrolit” ticari adıyla bilinen, renk yansımaları yoğun labradorit
- Amelia, Virginia, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Pegmatitlerde iyi albit kristalleri
- Miyake Adası, Tokyo, Japonya (Bilinen bulunuş yeri): Volkanik kayaçlarda anortit kristalleri
- Lake County, Oregon, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Açık sarıdan yeşile, parıltılı plajiyoklaz “güneş taşı” kristallerinin çıktığı bölge
- Tvedestrand, Agder, Norveç (Tarihî kaynak): Hematit pullarıyla parıldayan güneş taşının (oligoklaz) klasik Avrupa lokalitesi
- Bushveld Kompleksi, Güney Afrika (Önemli yatak): Plajiyoklaz bakımından zengin anortozit ve norit katmanlarını içeren, dünyanın en büyük katmanlı mağmatik kütlesi

## Belgeseller

- [Plagioclase tutorial optical mineralogy](https://www.youtube.com/watch?v=RA97RYzAYz4), Matt Kohn (İngilizce)

## Kaynaklar

- [Handbook of Mineralogy: Albite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/albite.pdf), Mineralogical Society of America
- [Handbook of Mineralogy: Anorthite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/anorthite.pdf), Mineralogical Society of America
- [Çine asmasifi (GB-Anadolu) albit yataklarının jeolojisi ve kökeni (Uygun & Gümüşçü), MTA Dergisi 122: 25–32](https://dergi.mta.gov.tr/files/articles/336/tr/20150526144117_336_227170e9.pdf), MTA Genel Müdürlüğü, 2000
- [Mineral Commodity Summaries 2026: Feldspar and Nepheline Syenite](https://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2026/mcs2026-feldspar.pdf), U.S. Geological Survey, 2026
- [Plagioclase](https://en.wikipedia.org/wiki/Plagioclase), Wikipedia
- [Bushveld Igneous Complex](https://en.wikipedia.org/wiki/Bushveld_Igneous_Complex), Wikipedia
- [Sunstone](https://en.wikipedia.org/wiki/Sunstone), Wikipedia


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/plajiyoklaz/ · Lisans: CC BY-SA 4.0
