# Petit granit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/petit-granit/
- İngilizcesi: Petit Granit
- Tür: Kayaç
- Sınıflandırma: Kayaçlar › Tortul kayaçlar › Kimyasal ve biyokimyasal
- Sertlik (Mohs): 3
- Özgül ağırlık: 2,67–2,7 g/cm³
- Renkler: gri, mavimsi gri, mavi-siyah, cilalanınca parlak siyah, eskiyince açık gri
- Bileşim: Deniz zambağı (krinoid) kalıntılarıyla dolu bir kireçtaşı: yaklaşık yüzde 96'sı kalsittir; az miktarda dolomit, kuvars ve pirit içerir. Fosilleri birbirine bağlayan çok ince taneli kireç hamuru, koyu rengi veren çok ince dağılmış karbon taşır. Arada brakiyopod kabukları, yosun hayvancıkları (briyozoa) ve mercan parçaları bulunur.
- Doku: Sık ve gözeneksize yakın (gözeneklilik yaklaşık hacimce yüzde 0,4); krinoid parçalarının dilinim yüzeyleri ışıkta pırıl pırıl parlar. Jeologlar onu “packstone”, bazen “grainstone” ya da biyomikrit olarak sınıflandırır.
- Değer merdiveni: 4/9 basamak, Kaliteli blok taş ve cevher

Adı “küçük granit” ama granit değil: deniz zambağı fosilleriyle dolu, cilalanınca simsiyah parlayan Belçika'nın mavi kireçtaşı.

Petit granit, Belçika'nın Valonya bölgesinde, Soignies-Écaussinnes havzası ile Condroz yöresinde çıkarılan, mavimsi gri, sık bir kireçtaşıdır. Yaklaşık 350 milyon yıl önce, Karbonifer döneminde sığ bir denizde yaşayan deniz zambaklarının (krinoidlerin) kalıntılarından oluşmuştur. Adına karşın granitle ilgisi yoktur. Cilalanınca parlak siyaha döner; Orta Çağ'dan beri Belçika'nın yapılarında, heykellerinde ve mezar taşlarında kullanılmıştır.

## Nasıl oluşur?

Petit granit, Karbonifer döneminin başlarında, Turnesiyen katının sonlarında (yaklaşık 350 milyon yıl önce) oluştu. O zamanlar bugünkü Belçika'nın güneyi sığ ve sıcak bir denizin altındaydı. Deniz tabanında, sapları ve kollarıyla çiçeğe benzeyen **deniz zambakları** (krinoidler) çayırlar gibi yayılmıştı. Bu hayvanlar öldükçe kalkerli iskeletleri küçük halkalara ayrıldı. Brakiyopod kabukları, yosun hayvancıkları ve mercan parçalarıyla birlikte kalın katmanlar hâlinde birikti.

Parçaların arası, çok ince dağılmış karbon taşıyan kireç çamuruyla doldu; çamur sertleşince kırıntılar birbirine sıkıca bağlanarak sık bir kireçtaşına dönüştü. Taşa mavi-siyah rengini veren bu karbondur. Krinoid parçalarının her biri tek bir kalsit kristali gibi davrandığı için, taş kırıldığında bunların dilinim yüzeyleri ışıkta parıldar.

## Ne işe yarar?

- **Mimari:** Orta Çağ'dan bu yana Belçika'nın pek çok yapısında, özellikle Brüksel'de kullanılmıştır. Seneffe Şatosu, Mons'taki Sainte-Waudru Kilisesi ve Brüksel'deki Saint-Joseph Kilisesi bunlardandır. Taş yurt dışında da kullanılmıştır: Paris'teki Panthéon ve Notre-Dame Katedrali, Aachen'daki St. Michael Kilisesi ve Madeira'daki Funchal Katedrali bu yapılardandır. Liège'deki Guillemins Garı gibi çağdaş yapılarda da kullanılır.
- **Cephe ve döşeme:** Kaplama levhası, pencere ve kapı denizlikleri, sütun, merdiven, iç ve dış döşeme, mutfak tezgâhı ve şömine yapımında kullanılır.
- **Bahçe ve kent mobilyası:** Kaldırım taşı, bordür, duvar başlığı, çeşme ve bank yapımında tercih edilir.
- **Heykel ve anıt:** Kolay işlenmesi ve cilalanınca siyah parlaması nedeniyle heykelciler ve mezar taşı ustaları onu çok kullanır. Käthe Kollwitz'in “Yas Tutan Anne Baba” heykeli ile Liège'in 1592 tarihli arması bu taştandır.

## Nerede bulunur?

Petit granit yalnızca Belçika'da, Valonya bölgesinde çıkarılır. En eski ve ünlü havza, Hainaut ilindeki **Soignies** ve **Écaussinnes** çevresidir. Soignies'deki ocak kayıtları yaklaşık 1400 yılına kadar gider ve buradaki Gauthier-Wincqz ocağında 17. yüzyıldan beri kesintisiz taş çıkarılmaktadır. Liège ilinde, Ourthe vadisi ile Condroz yöresinde **Sprimont**, **Anthisnes** ve **Ouffet** çevresindeki ocaklar da aynı yaşta taş üretir. Sprimont'taki 1904 tarihli eski santral binası bugün bir taş müzesidir. Bölgede bugün 15 kadar ocak çalışmaktadır.

