# Pietersit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/pietersit/
- İngilizcesi: Pietersite
- Tür: Varyete
- Sınıflandırma: Mineraller › Oksitler ve hidroksitler
- Kimyasal formül: SiO₂
- Kristal sistemi: Trigonal
- Sertlik (Mohs): 7
- Özgül ağırlık: 2,5–2,74 g/cm³
- Kırılma indisi: 1,54–1,55
- Parlaklık: İpeksi
- Saydamlık: Yarı saydam, Opak
- Renkler: mavi-gri, altın sarısı, kahverengi, kahverengimsi kırmızı, beyaz
- Çizgi rengi: Beyaz
- Dilinim: Belirsiz
- Kırılma: Konkoidal (midye kabuğu gibi)
- Değer merdiveni: 6/9 basamak, Seçkin süs ve koleksiyon taşı

İçinde fırça darbeleri gibi her yöne akan mavi ve altın parıltılar taşıyan nadir taş: yalnızca Namibya ve Çin'den çıkan, kırıklı bir kaplan gözü akrabası.

Pietersit, mavi-gri, altın sarısı, kahverengi ve kahverengimsi kırmızı köşeli parçalardan oluşan, kırıklı (breşik) dokulu bir süs taşıdır. Kaplan gözü gibi ince kuvars içine gömülü krokidolit (mavi asbest) lifleri içerir ve parıltısını bu lifler verir. Ama lifler tek yönde değil, her parçada başka bir yöne dizildiği için ışık, kaplan gözündeki gibi tek bir bant hâlinde değil, fırça darbeleri gibi her yöne akan düzensiz parıltılar hâlinde görülür. Adını, taşı 1962'de Namibya'da bulan mineral tüccarı Sid Pieters'ten alır. Bilinen tek kaynakları Namibya ve Çin'dir.

## Nasıl oluşur?

Pietersit kaplan gözüyle aynı mineralleri, yani ince taneli kuvars ve kalsedon içine gömülü krokidolit liflerini içerir; ama oluşumu çok farklıdır. Güney Afrika'daki kaplan gözü, yer kabuğu hareketleriyle açılan düz çatlakların kuvars ve krokidolitle dolmasıyla oluşur. 2010'da GIA'nın dergisinde yayımlanan bir araştırma ise Namibya pietersitinin bir “çözünme breşi” olduğunu öne sürdü. Buna göre önce dolomit (bir karbonat kayacı) çakıllarının içinde dolaşan silisçe zengin sular dolomiti kısmen çözdü ve yerine küre biçiminde kalsedon kümeleri bıraktı. Daha sonra sodyumlu suların sızmasıyla kalsedon ile hematit tepkimeye girdi ve krokidolit lifleri oluştu.

Silisleşme kayacın her yerinde aynı biçimde ilerlemediği için lifler her yamada başka bir yöne dizildi. Pietersiti kaplan gözünden ayıran “düzensiz parıltı” buradan gelir. Son aşamada krokidolitin bir bölümü hematit ve götit gibi demir oksitlere dönüştü; bu dönüşüm Çin pietersitinde daha ileri gittiği için onun parıltısı daha zayıftır.

## Ne işe yarar?

- **Takı:** Çoğunlukla kabaşon kesilir; kolye ucu, yüzük taşı ve küpe yapılır.
- **Süs eşyası:** Dekoratif dilimler, oymalar ve elde tutulan parlatılmış avuç taşları hâlinde satılır.
- **Koleksiyon:** Nadir olduğu ve yalnızca iki ülkeden çıktığı için koleksiyoncular arasında aranır.

## Keşfi ve yatakları

Pietersit adını, 60 yılı aşkın süre mineral ticareti yapmış Namibyalı Sid Pieters'ten alır. Pieters taşı 1962'de Namibya'nın kuzeyindeki Outjo kenti yakınlarında buldu. Viyana Değerli Taş Merkezi'ne göre 30 yıl boyunca tek kaynak, Outjo'nun yaklaşık 40 km kuzeydoğusundaki Hopewell çiftliğiydi. 1996'da Namibya'daki işletilebilir stokun büyük ölçüde tükendiği bildirildi.

Çin'deki yatak, Henan eyaletinin Xichuan ilçesindedir. Burada taş 1966'da bulundu, 1970'ler ve 1980'lerde çıkarıldı, ama piyasaya ancak 1990'larda geldi. İki ocak da kapalı görünse de her iki kaynaktan malzeme piyasada görülmeye devam eder. Kaplan gözünün oluşumu için [kaplan gözü](/tr/taslar/kaplan-gozu/), mavi türü için [şahin gözü](/tr/taslar/sahin-gozu/) sayfasına bakabilirsiniz.

## Nasıl tanınır?

- Taş çevrildiğinde parıltı tek bir bant hâlinde kaymaz; birbirinden farklı yönlere bakan köşeli parçalarda ayrı ayrı yanıp söner, fırtınalı bir gökyüzünü ya da her yöne akan boya darbelerini andırır.
- Birkaç milimetreden yaklaşık bir santimetreye kadar köşeli parçalar ve aralarında beyaz kalsit benekleri ya da renksiz kalsedon damarları görülebilir.
- Namibya pietersitinde mavi-gri ve altın sarısı bölgeler baskındır; Çin pietersitinin genel rengi ise jasperi andıran kahverengimsi kırmızıdır ve parıltısı daha zayıftır.
- Kuvars kadar serttir: camı çizer, çelik bıçak onu çizemez.

