# Monzonit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/monzonit/
- İngilizcesi: Monzonite
- Tür: Kayaç
- Sınıflandırma: Kayaçlar › Magmatik kayaçlar › Derinlik kayaçları
- Sertlik (Mohs): 5,5–6,5
- Özgül ağırlık: 2,7–2,9 g/cm³
- Renkler: gri, açık gri, pembemsi, kırmızımsı kahverengi, yeşilimsi gri
- Bileşim: Plajiyoklaz (oligoklaz-andezin) ve alkali feldispat yaklaşık eşit oranda; yanında biyotit, hornblend ya da piroksen (ojit) gibi koyu mineraller. Kuvars azdır (en çok %5); kuvars %5-20 olduğunda kayaç kuvars monzonit adını alır.
- Doku: Orta ya da iri taneli, kristallerin birbirine kenetlendiği (faneritik) doku. Bazı türlerinde, ör. larvikitte, tırnak büyüklüğünde feldispat kristalleri vardır; kimi örnekler porfirik dokuludur.
- Değer merdiveni: 3/9 basamak, Yapı ve endüstri taşı
- Son kontrol: 2026-10-04

Siyenit ile diyorit arasında kalan, adını Dolomitler'deki Monzoni Dağları'ndan alan granit benzeri derinlik kayacı.

Monzonit, yer kabuğunun derinliklerinde yavaş soğuyan magmanın oluşturduğu, orta ya da iri taneli bir kayaçtır. İçinde pembe-beyaz alkali feldispat ile sütlü beyaz plajiyoklaz yaklaşık aynı oranda bulunur; kuvars yok denecek kadar azdır. Gri, benekli görünümüyle granite benzer ve çoğu zaman “granit” adıyla satılır. Norveç'in gümüşi-mavi yansımalı larvikiti de bir monzonittir. Türkiye'de Kırşehir çevresinde görülür.

## Nasıl oluşur?

Monzonit, orta düzeyde silis içeren ve sodyum ile potasyumca zengin magmanın yer kabuğunun derinliklerinde yavaş soğuyup katılaşmasıyla oluşan bir **derinlik kayacıdır**. Alkali feldispatça daha zengin olan benzer kayaca siyenit, plajiyoklazca daha zengin olana monzodiyorit denir. Kuvars oranı yüzde 5 ile 20 arasına çıkarsa kayaç **kuvars monzonit** adını alır; bu kayaç granitten (kuvars yüzde 20'nin üzerinde) ayrılır.

Aynı bileşimdeki magma yüzeye ulaşıp hızla soğursa ince taneli **latit** oluşur. Monzonit adını, kayacın bol bulunduğu İtalya'daki Monzoni Dağları'ndan alır.

## Ne işe yarar?

- **Yapı taşı:** Dayanıklı olduğu için kaplama, bordür ve yapı taşı olarak kullanılır. Larvikit gibi gümüşi-mavi yansımalı türler cilalı kaplama levhası olarak aranır.
- **Kırmataş:** Kırılarak yol ve beton agregası olarak kullanılır.
- **Bakır cevheri:** Kuvars monzonit porfir sokulumları, porfiri bakır yataklarıyla sık birlikte bulunur; ABD'deki Bingham Canyon bunun en bilinen örneğidir. Bakır, kayaca sonradan sıcak çözeltilerle taşınır; kayacın kendisi cevher değildir.
- **Bilim:** Monzonit sokulumları magmanın nasıl farklılaştığını anlamak için incelenir; İtalya'daki Predazzo-Monzoni plütonları petrografinin doğuşunda önemli rol oynamıştır.

## Nerede bulunur?

Monzonitin tip yöresi, İtalya'da Dolomitler'deki **Predazzo** ve **Monzoni Dağı** bölgesidir. Norveç'te **Larvik** çevresi, larvikit denen monzonit türünün başlıca çıkarıldığı yerdir. ABD'de Utah'taki **Little Cottonwood Kanyonu**'nun kuvars monzonitleri Salt Lake Tapınağı'nda, Georgia'daki **Stone Mountain** kubbesi ise doğal bir anıt olarak bilinir.

## Türkiye'de monzonit

Kırşehir Masifi'nde, Kaman çevresinde, Orta Anadolu granitoyidlerinin içinde **Baranadağ kuvars monzoniti** yer alır. Bölgedeki magmatik kayaçlar iki plütonik evrede oluşmuştur; Baranadağ kuvars monzoniti, Hamit ve Çamsarı kuvars siyenitleriyle birlikte birinci evrenin birimlerindendir.

## Nasıl tanınır?

- Gri, benekli bir kayaçtır; gözle seçilen pembemsi-beyaz alkali feldispat ile sütlü beyaz plajiyoklaz yaklaşık eşit oranda bulunur.
- Biyotit (siyah, parlak pul), hornblend ya da piroksen gibi koyu mineraller dağınık durur; camsı gri kuvars taneleri hiç görülmez ya da çok azdır.
- Larvikit adı verilen türünde, cilalanmış yüzeyde feldispat kristallerinden gümüşi-mavi bir yansıma görülür.
- Monzoniti siyenit, diyorit ve granodiyoritten ayırmak için feldispat oranlarını saymak gerekir; çıplak gözle kesin ayrım güçtür.

