# Paros mermeri

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/paros-mermeri/
- İngilizcesi: Parian marble
- Tür: Kayaç
- Sınıflandırma: Kayaçlar › Metamorfik kayaçlar › Yapraklanmasız
- Sertlik (Mohs): 3–4
- Özgül ağırlık: 2,6–2,8 g/cm³
- Renkler: kar beyazı, sıcak beyaz, açık grimsi beyaz
- Bileşim: Neredeyse saf kalsit mermeri (kalsit yüzde 99'un üstünde); çok az apatit, kuvars ve beyaz mika içerir.
- Doku: Şekerimsi, parlak kalsit kristallerinden oluşan, eşit olmayan boyda tanelerin kenetlendiği doku. Genel olarak orta tanelidir (en büyük taneler 1,3–1,8 mm, nadiren 2,3 mm); en değerli türü lychnites ise ince tanelidir ve ışığı birkaç santimetre içeri geçirir.
- Değer merdiveni: 4/9 basamak, Kaliteli blok taş ve cevher

Ege'deki Paros Adası'nın ışık geçiren kar beyazı mermeri: Milo Venüsü'nün, Semadirek Nike'sinin ve Praksiteles'in Hermes'inin taşı.

Paros mermeri, Yunanistan'ın Kiklad adalarından Paros'ta çıkarılan, saf beyaz ve yarı saydam bir mermerdir. En değerli türüne antik çağda “lychnites” denirdi; bu mermer ışığı birkaç santimetre içeri geçirdiği için heykellere canlı bir ten görünümü verir. Arkaik dönemden Roma çağına kadar Yunan heykeltıraşlarının en çok aradığı taşlardan biriydi. Milo Venüsü, Semadirek Nike'si ve Praksiteles'in Hermes heykeli bu mermerden yontulmuştur.

## Nasıl oluşur?

Paros mermeri de öteki mermerler gibi bir **kireçtaşının** başkalaşımıyla oluşmuştur: Denizde biriken kalsiyum karbonat katmanları, dağ oluşumu sırasında derine gömülüp ısı ve basınç altında erimeden yeniden kristalleşmiş; özgün tortul yapılar ve fosiller silinerek birbirine kenetlenmiş kalsit kristallerinden oluşan saf beyaz bir kayaç ortaya çıkmıştır. Paros'un temelini büyük ölçüde mermerler ve arduvazlar gibi başkalaşım kayaçları oluşturur ve ünlü Paros mermeri adada büyük yataklar hâlinde bulunur.

Mermerin neredeyse saf kalsitten oluşması ve kristallerinin parlak, düzgün yüzeyli olması ona olağanüstü bir ışık geçirgenliği kazandırır. Taneler genelde orta irilikte olsa da en değerli tür olan lychnites ince tanelidir.

## Ne işe yarar?

- **Heykel:** Milo Venüsü (Afrodit), Semadirek Nike'si (MÖ yaklaşık 220–190), Praksiteles'in Hermes'i, Paionios'un Nike'si, Medici Venüsü ve Atina Akropolisi'nin kore heykelleri Paros mermerinden yapılmıştır. Roma döneminde de Hadrianus döneminden (117–138) kalma Antinous heykeli gibi eserlerde kullanıldı.
- **Mimari:** Daha iri taneli açık ocak mermeri yapılarda kullanılırdı. Işık geçirgenliği sayesinde bazı tapınakların çatı kaplamalarında da kullanılarak içeriye doğal ışık alınmıştır.
- **Ticaret:** Paros mermeri başta Roma olmak üzere Akdeniz'in büyük kentlerine taşındı; bu kentlerde Paros mermerinden pek çok heykel bulunmuştur.
- **Taklitleri:** Ününden ötürü 19. yüzyılda İngiltere'de onu taklit eden sırsız porselene “Parian” adı verildi.

## Ocaklar

Antik ocaklar, adanın ortasındaki Marpissa dağlarında, Marathi köyü yakınında, Skarpathiotis deresinin kıyısındadır. En ünlüleri, lychnites mermerinin çıkarıldığı **Nymfler** ve **Pan** yeraltı ocaklarıdır. Romalı yazar Plinius'a göre taşa “lychnites” denmesinin nedeni, yeraltı galerilerinde kandil (Yunanca lychnos) ışığında çıkarılmasıdır; adın mermerin ışığı geçirecek kadar saf olmasından geldiğini düşünenler de vardır. Lakkoi, Spilies ve Thapsana'da ise açık ocaklar bulunur. Tarih öncesi çağlardan beri kullanılan ocaklar MÖ 6. yüzyıldan itibaren yoğun biçimde işletildi, Roma'nın yıkılışından sonra uzun süre terk edildi ve 19. yüzyılda yeniden çalıştırıldı. Alan 1974'te arkeolojik sit ilan edilmiştir.

## Osmanlı kaynaklarında Para mermeri

Paros, 1537–1538'de Barbaros Hayreddin Paşa'nın seferiyle Osmanlı yönetimine girdi; Osmanlı kaynaklarında ada Para ya da Bara adıyla anılır. Ünlü denizci ve haritacı **Pîrî Reis**, adanın ortasındaki yüksek bir dağda bol miktarda mermer çıktığını yazmıştır. TDV İslâm Ansiklopedisi de bu mermeri “Para mermeri” adıyla anar.

