# Nazar boncuğu

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/nazar-boncugu/
- İngilizcesi: Evil eye bead
- Diğer adları: Mavi boncuk, Göz boncuğu, Nazarlık
- Tür: Gündelik ad
- Sınıflandırma: Gündelik adlar
- Renkler: lacivert, açık mavi, beyaz, siyah, sarı
- Değer merdiveni: 2/9 basamak, Tonla ölçülen hammadde
- Son kontrol: 2026-10-04

Nazar boncuğu bir taş değil, camdır: renkli cam katmanlarıyla yapılmış göz biçimli bir muska; geleneksel olanları İzmir'de elde yapılır.

Nazar boncuğu, halk arasında taş sanılsa da doğal bir taş değil, el yapımı bir cam boncuktur. Lacivert bir cam gövdenin üzerine beyaz, açık mavi ve siyah cam katmanları iç içe halkalar hâlinde eklenerek bir göz görünümü verilir. Lacivert rengi, cama katılan kobalt gibi metal bileşiklerinden gelir. Göz biçimli cam boncuklar Akdeniz ve Orta Doğu'da binlerce yıldır kullanılır; Türkiye'de nazar boncuğu bebeklerin üzerine, kapılara, arabalara ve takılara “kötü göze” karşı takılır. Geleneksel nazar boncuğu bugün İzmir'in Menderes ilçesindeki Görece köyünde ve yakınındaki Kurudere'de az sayıda usta tarafından hâlâ elde yapılmaktadır.

## Ne işe yarar?

- **Geleneksel muska:** Bebek giysilerine, beşiklere, kapıların ve evlerin girişine, arabaların dikiz aynasına ve iş yerlerine asılır.
- **Takı ve süs:** Kolye, bileklik, küpe, anahtarlık ve duvar süsü olarak kullanılır.
- **Hediyelik eşya:** Türkiye'nin en tanınmış hediyelik eşyalarından biridir.

## Nasıl yapılır?

Geleneksel nazar boncuğu, küçük cam fırınlarında elde yapılır. Usta, eritilmiş lacivert camı uzun bir demir çubuğun ucuna sararak boncuğun gövdesini oluşturur. Ardından ince cam çubuklardan eritilen beyaz, açık mavi ve siyah cam damlaları sırayla iç içe halkalar hâlinde gövdenin üzerine işlenir; böylece göz biçimi ortaya çıkar. Boncuk, cam çatlamasın diye yavaşça soğutulur. Lacivert renk kobalttan gelir; kobalt çok güçlü bir renk verici olduğu için cama çok az katılması yeter.

## Türkiye'de

Nazar boncuğu Türkiye'nin en tanıdık sembollerinden biridir. Geleneksel cam boncuk ustalığı bugün İzmir'in Menderes ilçesindeki **Görece** köyünde ve yakınındaki **Kurudere**'de yaşar. Eskiden kent merkezinde çalışan atölyeler, fırınların dumanı ve yangın tehlikesi nedeniyle buraya taşınmıştır. Bugün bu işi elde yapan ustaların sayısı azdır; piyasadaki nazar boncuklarının bir kısmı ise seri üretilen cam ya da plastik boncuklardır.

## Nasıl tanınır?

- Cam olduğu için elde soğuk ve ağırca hisseder; içinde küçük hava kabarcıkları görülebilir. Plastik taklitler hafiftir, ılık hisseder ve çoğu zaman kalıp izi taşır.
- El yapımı boncuklarda her göz biraz farklıdır; halkalar tam yuvarlak değildir, cam katmanları kenarda hafifçe kabarık durur. Fabrika işi ya da baskılı olanlar birbirinin tıpatıp aynısıdır.
- Asılmak için açılan delik ya da tel halka, cam henüz sıcakken demir çubukla açılmış olup kenarları yuvarlaktır.

## Sahteler ve taklitler

- Piyasadaki nazar boncuklarının bir kısmı plastik, reçine ya da seramikten seri olarak üretilir ya da gözü yüzeye basılmıştır; bunlar geleneksel el yapımı cam boncuk değildir.
- “Nazar taşı” diye satılan turkuaz, lapis lazuli ya da mavi boyanmış taşlar da nazar boncuğu değildir; ama mavi taşlar da Anadolu'da benzer bir inançla takılır.

