# Nakhla meteoriti

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/nakhla-meteoriti/
- İngilizcesi: Nakhla meteorite
- Tür: Meteorit
- Sınıflandırma: Meteoritler ve çarpma taşları › Taşlı meteoritler
- Sertlik (Mohs): 5,5–7
- Özgül ağırlık: 3,08–3,22 g/cm³
- Parlaklık: Mat
- Saydamlık: Opak
- Renkler: siyah ve parlak olabilen (erime kabuğu), açık gri ile koyu gri arası (iç kısım)
- Bileşim: Nakhlit: bazaltik magmadan oluşmuş, ojitçe zengin magmatik kayaç; ojit ve olivin kristalleri içerir. Mars'ta suyla oluşmuş karbonatlar ve su içeren mineraller de bulunur; karbonatlarındaki karbon-13 oranı Dünya kayaçlarından yüksektir.
- Doku: Kristalli magmatik doku; dışı ince bir erime kabuğuyla kaplıdır. Kayacın içinde ikincil minerallerle dolu dallanan gözenekler ve kanallar vardır.
- Değer merdiveni: 7/9 basamak, Değerli taş

1911'de Mısır'a düşen Mars taşı: Mars'ta su izlerini gösteren ilk meteorit ve bir köpeği öldürdüğü anlatılan efsanenin kahramanı.

Nakhla, 28 Haziran 1911'de Mısır'ın Buhayra vilayetindeki Abu Hummus yakınına düşen bir Mars meteoritidir. Yaklaşık 40 parça halinde düştü ve toplam ağırlığı yaklaşık 10 kilogramdı. Mısır'dan bildirilen ilk meteorit, Mars'ta suyla gerçekleşen süreçlerin izlerini gösteren ilk Mars meteoriti ve “nakhlit” türü Mars meteoritlerine adını veren örnektir. Mars'ta, bir volkanda yaklaşık 1,3 milyar yıl önce oluşmuştur.

## Nasıl oluşur?

Nakhla, Mars'ta yaklaşık 1,3 milyar yıl önce bir volkanda bazaltik magmadan oluşmuş, ojitçe zengin bir magmatik kayaçtır. Kristalleşme yaşı ve Mars yüzeyindeki krater sayımları, nakhlitlerin Tharsis, Elysium ya da Syrtis Major gibi büyük volkanik bölgelerden birinde oluştuğunu düşündürür. Kayaç oluştuktan sonra suyla karşılaştı ve gözeneklerinde ikincil mineraller birikti.

Mars'a çarpan büyük bir cisim, bu kayacı uzaya fırlattı. Güneş Sistemi'nde bilinmeyen bir süre dolaştıktan sonra Dünya atmosferine girdi ve 1911'de Mısır'a düştü.

## Ne işe yarar?

- **Mars'ta su:** Mars'ta suyla gerçekleşen süreçleri gösteren ilk meteorittir.
- **Mars volkanizması:** Mars'ın volkanik geçmişini ve iç yapısını anlamak için incelenir.
- **Yaşam araştırmaları:** İçinde amino asitler (aspartik asit, glutamik asit, glisin, alanin) bulundu; ancak bunların meteoritin kendisinden mi yoksa Dünya kirliliğinden mi geldiği belli değildir.

## Tarihçe

Meteorit 28 Haziran 1911'de sabah saat 09.00 dolaylarında, El Nakhla El Bahariya köyü çevresine düştü. Parçalar 20 gram ile 1.813 gram arasındaydı ve birkaç küçük köy yakınında toplandı. 1998'de British Museum'dan bir parça alan NASA ekibi, 1999'da onu elektron mikroskobuyla incelemeye başladı.

## Nasıl tanınır?

- Dışı ince, siyah ve bazen parlak bir erime kabuğuyla kaplıdır; içi gridir.
- İçinde ojit ve olivin kristalleri seçilir; kondrül denen yuvarlak taneler yoktur.
- Mars kökeni, içindeki karbonatların izotop bileşimi gibi özelliklerden laboratuvarda anlaşılır.

## Değerini ne belirler?

Nakhla'nın değeri bilimseldir: Mars'ta suyun izlerini taşıyan ilk meteorit ve nakhlitlerin örnek taşıdır. Bütün parçaları Londra ve Paris gibi müzelerde saklanır. Genel olarak Mars meteoritleri çok nadir olduğu için en çok aranan meteoritlerdendir; bir parçanın değerini kütlesi ve belgelenmiş kaynağı belirler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Nakhla meteoriti düşerken bir köpeği öldürdü. Doğrusu: Denshal köyünden bir çiftçi, bir parçanın bir köpeğin üzerine düşüp onu anında buharlaştırdığını anlattı. Ama köpekten hiçbir kalıntı bulunmadı ve başka tanık yoktu; bu yüzden hikâye doğrulanmamış bir söylenti olarak kalır, gökbilimciler arasında ise bir efsaneye dönüşmüştür.
- Yanlış: Nakhla'da Mars bakterilerinin izleri bulundu. Doğrusu: NASA araştırmacıları kayacın gözeneklerinde bakteri izlerine benzeyen karbonlu maddeler buldu, ama 2006'daki bir bilimsel toplantıda katılımcıların çoğu bunu kanıt olarak yeterli bulmadı. 2014'teki bir çalışma da biçimlerin canlılık olmadan oluştuğunu en makul açıklama olarak gördü.

## Merak edilenler

**Nakhla Mars'ta su olduğunu nasıl gösterir?**

Kayaçta suyla gerçekleşen kimyasal tepkimelerle oluşan karbonatlar ve su içeren mineraller vardır. Kayaç oluştuktan sonra da suyla karşılaşmış ve bu yüzden içinde ikincil mineraller birikmiştir. Karbonatlardaki karbon-13 oranının Dünya kayaçlarından yüksek olması, bunların Mars'ta oluştuğunu gösterir.

## Bunu biliyor muydun?

- Düşüşü birçok kişi gördü: meteorit kuzeybatıdan, beyaz bir duman sütunu bırakarak geldi ve düşmeden önce birkaç patlama duyuldu.
- Mısır hükûmeti, Ezbet Abdel Malek yakınında bulunan iki parçayı British Museum'a armağan etti.
- 2006'da Londra Doğa Tarihi Müzesi, NASA araştırmacılarının bozulmamış bir parçayı ilk kez kırıp açmasına izin verdi; böylece Dünya kirliliğinden görece arınmış taze örnekler elde edildi.

## Nerede bulunur?

- El Nakhla El Bahariya, Abu Hummus, Buhayra, Mısır (Tip lokalite): 28 Haziran 1911 sabahı yaklaşık 40 parça, çapı 4,5 km'lik bir alana düştü; parçalar toprağa bir metreye kadar gömüldü. Mısır'dan bildirilen ilk meteorittir.

## Kaynaklar

- [Nakhla meteorite](https://en.wikipedia.org/wiki/Nakhla_meteorite), Wikipedia
- [Nakhla meteoriti](https://tr.wikipedia.org/wiki/Nakhla_meteoriti), Vikipedi
- [Nakhlite](https://en.wikipedia.org/wiki/Nakhlite), Wikipedia
- [Stony meteorite porosities and densities: A review of the data through 2001 (D. T. Britt & G. J. Consolmagno), Meteoritics & Planetary Science 38](https://repository.arizona.edu/handle/10150/655732), University of Arizona Repository, 2003
- [Handbook of Mineralogy: Forsterite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/forsterite.pdf), Mineralogical Society of America


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/nakhla-meteoriti/ · Lisans: CC BY-SA 4.0