# Nakhlit - Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/nakhlit/ - İngilizcesi: Nakhlite - Tür: Meteorit - Sınıflandırma: Meteoritler ve çarpma taşları › Taşlı meteoritler - Sertlik (Mohs): 5,5–7 - Özgül ağırlık: 3,08–3,22 g/cm³ - Parlaklık: Mat - Saydamlık: Opak - Renkler: siyah (erime kabuğu), açık gri ile koyu gri arası (Nakhla'nın iç kısmı) - Bileşim: Başlıca ojit (augit) ve olivin; Yamato 000593'te yaklaşık yüzde 85 piroksen ve yüzde 10 olivin. Mars'ta sıvı suyla oluşmuş ikincil mineraller, örneğin iddingsit içerirler. - Doku: Bazaltik magmadan oluşmuş, iri ojit kristallerinin biriktiği (kümülat) magmatik bir kayaç; Yamato 000593 breşleşmemiş, uzun ojit kristallerinden oluşur. - Değer merdiveni: 7/9 basamak, Değerli taş Mars'taki bir yanardağdan gelen taşlar: yaklaşık 1,3 milyar yıl önce lavdan oluşmuş, sonra sıvı suyla ıslanmış, ojitçe zengin Mars meteoritleri. Nakhlitler, adlarını ilk örnekleri olan Nakhla meteoritinden alan bir Mars meteoriti grubudur. Yaklaşık 1,3 milyar yıl önce bazaltik magmadan oluşmuş, ojitçe (augit) zengin magmatik kayaçlardır ve ojit ile olivin kristalleri içerirler. Yaklaşık 620 milyon yıl önce sıvı suyla ıslandıkları, yaklaşık 10,75 milyon yıl önce de bir asteroit çarpmasıyla Mars'tan fırlatıldıkları anlaşılmıştır. ## Nasıl oluşur? Nakhlitler, Mars'ta yaklaşık 1,3 milyar yıl önce bir yanardağın bazaltik magmasından oluştu. Magmada ojit kristalleri birikerek ojitçe zengin bir kayaç meydana getirdi. 2017'de yapılan bir çalışma, nakhlitlerin 1.416 ± 7 ile 1.322 ± 10 milyon yıl önce arasında en az dört ayrı patlamada oluştuğunu gösterdi. Yaklaşık 620 milyon yıl önce bu kayaçlar sıvı suyla ıslandı. Japonya Ulusal Kutup Araştırmaları Enstitüsü'nden bilim insanları 2003'te Yamato 000593'te, bazaltın sıvı su varlığında ayrışmasıyla oluşan iddingsit buldu. Yaklaşık 10,75 milyon yıl önce bir asteroit çarpması nakhlitleri Mars yüzeyinden uzaya fırlattı; parçalar sonunda Dünya'ya düştü. Olası kaynak olarak gösterilen Elysium'daki 6,5 km'lik kraterin boyutlarına göre, kaynak yanardağ o dönemde milyon yılda yalnızca 0,4–0,7 m büyüyordu. Bu, yeryüzündeki bir yanardağdan çok daha yavaştır ve Mars'taki volkanizmanın o zamana kadar büyük ölçüde yavaşladığını düşündürür. ## Ne işe yarar? - **Mars'ta suyun tarihi:** Nakhlitlerdeki ikincil mineraller, Mars'ta yüz milyonlarca yıl önce sıvı su bulunduğunu gösterir. - **Mars volkanizması:** Yaşları ve kaynak krater tahminleri, Mars'taki yanardağların ne zaman ve ne hızla büyüdüğünü anlamaya yarar. - **Yaşam arayışı:** Yamato 000593 gibi taşlardaki karbonca zengin yapılar, Mars'ta yaşam izlerinin nasıl aranacağı ve nasıl yanlış yorumlanabileceği üzerine tartışmalara konu olur. ## Bilinen nakhlitler [Nakhla](/tr/taslar/nakhla-meteoriti/) (Mısır, 1911) yaklaşık 40 parça ve toplam tahminen 10 kg'dır. **Lafayette** (800 g) 1931'de Purdue Üniversitesi'nin koleksiyonunda tanındı. **Yamato 000593** (13,7 kg), Aralık 2000'de Antarktika'daki Yamato Buzulu'nda bulundu; Dünya'da bulunan ikinci en büyük Mars meteoritidir. Bunlara Governador Valadares, Fas'ta bulunan NWA 817 ve NWA 998, Yamato 000749 ve 000802 ile Antarktika'daki Miller Range'de bulunan MIL 03346, MIL 090030, MIL 090032 ve MIL 090136 eklenir. Nakhlitler, [Mars göktaşlarının](/tr/taslar/mars-goktasi/) gruplarından biridir. ## Nasıl tanınır? - Dışı siyah bir erime kabuğuyla kaplıdır; Nakhla'nın içi açık gri ile koyu gri arasındadır. - Kesilmiş yüzeyde uzunca ojit kristalleri baskındır; olivin daha azdır. - Bir taşın Mars'tan geldiği ancak laboratuvar analizleriyle, örneğin oksijen izotopu ölçümüyle kesinleşir. ## Değerini ne belirler? Nakhlitler, zaten çok ender olan Mars meteoritlerinin küçük bir grubudur. Bir parçanın değerini kütlesi, tazeliği ve Nakhla, Lafayette ya da Yamato 000593 gibi tanınmış bir taşa ait olup olmadığı belirler. Bu taşların çoğu müze ve araştırma koleksiyonlarında saklanır. Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir. ## Yanlış bilinenler - Yanlış: Yamato 000593'te Mars'ta yaşam olduğu kanıtlandı. Doğrusu: NASA araştırmacıları 2014'te Yamato 000593'te, canlıların yol açtığı izlere benzeyen karbonca zengin küreler ve mikro tüneller bildirdi. Ancak bilimsel uzlaşıya göre yalnızca biçime bakarak ilkel yaşam saptanamaz; bu yapılar yaşamın kanıtı sayılmaz. ## Merak edilenler **Nakhlitler Mars'ın neresinden geliyor?** Kristallenme yaşları, Mars'ın farklı bölgelerinin krater sayımlarıyla karşılaştırıldığında Tharsis, Elysium ya da Syrtis Major Planum gibi büyük bir volkanik yapıdan geldiklerini düşündürür. Elysium Mons'un kuzeybatısındaki ovalarda bulunan 6,5 km çapında bir krater olası kaynak olarak gösterilmiştir. ## Bunu biliyor muydun? - Lafayette meteoriti 1931'de Purdue Üniversitesi'nin jeoloji koleksiyonunda tanındı. Meteorit toplayıcı Harvey Nininger'in 1935'te aktardığı bir öyküye göre, taşı balık tutarken bir gölete düştüğünü gören Siyahi bir Purdue öğrencisi bulmuştu. - Glasgow Üniversitesi'nden araştırmacılar 2022'de Lafayette'te, tahıllara bulaşan bir mantarın ürettiği ve “kusturucu toksin” denen deoksinivalenolü buldu. Mantar salgını kayıtları ve ateş topu gözlemlerinden, taşın 1919 ya da 1927'de düştüğü sonucuna vardılar. - 2017'deki bir çalışma, nakhlitlerin 1.416 ile 1.322 milyon yıl önce arasında en az dört ayrı volkanik patlamada oluştuğunu gösterdi. ## Nerede bulunur? - El Nakhla El Bahariya, Abu Hummus, Buhayra, Mısır (Tip lokalite): 28 Haziran 1911'de düşen ve gruba adını veren Nakhla meteoriti; yaklaşık 40 parça, toplam tahminen 10 kg. - Purdue Üniversitesi, West Lafayette, Indiana, ABD (Bilinen bulunuş yeri): 800 gramlık Lafayette meteoriti, 1931'de Purdue Üniversitesi'nin jeoloji koleksiyonunda meteorit olarak tanındı; nereye düştüğü kesin bilinmiyor. - Yamato Buzulu, Kraliçe Fabiola Dağları, Antarktika (Bilinen bulunuş yeri): 41. Japon Antarktika Araştırma Seferi'nin Aralık 2000'de bulduğu 13,7 kg'lık Yamato 000593; Dünya'da bulunan ikinci en büyük Mars meteoriti. ## Kaynaklar - [Nakhlite](https://en.wikipedia.org/wiki/Nakhlite), Wikipedia - [Nakhla meteorite](https://en.wikipedia.org/wiki/Nakhla_meteorite), Wikipedia - [Yamato 000593](https://en.wikipedia.org/wiki/Yamato_000593), Wikipedia - [Science sleuths solve century-old mystery of Martian meteorite's discovery](https://www.gla.ac.uk/news/headline_889420_en.html), University of Glasgow, 2022 - [Nakhlites (Martian meteorites)](https://www.meteorites.tv/511-nakhlites-martian-meteorites), Meteorites.tv (Thomas Grau) - [Stony meteorite porosities and densities: A review of the data through 2001 (D. T. Britt & G. J. Consolmagno), Meteoritics & Planetary Science 38](https://repository.arizona.edu/handle/10150/655732), University of Arizona Repository, 2003 - [Handbook of Mineralogy: Augite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/augite.pdf), Mineralogical Society of America - [Handbook of Mineralogy: Forsterite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/forsterite.pdf), Mineralogical Society of America Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/nakhlit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0