## Değerini ne belirler?

Nazar boncuğu ucuz bir süs ve hediyelik eşyadır. El yapımı, geleneksel cam boncuklar seri üretilen plastik ya da baskılı olanlardan daha değerlidir; değerini cam ustalığı, renklerin canlılığı, boyut ve ustanın emeği belirler. Geleneği yaşatan usta sayısının azalması, el yapımı boncuğu giderek daha özel kılmaktadır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Nazar boncuğu bir taştır. Doğrusu: Nazar boncuğu doğal bir taş değil, el yapımı ya da fabrika üretimi bir camdır (bazen de plastik). Rengi doğadan değil, cama katılan kobalt gibi metal bileşiklerinden gelir.
- Yanlış: Nazar boncuğu Türklere özgü bir buluştur. Doğrusu: Göz biçimli cam boncuklar Türklerden çok daha eskidir: Akdeniz ve Orta Doğu'da yaklaşık 3600 yıldır yapılır ve kullanılır. Nazar boncuğu bu köklü Akdeniz cam geleneğinin Anadolu'da yaşayan bir koludur.

## Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

- Anadolu'da ve Akdeniz çevresinde nazar boncuğunun, kıskanç ya da kötü bakışlardan gelen “nazarı” üzerine çekerek taşıyanı koruduğuna inanılır; bu yüzden bebeklere, yeni evlere, arabalara ve iş yerlerine takılır.
- Halk inanışına göre nazar boncuğu çatlar ya da kırılırsa, çok güçlü bir nazarı üzerine alıp sahibini korumuş demektir ve yenisiyle değiştirilmelidir.
- Mavi rengin kötülüğe karşı kalkan olduğuna inanılır. Bir açıklamaya göre bu inanç, Akdeniz ve Orta Doğu'da seyrek görülen mavi gözlü insanların bakışının nazar değdirdiği düşüncesinden doğmuştur.

Bilim ne diyor?: Nazara karşı korunma bilimin sınayabileceği bir iddia değil, köklü bir kültürel inanıştır; nazar boncuğu da zararsız ve sevilen bir gelenek olarak yaşar. Boncuğun çatlaması ise cam içindeki iç gerilimlerden, sıcaklık değişimlerinden ya da darbelerden kaynaklanır. Nazar boncuğu, bebekler ve çocuklar için alınması gereken gerçek güvenlik önlemlerinin yerini tutmamalıdır; küçük boncuklar bebeklerin ağzına girerse boğulma tehlikesi yaratabilir.

## Merak edilenler

**Nazar boncuğu taş mıdır?**

Hayır. Halk arasında taş sanılsa da nazar boncuğu doğal bir taş değil, el yapımı bir cam boncuktur. Lacivert bir cam gövdenin üzerine beyaz, açık mavi ve siyah cam katmanları iç içe halkalar hâlinde eklenerek göz görünümü verilir; lacivert renk cama katılan kobalt gibi metal bileşiklerinden gelir.

## Bunu biliyor muydun?

- Göz desenli cam boncukların bilinen en eski örnekleri yaklaşık MÖ 1600'e uzanır; Mezopotamya'dan Mısır'a, Fenike'den Roma'ya kadar Antik dünyanın her yerinde yapılmıştır.
- Kobalt çok güçlü bir renk vericidir: lacivert cam elde etmek için cama çok az kobalt katmak yeter.
- Görece'deki atölyeler, fırınların dumanı ve yangın tehlikesi nedeniyle İzmir kent merkezinden buraya taşınmıştır.

## Nerede bulunur?

- Görece, Menderes, İzmir (Bilinen bulunuş yeri): Az sayıda ustanın nazar boncuğunu hâlâ geleneksel cam fırınlarında elde yaptığı köy; yakınındaki Kurudere'de de atölyeler vardır.

## Belgeseller

- [İzmir'in nazar boncuğu köyü: Nazarköy - DW Türkçe](https://www.youtube.com/watch?v=0gDENZikXks), DW Türkçe (Türkçe)
- [Nazar boncuğunun ödüllü ustası: Mahmut Sür](https://www.youtube.com/watch?v=tJ0ow9h2Bs4), Anadolu Ajansı (Türkçe)

## Kaynaklar

- [Nazar (amulet)](https://en.wikipedia.org/wiki/Nazar_(amulet)), Wikipedia
- [Görece, Menderes](https://en.wikipedia.org/wiki/Görece,_Menderes), Wikipedia
- [Nazar boncuğu](https://tr.wikipedia.org/wiki/Nazar_boncuğu), Vikipedi
- [Cobalt glass](https://en.wikipedia.org/wiki/Cobalt_glass), Wikipedia


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/nazar-boncugu/ · Lisans: CC BY-SA 4.0