## Sahteler ve taklitler

- Ticarette cilalanabilen sert silikat kayaçlarının çoğu “granit” adıyla satılır. “Blue Pearl granit” denilen taş granit değil, bir monzonit türü olan larvikittir.

## Değerini ne belirler?

Monzonit bol bulunan bir derinlik kayacıdır; kırmataş olarak tonla satıldığında değeri düşüktür. Blok ve kaplama taşı olarak değerini çatlaksız büyük blok çıkarılabilmesi, rengin ve desenin eşit ve çekici olması, iyi cila alması, dayanımı ve ocağın uzaklığı belirler. Larvikit gibi gümüşi-mavi yansıma gösteren türler, sıradan gri monzonitlerden aranan kaplama taşlarıdır. Porfiri bakır yataklarına ev sahipliği yapan monzonit sokulumlarının değeri ise taşın kendisinden değil, içindeki bakır cevherinden gelir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: “Blue Pearl granit” gerçek bir granittir. Doğrusu: Ticarette “Blue Pearl granit” adıyla satılan Norveç taşı larvikittir; bu, kuvars bakımından fakir bir monzonit türüdür. Granitten farkı, kuvarsın neredeyse hiç bulunmamasıdır.
- Yanlış: Gri, benekli, iri taneli her derinlik kayacı granittir. Doğrusu: Monzonit, siyenit, diyorit ve granodiyorit de granite benzer. Monzonitte kuvars en çok yüzde 5 kadardır; granitte ise yüzde 20'nin üzerindedir.

## Bunu biliyor muydun?

- Ay'ın yüzeyinde monzonit parçaları bulunmuştur.
- Salt Lake Tapınağı'nın blokları, Utah'taki Little Cottonwood kanyonunda kuvars monzonit, granit ve granodiyorit içeren bir sokulumdan çıkarılmıştır.
- Larvikit, Uluslararası Jeoloji Bilimleri Birliği (IUGS) tarafından “Küresel Miras Taşı Kaynağı” (Global Heritage Stone Resource) olarak tanınmıştır.

## Nerede bulunur?

- Predazzo ve Monzoni Dağı, Trentino, İtalya (Tip lokalite): Kayaca adını veren Monzoni Dağları'nın bulunduğu Dolomitler. Yaklaşık 238 milyon yıl önce, Triyas'ta sokulan Predazzo ve Monzoni plütonları monzonitin tip yöresidir ve petrografi biliminin doğuşunda büyük rol oynamıştır.
- Larvik, Vestfold, Norveç (Önemli yatak): Larvikit (“Blue Pearl granit” adıyla satılır) başlıca burada çıkarılır. Oslo Rift'indeki Larvik Batolitinin 298-292 milyon yıllık monzonit türüdür; cilalanınca gümüşi-mavi bir yansıma gösterir.
- Bingham Canyon Madeni, Utah, ABD (Önemli yatak): Tortul kayaçlara sokulmuş bir kuvars monzonit porfirin oluşturduğu porfiri bakır yatağı. 4 km genişliğindeki ocak 1.200 metreden derindir ve 1906'dan beri işletilmektedir.
- Little Cottonwood Kanyonu, Utah, ABD (Tarihî kaynak): Salt Lake Tapınağı'nın inşaatında, kanyonun ağzındaki Little Cottonwood stokundan çıkarılan kuvars monzonit, granit ve granodiyorit bloklar kullanılmıştır; stok yaklaşık 30 milyon yıllıktır.
- Stone Mountain, Georgia, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Yaklaşık 300-350 milyon yıllık kuvars monzonit kubbe; çevresinden 251 metre yüksekte, tabanı 8 km'den uzun bir kaya kütlesidir.
- Kaman çevresi, Baranadağ, Kırşehir (Bilinen bulunuş yeri): Kırşehir Masifi'ndeki Orta Anadolu granitoyidlerinden Baranadağ kuvars monzoniti, bölgenin birinci plütonik evresinin birimlerindendir.

## Kaynaklar

- [Monzonite](https://en.wikipedia.org/wiki/Monzonite), Wikipedia
- [Quartz monzonite](https://en.wikipedia.org/wiki/Quartz_monzonite), Wikipedia
- [Larvikite](https://en.wikipedia.org/wiki/Larvikite), Wikipedia
- [Larvik](https://en.wikipedia.org/wiki/Larvik), Wikipedia
- [Thermobarometry, geochronology and petrological evolution of the Middle-Late Triassic magmatic products in the Dolomitic Area, Southern Alps (Casetta), Plinius 45](https://www.socminpet.it/files/download/vol-45/casetta.pdf), Società Italiana di Mineralogia e Petrologia, 2019
- [Predazzo](https://en.wikipedia.org/wiki/Predazzo), Wikipedia
- [Bingham Canyon Mine](https://en.wikipedia.org/wiki/Bingham_Canyon_Mine), Wikipedia
- [Little Cottonwood Canyon](https://en.wikipedia.org/wiki/Little_Cottonwood_Canyon), Wikipedia
- [Stone Mountain](https://en.wikipedia.org/wiki/Stone_Mountain), Wikipedia
- [Kaman (Kırşehir-Türkiye) floritlerinin mineralojik ve gemolojik özellikleri (Kaydu Akbudak, Ketenci & Gürbüz), Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 12(4): 1012–1023](https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2012981), Gümüşhane Üniversitesi, 2022


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/monzonit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0
