# Orgueil meteoriti

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/orgueil-meteoriti/
- İngilizcesi: Orgueil meteorite
- Tür: Meteorit
- Sınıflandırma: Meteoritler ve çarpma taşları › Taşlı meteoritler
- Sertlik (Mohs): 2,5–7
- Özgül ağırlık: 2,11 g/cm³
- Parlaklık: Mat
- Saydamlık: Opak
- Renkler: siyah, kömür siyahı, mat siyah erime kabuğu
- Bileşim: CI1 grubundan karbonlu kondrit: hidrojen ve helyum gibi gazlar dışında bileşimi Güneş'inkiyle neredeyse aynıdır. Bol organik madde, su içeren mineraller ve Güneş Sistemi'nden yaşlı, çok ince taneli elmas tozları içerir. Cıva oranı beklenmedik derecede yüksektir.
- Doku: Kondrül içermeyen, ince taneli, siyah bir kayaç; “1” tipi olması ana gövdesinde suyla çok güçlü biçimde değiştiğini gösterir.
- Değer merdiveni: 6/9 basamak, Seçkin süs ve koleksiyon taşı

Güneş'le aynı bileşimdeki kömür karası taş: 1864'te Fransa'ya düşen, hakkında yaşam tartışmaları ve ünlü bir sahtekârlık yaşanan karbonlu kondrit.

Orgueil, 14 Mayıs 1864'te güney Fransa'da Orgueil yakınına düşen bir karbonlu kondrittir. Yaklaşık 20 taş halinde düştü ve toplam 14 kilogram toplandı. Bilinen beş CI kondritin en büyüğüdür; bu grubun bileşimi, hidrojen ve helyum gibi gazlar dışında Güneş'inkiyle neredeyse aynıdır. Çok ilkel olduğu ve bol örnek bulunduğu için en çok incelenen meteoritlerden biridir. İçindeki organik madde 1860'lardan beri yaşamla bağlantılı tartışmalara ve 1965'te ortaya çıkan ünlü bir sahtekârlığa konu olmuştur.

## Nasıl oluşur?

Orgueil, Güneş Sistemi'nin başında oluşmuş ve hiç erimemiş bir asteroidin parçasıdır. CI kondritler en ilkel meteoritler arasındadır: Güneş'i doğuran bulutsunun gaz olmayan bileşenlerini, Güneş'teki oranlarına çok yakın biçimde taşırlar. Orgueil'in ana gövdesinde su, kayacı çok güçlü biçimde değiştirdi; “1” tipi bunu gösterir ve kondrüller bu yüzden görülmez.

İçindeki çok ince elmas tozları ise Güneş Sistemi'nden de yaşlıdır: başka yıldızların çevresinde oluşmuş “Güneş öncesi” tanelerdir.

## Ne işe yarar?

- **Güneş Sistemi'nin bileşimi:** CI kondritler, Güneş Sistemi'ndeki elementlerin bolluğunu belirlemek için temel başvuru örnekleridir.
- **Güneş öncesi taneler:** Orgueil'den ayrılan Güneş öncesi taneler, başka yıldızlarda oluşan maddeyi incelemek için kullanılır.
- **Bilim tarihi:** İçindeki organik maddenin kökeni üzerine 1860'lardan başlayan tartışmalar, Dünya dışı yaşam iddialarının nasıl sınanması gerektiği konusunda önemli dersler verdi.

## Tarihçe

Meteorit 14 Mayıs 1864 akşamı düştü. Aynı yıl Paris'teki Doğa Tarihi Müzesi'nden kimyacı François Stanislas Clöez organik maddesini inceledi; bunun biyolojik kökenli olup olamayacağı 1870'lere kadar tartışıldı. 1962'de bildirilen “örgütlü yapıların” kirlilik olduğu kısa sürede gösterildi. 1965'te ortaya çıkan tohum kapsülü sahtekârlığının kimin işi olduğu bilinmemektedir.