## Nasıl tanınır?

- Gri, mavimsi gri ya da mavi-siyah renklidir; cilalanınca parlak siyah olur, açık havada zamanla açık griye döner.
- Koyu hamurun içinde açık renkli, küçük halka ve sap parçaları gibi görünen deniz zambağı kalıntıları seçilir.
- Taze kırık yüzeyde fosillerin dilinim yüzeyleri ışıkta pırıl pırıl parlar.
- Kireçtaşı olduğu için seyreltik asitle köpürür ve çelik bıçakla çizilebilir; gerçek granit ise köpürmez ve bıçakla çizilemez.

## Değerini ne belirler?

Bir yapı taşı olarak değerini rengin koyuluğu ve eşitliği, yüksek basınç dayanımı, düşük gözenekliliği ve dona dayanıklılığı, büyük ve çatlaksız blok çıkarılabilmesi belirler. Cilalı, alevle yakılmış, keskiyle işlenmiş ya da çekiçlenmiş gibi çok farklı yüzey işlemlerini kabul etmesi kullanım alanını genişletir. Menşe adı ve teknik onaylı ocaklar taşın kaynağını güvence altına alır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Petit granit bir granit türüdür. Doğrusu: Adı “küçük granit” anlamına gelse de petit granit bir kireçtaşıdır: deniz zambağı fosillerinden oluşmuş tortul bir kayaçtır ve asitle köpürür. Granit ise magmanın yerin derinliklerinde soğumasıyla oluşan, kuvars ve feldispattan yapılı magmatik bir kayaçtır.

## Bunu biliyor muydun?

- Uluslararası Jeoloji Bilimleri Birliği (IUGS), petit graniti 2017'de “Küresel Miras Taşı Kaynağı” ilan etti.
- Taşın koyu rengi, hamurundaki çok ince dağılmış karbondan gelir. Yağmur yüzeydeki karbonu yıkadıkça taş açılır ve açık gri bir patina kazanır.
- Belçika'da “Petit Granit” adının kullanımı yerel bir menşe adıyla (Appellation d'Origine Locale) korunur.
- Taş 18. yüzyıldan beri başta Hollanda olmak üzere Fransa ve Almanya'ya, sonra dünyanın dört bir yanına ihraç edildi; Süveyş Kanalı'nın ilk yapılarında da kullanıldı.

## Nerede bulunur?

- Soignies (Neufvilles dahil), Hainaut, Belçika (Tip lokalite): Arşivlerdeki ilk ocak kayıtları yaklaşık 1400 yılına dayanır; Gauthier-Wincqz ocağında 17. yüzyıldan beri kesintisiz taş çıkarılır. Neufvilles'deki Clypot ocağı da aynı havzadadır.
- Écaussinnes, Hainaut, Belçika (Önemli yatak): Soignies, Braine-le-Comte ve Écaussinnes sınırlarındaki Tellier des Prés ocağı 2008'de açıldı ve tükenmeye yüz tutan Soignies ocağının yerini alıyor.
- Sprimont (Chanxhe, Coreux, Rondia ocakları), Liège, Belçika (Önemli yatak): Ocaklar 1880 dolaylarında yeniden canlandırıldı; 1904 tarihli eski santral binası bugün bir taş müzesidir.
- Anthisnes, Condroz, Liège, Belçika (Bilinen bulunuş yeri)
- Ouffet (Troydo ocağı), Condroz, Liège, Belçika (Bilinen bulunuş yeri): 1930'lardan beri blok çıkarılan ocakta işletilebilir katmanların kalınlığı yaklaşık 30 metredir.

## Kaynaklar

- [Petit Granit](https://en.wikipedia.org/wiki/Petit_Granit), Wikipedia
- [Petit granit (pierre bleue)](https://fr.wikipedia.org/wiki/Petit_granit), Wikipédia (fr)
- [Petit Granit – Pierre bleue de Belgique (Global Heritage Stone Resource)](https://iugs-geoheritage.org/geoheritage_stones/petit-granit-pierre-bleue-de-belgique/), IUGS Subcommission on Heritage Stones
- [NIT 228 Pierres naturelles — fiche Petit Granit](https://www.buildwise.be/media/mqehyekm/petit-granit-en.pdf), CSTC / Buildwise
- [Les carrières de la Pierre Bleue Belge S.A. — Petit granit, Belgian blue limestone (technical sheet)](https://www.pierresetmarbres.be/wp-content/uploads/2021/01/pm1703-fiche-pbb-2018-uk-v02a.pdf), Pierres et Marbres de Wallonie, 2018
- [The Sprimont Quarries — Petit granit, Belgian blue limestone (technical sheet)](https://www.pierresetmarbres.be/wp-content/uploads/2021/01/pm1703-fiche-sprimont-2018-uk-v02a.pdf), Pierres et Marbres de Wallonie, 2018
- [Pierre Bleue de Wallonie — Petit granit, Belgian blue limestone (technical sheet)](https://www.pierresetmarbres.be/wp-content/uploads/2021/01/pm1703-fiche-pbw-2018-uk-v03c.pdf), Pierres et Marbres de Wallonie, 2018
- [Soignies](https://en.wikipedia.org/wiki/Soignies), Wikipedia
- [Écaussinnes](https://en.wikipedia.org/wiki/%C3%89caussinnes), Wikipedia
- [Sprimont](https://en.wikipedia.org/wiki/Sprimont), Wikipedia
- [Anthisnes](https://en.wikipedia.org/wiki/Anthisnes), Wikipedia
- [Ouffet](https://en.wikipedia.org/wiki/Ouffet), Wikipedia
- [Limestone](https://geology.com/rocks/limestone.shtml), Geology.com


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/petit-granit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0