## Değerini ne belirler?

Pietersit nadir bir taştır: bilinen yalnızca iki kaynağı vardır ve 2010'da yayımlanan bir GIA araştırmasına göre iki ocak da kapalı görünmektedir; Namibya'daki işletilebilir stokun 1990'larda büyük ölçüde tükendiği bildirilmiştir. Değerini en çok parıltının canlılığı ve yaygınlığı, mavi ve altın renklerin uyumu ve desenin çarpıcılığı belirler. Daha canlı renkleri nedeniyle Namibya pietersiti genellikle Çin'den gelen malzemeden üstün sayılır. Çatlaksız, iyi cilalanmış ve parıltısı demir oksitlerle donuklaşmamış parçalar daha çok aranır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Pietersit, kaplan gözü ve şahin gözü parçalarının kırılıp yeniden yapışmasıyla oluşmuştur. Doğrusu: Pietersit kaplan gözüyle aynı mineralleri içerir, ama 2010'daki bir GIA araştırmasına göre çok farklı koşullarda oluşmuştur: Namibya pietersiti, yeraltı sularıyla kısmen çözülüp silisle yer değiştiren dolomit taşlarında doğmuş bir “çözünme breşidir”; krokidolit lifleri de bu sırada sonradan oluşmuştur.
- Yanlış: Pietersitin parıltısı, kuvarsın asbest liflerinin yerini alıp onların biçimini kopyalamasından doğar. Doğrusu: Yaygın kanının aksine, GIA araştırmacıları pietersitte kuvarsın lifleri kopyaladığına dair bir iz bulamadı; parıltıyı kuvarsın içine gömülü duran gerçek krokidolit lifleri verir.

## Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

- Kristal terapi kaynakları pietersitin “cennetin krallığının anahtarlarını” taşıdığını ileri sürer; bu sözler Namibya'da yayımlanan bir dergi yazısında da aktarılır.
- Aynı kaynaklar taşın iradeyi desteklediğini, kişinin iç sesini ve gerçeği tanıma yeteneğini güçlendirdiğini iddia eder.

Bilim ne diyor?: Pietersitin iradeyi, sezgiyi ya da manevi bir bilgiyi güçlendirdiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur; “fırtınalı” görünüşü, farklı yönlere dizilmiş asbest liflerinin ışığı yansıtmasından doğar. Ham taş asbest lifleri içerdiğinden evde kesilmemeli ya da toz hâline getirilmemelidir.

## Güvenlik

Pietersit, bir asbest minerali olan krokidolitin liflerini içerir. Lifler sert kuvarsın içine hapsolduğu için cilalı taşı takmak ve elle tutmak zararsızdır. Ham taşın kesilmesi, taşlanması ya da zımparalanması sırasında oluşan toz ise solunmamalıdır: ıslak yöntemle çalışılmalı ve uygun bir toz maskesi kullanılmalıdır.

## Bunu biliyor muydun?

- Sid Pieters taşı 1962'de Outjo yakınlarında araştırma yaparken, beyaz kireçtaşıyla kaplı küçük ama çok ağır bir taşı atölyesinde ikiye ayırınca buldu.
- Pieters taşı 1964'te Büyük Britanya'nın mineral kayıtlarına geçirdi; pietersit ancak 1970'lerde piyasaya çıktı.
- Çin pietersiti 1966'da, asbest minerali krokidolit arayan jeologlar tarafından bulundu.
- Morötesi ışık altında Namibya pietersitinin çoğu yeşil ışıldar; Çin pietersitinde ise yalnızca kalsit bölgeleri beyaz parlar. Bu fark, iki kaynağı ayırt etmeye yarar.

## Nerede bulunur?

- Hopewell çiftliği, Outjo yakınları, Kunene Bölgesi, Namibya (Tip lokalite): Sid Pieters'in taşı 1962'de bulduğu yer; çiftlik Outjo'nun yaklaşık 40 km kuzeydoğusundadır ve 30 yıl boyunca tek kaynak oldu. Nokta Outjo kentini gösterir.
- Xichuan İlçesi, Nanyang, Henan, Çin (Önemli yatak): Çin pietersiti 1966'da krokidolit arayan jeologlarca bulundu, 1970'ler ve 1980'lerde çıkarıldı, 1990'larda piyasaya geldi

## Kaynaklar

- [A microstructural study of pietersite from Namibia and China (K. Hu & P. J. Heaney), Gems & Gemology 46(4)](https://www.gia.edu/gems-gemology/winter-2010-pietersite-namibia-hu), GIA, 2010
- [Pietersite](https://en.wikipedia.org/wiki/Pietersite), Wikipedia
- [Pietersite](https://www.edelsteine.at/en/glossaries/lexicon/pietersite/), Vienna Gem Center (edelsteine.at), Gemstone lexicon
- [Pietersite (E. Jenkins), Flamingo magazine, September 2011](https://travelnam.com/pietersite/), Travel News Namibia, 2011
- [Outjo](https://en.wikipedia.org/wiki/Outjo), Wikipedia
- [Xichuan County](https://en.wikipedia.org/wiki/Xichuan_County), Wikipedia
- [Hawk's Eye Gemstone Information](https://gemselect.com/gem-info/hawks-eye/hawks-eye-info.php), GemSelect


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/pietersit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0