## Nasıl tanınır?

- Kömür karası bir taştır; kondrül denen yuvarlak taneler içermez.
- Dışında mat siyah bir erime kabuğu bulunur.
- Bir parçanın gerçekten Orgueil'den geldiğini yalnızca müze kayıtları ve laboratuvar analizi gösterebilir.

## Değerini ne belirler?

Orgueil'in değeri bilimseldir: Güneş'inkine en yakın bileşimdeki kayaç örneklerinden biridir ve Güneş Sistemi'nin ham maddesini incelemek için başvuru örneğidir. Örnekleri dünya çapında kurumlarda saklanır ve gerekçeli araştırmalar için verilir. Bir parçanın değerini kütlesi ve belgelenmiş kaynağı belirler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Orgueil meteoritinin içinde bir bitki tohumu bulundu. Doğrusu: 1965'te, bulunduğundan beri Montauban'da kapalı bir kavanozda saklanan bir parçanın içinde tohum kapsülü bulundu. Ama bunun bir Avrupa hasırotu (sazı) kapsülü olduğu, parçaya yapıştırılıp kömür tozuyla gizlendiği ve dıştaki “erime kabuğunun” aslında tutkal olduğu anlaşıldı. Bunun 19. yüzyıldaki kendiliğinden türeme tartışmasını etkilemek için yapılmış bir sahtekârlık olduğu düşünülür.
- Yanlış: Orgueil'de uzaydan gelen canlı fosilleri bulundu. Doğrusu: 1962'de bildirilen “örgütlü yapıların” sonradan örneği kirleten polenler ve mantar sporları ya da olivin kristalleri olduğu gösterildi. NASA, bir araştırmacısının Orgueil'de fosil bulunduğu iddiasından resmî olarak uzak durdu.

## Merak edilenler

**Orgueil neden bilim için bu kadar önemlidir?**

CI kondritler, hidrojen ve helyum gibi gazlar dışında Güneş'le neredeyse aynı bileşime sahiptir; bu yüzden Güneş Sistemi'nin ilk maddesinin en iyi örnekleri sayılırlar. Orgueil bu grubun en büyük örneğidir ve bol malzeme sağladığı için en çok incelenen meteoritlerdendir.

## Bunu biliyor muydun?

- Düştüğü yıl meteoriti inceleyen kimyacı François Stanislas Clöez, içindeki organik maddenin Somme vadisindeki turba ya da Kassel yakınındaki linyite benzer oranlarda karbon, hidrojen ve oksijen içerdiğini yazdı.
- Orgueil'de Güneş Sistemi'nden yaşlı, son derece ince elmas tozları bulundu; bu tozlar, “ksenon-HL” denen olağandışı bir ksenon gazını taşır.
- Meteoritteki cıva oranı beklenenden çok yüksektir; bu, bilim insanlarının “cıva paradoksu” dediği bir bilmecenin başlıca nedenlerindendir.

## Nerede bulunur?

- Orgueil, Tarn-et-Garonne, Fransa (Tip lokalite): 14 Mayıs 1864 akşamı saat 20.00'yi birkaç dakika geçe yaklaşık 20 taş 5–10 kilometrekarelik bir alana düştü.

## Kaynaklar

- [Orgueil (meteorite)](https://en.wikipedia.org/wiki/Orgueil_(meteorite)), Wikipedia
- [CI chondrite](https://en.wikipedia.org/wiki/CI_chondrite), Wikipedia
- [Meteorite porosities and densities: a review of trends in the data (D. T. Britt & G. J. Consolmagno), Lunar and Planetary Science XXXV, abstract 2108](https://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2004/pdf/2108.pdf), Lunar and Planetary Institute, 2004
- [Handbook of Mineralogy: Forsterite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/forsterite.pdf), Mineralogical Society of America


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/orgueil-meteoriti/ · Lisans: CC BY-SA 4.0