## Nasıl tanınır?

- Kar beyazı ya da sıcak beyaz renktedir; damar ve leke yok denecek kadar azdır. Kırık yüzeyinde parlak, şekerimsi kalsit kristalleri görülür.
- Işık geçirgenliği en belirgin özelliğidir: En iyi lychnites türünde ışık yaklaşık 3,5 cm içeri işler; bu değer Carrara mermerinde yaklaşık 2,5, Pentelikon mermerinde yaklaşık 1,5 cm'dir.
- Çelik bıçakla çizilebilir; seyreltik asit damlatıldığında köpürür.
- Antik bir eserin Paros mermerinden olup olmadığı gözle kesin anlaşılmaz. Bilim insanları tane boyunu, eşlik eden mineralleri ve karbon–oksijen izotop oranlarını ölçerek Paros mermerini Pentelikon, Taşoz, Carrara ve Marmara Adası (Prokonnesos) mermerlerinden ayırır.

## Değerini ne belirler?

Paros mermerinin değerini; saf ve eşit beyaz rengi, ince tanesi, ışık geçirgenliği ve ocaktan lekesiz büyük blok çıkarılabilmesi belirler. Antik çağda en değerli tür, yeraltı galerilerinden zahmetle çıkarılan ve yalnızca heykelde kullanılan lychnites'ti; daha iri taneli açık ocak mermeri mimari işlerde kullanılırdı. Bugün taşın değeri büyük ölçüde tarihî ve arkeolojik önemindedir; antik ocaklar koruma altındadır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: “Parian” denen beyaz porselen biblolar Paros mermerinden yapılır. Doğrusu: Parian ware, 1842'de İngiltere'de geliştirilen sırsız bir bisküvi porselendir. Mermer değildir; adını, Paros mermerini taklit etmek için yapıldığından alır.
- Yanlış: Beyaz Yunan heykellerinin hepsi Paros mermerindendir. Doğrusu: Antik çağda Atina yakınlarındaki Pentelikon mermeri, Taşoz ve Naksos mermerleri de çok kullanıldı ve gözle Paros mermerinden ayırmak zordur. Oxford'daki ünlü Corsi koleksiyonunda bile “Parium/lychnites” adıyla etiketlenmiş bir örneğin aslında Taşoz'un dolomit mermeri olduğu anlaşılmıştır.

## Bunu biliyor muydun?

- Nymfler Ocağı'nın yeraltı galerisi 190 metre uzunluğunda ve 50–120 metre genişliğindedir. Girişin solunda, Trakyalı Adamas adlı birinin MÖ 4. yüzyılda Nymflere adadığı bir kabartma bulunur.
- MÖ 264/263'te dikilen ve MÖ 1582'den MÖ 299'a kadar olayları tarihleriyle sıralayan ünlü Paros Kroniği, Paros mermerinden bir taşa yazılmıştır. Taşın büyük parçası 17. yüzyılın başında İzmir'de (Smyrna) bir İngiliz kontunun adamına satıldı ve bugün Oxford'daki Ashmolean Müzesi'ndedir.
- Pan Ocağı'nın duvarlarında 1776'dan itibaren buraya gelen Avrupalı gezginlerin kazıdığı adlar okunabilir.

## Nerede bulunur?

- Marathi antik mermer ocakları, Paros, Yunanistan (Tip lokalite): Marpissa dağlarında, Skarpathiotis deresi kıyısında; lychnites mermerinin çıkarıldığı Nymfler ve Pan yeraltı ocakları ile Lakkoi, Spilies ve Thapsana'daki açık ocaklar buradadır. 1974'ten beri arkeolojik alandır.

## Kaynaklar

- [Parian marble](https://en.wikipedia.org/wiki/Parian_marble), Wikipedia
- [The ancient quarries of Paros](https://cyclades.culture.gov.gr/en/location/the-ancient-quarries-of-paros/), Ephorate of Antiquities of Cyclades
- [Paros](https://cyclades.culture.gov.gr/en/location/paros/), Ephorate of Antiquities of Cyclades
- [The Legendary Marble of the Island of Paros that Shaped Art History](https://www.greeknewsagenda.gr/?p=19663), Greek News Agenda (Secretariat General for Communication and Media), 2025
- [Ancient marble quarries – Marathi](https://religiousgreece.gr/en/attractions/ancient-marble-quarries-marathi), Religious Greece
- [Marble from the Isle of Paros in Ancient Greece: A tour of the ancient quarries (R. Sturm)](https://depositsmag.com/2018/05/31/marble-from-the-isle-of-paros-in-ancient-greece-a-tour-of-the-ancient-quarries/), Deposits Magazine, 2018
- [Archaeometric investigations on the sarcophagus no. 1993/74 in the Diachronic Museum of Larissa: I. Characterization and provenance of the marble (V. Melfos), Periodico di Mineralogia 89](https://rosa.uniroma1.it/rosa04/periodico_di_mineralogia/article/download/16949/16275/33568), Sapienza Università di Roma, 2020
- [Place: Paros](https://artofmaking.ac.uk/explore/places/12), The Art of Making in Antiquity (King's College London)
- [Corsi Collection of Decorative Stones, no. 1: Marmo Greco duro (Thasian marble)](https://www.oum.ox.ac.uk/corsi/stones/view/1), Oxford University Museum of Natural History
- [Parian Chronicle](https://en.wikipedia.org/wiki/Parian_Chronicle), Wikipedia
- [Para (ada) (F. Emecen)](https://islamansiklopedisi.org.tr/para--ada), TDV İslâm Ansiklopedisi
- [Carrara Marble (A. J. M. Barron), Mercian Geologist 19(3), 188–194](https://nora.nerc.ac.uk/id/eprint/524277/1/Mercian%202018%20v19%20p188%20Carrara%20Marble,%20Barron%20HR.pdf), East Midlands Geological Society, 2018


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/paros-mermeri/ · Lisans: CC BY-SA 4.0