# Ojit (piroksen)

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/ojit/
- İngilizcesi: Augite (pyroxene)
- Tür: Mineral
- Sınıflandırma: Mineraller › Silikatlar › İnosilikatlar
- Kimyasal formül: (Ca,Na)(Mg,Fe,Al,Ti)(Si,Al)₂O₆
- Kristal sistemi: Monoklinik
- Sertlik (Mohs): 5,5–6
- Özgül ağırlık: 3,19–3,56 g/cm³
- Parlaklık: Camsı, Reçinemsi, Mat
- Saydamlık: Yarı saydam, Opak
- Renkler: siyah, yeşilimsi siyah, koyu yeşil, kahverengi, mor-kahverengi
- Çizgi rengi: Grimsi yeşil
- Dilinim: {110} yönünde iyi; iki dilinim düzlemi yaklaşık 87° ve 93° açı yapar
- Kırılma: Düzensiz ile konkoidal arası
- Değer merdiveni: 2/9 basamak, Tonla ölçülen hammadde
- Son kontrol: 2026-10-04

Bazaltı ve gabroyu koyulaştıran en yaygın piroksen: göze çarpmayan ama yer kabuğunun en önemli yapı taşlarından biri.

Ojit; kalsiyum, magnezyum, demir, silisyum ve oksijen içeren koyu yeşil ya da siyah bir mineraldir. Piroksen denen mineral grubunun en yaygın üyesidir. Bazalt ve gabro gibi koyu renkli kayaçlardaki koyu tanelerin çoğu ojittir.

## Nasıl oluşur?

Ojit, magmanın soğuması sırasında kristalleşir. Silisyumca fakir, magnezyum ve demirce zengin bazaltik magmalarda bol bulunur; bu yüzden bazalt ve gabronun ana minerallerinden biridir. Bazaltın ince taneli hamuru içinde, gözle görülebilen iri ojit kristalleri sık rastlanan bir manzaradır. Yüksek sıcaklıkta oluşmuş bazı metamorfik kayaçlarda da bulunur.

## Ne işe yarar?

Ojitin tek başına ekonomik bir değeri yoktur, ama içinde bulunduğu kayaçlar işe yarar: bazalt yol yapımında kırmataş ve yapı taşı olarak, gabro ise “siyah granit” adıyla döşeme ve kaplama taşı olarak kullanılır.

## Piroksenler ve amfiboller

Ojit, **piroksen** grubunun en yaygın üyesidir. Piroksenlerde silisyum-oksijen dörtyüzlüleri tek sıralı zincirler hâlinde dizilir; hornblend gibi **amfibollerde** ise bu zincirler çift sıralıdır. Bu yapı farkı dilinim açılarına da yansır: piroksenler neredeyse dik açıyla, amfiboller ise yaklaşık 56° ve 124° açıyla ayrılır. Arazide bu iki koyu minerali ayırt etmenin en iyi yolu, büyüteçle dilinim yüzeylerine bakmaktır.

## Nasıl tanınır?

- Koyu yeşil, kahverengi ya da siyah, kısa ve kalın prizmalar oluşturur; kristal kesitleri kareye ya da sekizgene benzer.
- İki dilinim düzlemi neredeyse dik açıyla (yaklaşık 87° ve 93°) kesişir; hornblendde bu açılar yaklaşık 56° ve 124°'tür.
- Çizgi rengi grimsi yeşildir. Sertliği 5,5–6 olduğu için çelik bıçak onu ancak güçlükle çizer.
- Bazalt, gabro ve andezit gibi koyu renkli magmatik kayaçlarda, çoğu zaman olivin ve plajiyoklazla birlikte bulunur.

## Sahteler ve taklitler

- Taş ticaretinde “siyah granit” diye satılan gabro ve diyabaz gibi kayaçların koyu rengi büyük ölçüde ojit gibi piroksenlerden gelir; bu kayaçlar bilimsel anlamda granit değildir.
- Ojit; hornblend, siyah turmalin ve biyotitle karıştırılabilir. Dilinim açısı en güvenilir ipucudur; kesin tanı için mikroskopta ince kesit incelemesi gerekir.

## Değerini ne belirler?

Ojit, kayaçlarda çok yaygın bulunan bir mineraldir; tek başına işletilmez ve ticari bir değeri yoktur. Yalnızca iyi biçimli, parlak ve hasarsız kristaller, özellikle Vezüv ya da Etna gibi ünlü volkanik yataklardan gelenler, koleksiyon ve eğitim örneği olarak küçük bir değer kazanır. İçinde bulunduğu bazalt ve gabro ise yapı taşı ve kırmataş olarak değerlendirilir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: “Siyah granit” diye satılan taşlar granittir. Doğrusu: Bu adla satılan levhaların çoğu gabro, diyabaz ya da bazalt gibi koyu kayaçlardır. Koyu renklerini ojit gibi piroksenlerden alırlar ve granitin ana minerallerinden kuvarsı neredeyse hiç içermezler.
- Yanlış: Kayaçlardaki siyah, parlak tanelerin hepsi aynı mineraldir. Doğrusu: Bu taneler ojit, hornblend, biyotit ya da siyah turmalin olabilir. Ojit neredeyse dik açıyla kesişen iki dilinim düzleminden, biyotit ise ince ve esnek yapraklara ayrılmasından tanınır.

## Bunu biliyor muydun?

- Adı Yunanca “parlaklık” anlamındaki sözcükten gelir ve dilinim yüzeylerinin ışıltısına gönderme yapar.
- Okyanus tabanlarını oluşturan kabuk büyük ölçüde bazalt ve gabrodan yapıldığı için ojit, gezegenimizde en bol bulunan minerallerden biridir.

## Nerede bulunur?

- Vezüv ve Monte Somma, Campania, İtalya (Bilinen bulunuş yeri): Volkanik kayaçlarda iyi gelişmiş ojit kristalleri
- Etna Yanardağı, Sicilya, İtalya (Bilinen bulunuş yeri)
- České středohoří (Bílina ve Ústí nad Labem çevresi), Çekya (Tarihî kaynak): Volkanik kayaçlardan klasik ojit kristalleri
- Muhabura Yanardağı, Ruanda (Bilinen bulunuş yeri): Volkanik kayaçlarda iri ojit kristalleri; koleksiyonlarda ojit örneği olarak sık görülür
- Teide, Tenerife, İspanya (Bilinen bulunuş yeri): Volkanik kayaçlarında iyi biçimli ojit kristalleri bulunur

## Belgeseller

- [Mineral Lab: Augite (pyroxene)](https://www.youtube.com/watch?v=ECHECdfIkfk), Professor Travis (İngilizce)

## Kaynaklar

- [Handbook of Mineralogy: Augite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/augite.pdf), Mineralogical Society of America
- [Augite](https://www.britannica.com/science/augite), Encyclopaedia Britannica
- [Augite](https://en.wikipedia.org/wiki/Augite), Wikipedia
- [Mount Muhabura](https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_Muhabura), Wikipedia


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/ojit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0
