# Olivenit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/olivenit/
- İngilizcesi: Olivenite
- Diğer adları: Odun bakırı (lifli türü)
- Tür: Mineral
- Sınıflandırma: Mineraller › Fosfatlar
- Kimyasal formül: Cu₂(AsO₄)(OH)
- Kristal sistemi: Monoklinik
- Sertlik (Mohs): 3
- Özgül ağırlık: 4,45–4,46 g/cm³
- Parlaklık: Elmassı, Camsı, İpeksi
- Saydamlık: Yarı saydam, Opak
- Renkler: zeytin yeşili, yeşilimsi kahverengi, kahverengi, grimsi yeşil, grimsi beyaz, saman sarısı (lifli türü)
- Çizgi rengi: Zeytin yeşili ile kahverengi arası
- Dilinim: Belirsiz
- Kırılma: Konkoidal ile düzensiz arası
- Değer merdiveni: 2/9 basamak, Tonla ölçülen hammadde
- Son kontrol: 2026-10-04

Adını zeytin yeşili renginden alan bakır arsenat: lifli türüne “odun bakırı” denir.

Olivenit, bakır, arsenik, oksijen ve hidrojenden oluşan bir mineraldir (Cu₂(AsO₄)(OH)). Adını, en belirgin özelliği olan zeytin yeşili renginden alır; bu ad Almanca Olivenerz biçiminde 1789'da A. G. Werner'den gelir. Bakır cevherlerinin ve arsenopiritin havayla temas edip bozulmasıyla oluşur ve sıcak su kökenli bakır yataklarının oksidasyon zonunda en yaygın ikincil bakır arsenattır. Çinkolu benzeri adamitle aynı yapıdadır.

## Nasıl oluşur?

Olivenit **ikincil bir mineraldir**: bakır cevherlerinin ve arsenopiritin oksitlenmesiyle, sıcak su kökenli (hidrotermal) bakır yataklarının yeryüzüne yakın, havayla ve suyla temas eden kısmında oluşur. Bu ortamda en yaygın ikincil bakır arsenattır. Yanında konikalsit, klinoklaz, skorodit, farmakosiderit, brokantit, malakit, azurit ve krizokol gibi mineraller bulunur.

Handbook of Mineralogy'ye göre İngiltere'de Cornwall'daki Gwennap bölgesi madenleri, Fransa'da Cap Garonne madeni, Almanya'da Kara Orman'daki Clara madeni, Yunanistan'da Lavrio, Fas'ta Touissit madeni ve ABD'de Utah'taki Tintic bölgesi bilinen yerleri arasındadır; Namibya'daki Tsumeb iri kristaller vermiştir.

## Ne işe yarar?

- **Koleksiyon:** Zeytin yeşili kristalleri ve ipeksi lifli türleri koleksiyoncular tarafından aranır.
- **Maden arama:** Bakır yataklarının oksidasyon zonunda en yaygın bakır arsenat olduğu için, bu tür yatakların yüzeydeki izlerindendir.

## Nasıl tanınır?

- Zeytin yeşili, yeşilimsi kahverengi ya da kahverengidir; lifli türleri grimsi beyaz ya da saman sarısı olabilir.
- Çizgi rengi zeytin yeşili ile kahverengi arasıdır.
- Kristalleri küçüktür (2,5 cm'ye kadar); çoğunlukla lifli, yuvarlak, böbrek biçimli ya da topraksı kütleler hâlinde bulunur.
- Kristalleri elmasımsı ile camsı arası, lifli türleri ipeksi parlar.
- Sertliği 3'tür; bıçakla kolayca çizilir.

## Sahteler ve taklitler

- Yeşil adamit olivenite çok benzeyebilir; ikisi aynı yapıdadır ve bakır ile çinko birbirinin yerini alabilir. Kesin ayrım kimyasal analizle yapılır.
- Malakit de yeşil bir bakır mineralidir; ancak daha parlak yeşildir, çoğunlukla bantlıdır ve seyreltik asitte köpürür.

## Değerini ne belirler?

Olivenit cevher olarak değil, koleksiyon minerali olarak değer taşır. Koleksiyonda parlak, keskin kristaller, ipeksi lifli “odun bakırı” örnekleri ve Cornwall ya da Tsumeb gibi ünlü yerlerden gelen örnekler aranır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Olivenit, olivinin (peridotun) bir türüdür. Doğrusu: Adları benzese de ikisi tamamen farklı minerallerdir. Olivenit bir bakır arsenattır; olivin ise magnezyum-demir silikatıdır. Ortak noktaları yalnızca zeytin yeşili renkleridir.

## Merak edilenler

**Olivenit ile peridot (olivin) aynı şey mi?**

Hayır. İkisinin de adı zeytin yeşili renginden gelir, ama olivenit bakır ve arsenik içeren bir mineraldir; olivin ise magnezyum ve demir silikatıdır ve süs taşı türüne peridot denir. Olivenit zehirlidir ve çok daha yumuşaktır (Mohs 3).

## Güvenlik

Olivenit arsenik içerir. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre inorganik arsenik insanlar için kanser yapıcıdır ve uzun süreli maruz kalma ciddi sağlık sorunlarına yol açar. Olivenit ağza götürülmemeli, öğütülmemeli, zımparalanmamalı ve ısıtılmamalı; tozu solunmamalı ve suya konup içilmemelidir. Dokunduktan sonra eller yıkanmalı, örnekler çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.

## Bunu biliyor muydun?

- Lifli ve yumuşak türüne “odun bakırı” (wood copper) denir; rengi kristallerde siyahımsı yeşilden ince lifli türde neredeyse beyaza kadar değişir.
- Adamit, olivenitin çinkolu benzeridir; aradaki bileşimlere çinkolu olivenit ya da bakırlı adamit gibi adlar verilir.
- İngiltere'nin Cornwall bölgesindeki St Day ve Redruth bakır madenleri, olivenitin tarihsel bulunuş yerleridir.

## Nerede bulunur?

- St Day ve Gwennap, Cornwall, İngiltere (Tarihî kaynak): Olivenitin tarihsel olarak tanındığı Cornwall bakır madenleri (Carharrack ve öteki madenler)
- Tsumeb, Oshikoto, Namibya (Bilinen bulunuş yeri): Handbook of Mineralogy'ye göre iri kristaller verir
- Tintic bölgesi, Eureka, Utah, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Güzel örnekler veren ABD madencilik bölgesi
- Lavrio (Laurion), Attika, Yunanistan (Bilinen bulunuş yeri): Kamariza madeni; olivenit burada da bulunur

## Kaynaklar

- [Olivenite](https://en.wikipedia.org/wiki/Olivenite), Wikipedia
- [Handbook of Mineralogy: Olivenite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/olivenite.pdf), Mineralogical Society of America
- [Arsenic (fact sheet)](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/arsenic), World Health Organization


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/olivenit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0