# Mandalina granatı

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/mandalina-granati/
- İngilizcesi: Mandarin garnet
- Tür: Varyete
- Sınıflandırma: Mineraller › Silikatlar › Nesosilikatlar
- Kimyasal formül: Mn₃Al₂(SiO₄)₃
- Kristal sistemi: Kübik
- Sertlik (Mohs): 7–7,5
- Özgül ağırlık: 4,09–4,15 g/cm³
- Kırılma indisi: 1,789–1,797
- Parlaklık: Camsı
- Saydamlık: Saydam
- Renkler: şeftali rengi, sarımsı turuncu, canlı turuncu, kırmızımsı turuncu
- Çizgi rengi: Beyaz
- Dilinim: Yok
- Kırılma: Düzensiz ile konkoidal arası
- Değer merdiveni: 7/9 basamak, Değerli taş

Spessartin granatın en canlı turuncusu: 1991'de Namibya'da bulunan, adını mandalina renginden alan, nadir ve parlak bir değerli taş.

Mandalina granatı, canlı turuncu renkli spessartine (manganlı granat) verilen ticari addır. Ad önce 1991'de Namibya'nın kuzeybatısında, Kunene Irmağı kıyısında bulunan taşlar için kullanıldı; bugün aynı renkteki bütün spessartinler için de kullanılır. Parlak turuncu rengini yüksek mangan içeriğinden alır. Namibya'daki yatak tükenince Nijerya, ardından Tanzanya ve Madagaskar başlıca kaynaklar oldu. Normalde hiçbir işlem görmez; rengi ne kadar saf turuncuysa o kadar değerlidir, 10 karatı aşan taşlar ise çok enderdir.

## Nasıl oluşur?

Mandalina granatı bir [spessartin](/tr/taslar/spessartin/)tir, yani manganca zengin bir granattır. Spessartin en sık granit pegmatitlerinde, granitlerde ve riyolitlerde oluşur; magmatik sokulumların çevresindeki manganca zengin, sıcak sıvılarla dönüşmüş kayaçlarda da gelişir. Namibya'daki mandalina granatları mika ve mikaşist içinde, Madagaskar'dakiler sodyumca zengin pegmatitlerde bulunur. Madagaskar'da taşlar ana kayaçtan olduğu kadar, kayaçların aşınmasıyla oluşan alüvyon yataklarından da çıkarılır.

Taşın parlak turuncu rengini kristal yapısındaki yüksek mangan verir. Demir ve öteki granat bileşenlerinin oranı arttıkça renk kırmızımsı ya da kahverengimsi turuncuya kayar; bu yüzden mandalina granatlarında spessartin oranı genellikle çok yüksektir.

## Ne işe yarar?

- **Takı:** Sert, dilinimsiz ve parlak olduğu için yüzük, küpe ve kolyelerde değerli taş olarak kullanılır. Canlı turuncu rengi onu en dikkat çekici granatlardan biri yapar.
- **Koleksiyon:** İri ve temiz taşlar ender olduğu için koleksiyoncular tarafından aranır; Namibya'nın kapanan madeninden çıkan örnekler ayrıca ilgi görür.
- **Bilim:** Farklı yataklardan çıkan taşların spessartin, pirop ve grossular oranları ölçülerek kaynakları karşılaştırılır.

## Keşfi ve adı

İlk mandalina granatları 1991'de Namibya'nın kuzeybatısında, Angola sınırını oluşturan Kunene Irmağı kıyısında bulundu. Bölge çok uzak ve seyrek nüfusluydu; taşlar mika ve mikaşist içindeydi. Taşlar alışılmadık ölçüde canlı ve temiz bir turuncu gösterdiği için hemen ilgi gördü; ama madencilik derinleştikçe zorlaştı ve Namibya'daki üretim durdu. GIA'ya göre 1990'ların sonunda Namibya üretimi azalırken güneybatı Nijerya'daki yeni bir yatak daha iri ve temiz spessartinler vererek talebi karşıladı. 2007'de Tanzanya'da, Serengeti Milli Parkı yakınındaki Loliondo'da da bileşimi Namibya taşlarına çok yakın turuncu spessartin bulundu. Ad, mandalina meyvesinin turuncu renginden gelir.

## Nerede bulunur?

İlk ve en ünlü kaynak Namibya'daki Marienfluss vadisi ve Kunene Irmağı yöresidir, ama bu yatak artık işletilmiyor. Bugün başlıca kaynaklar Nijerya, Tanzanya'daki Loliondo ve Madagaskar'dır; Madagaskar'da Sahatany vadisi ana kayaçtaki yataklarıyla bilinir. 1990'larda Zambiya'dan da turuncu spessartin çıkmıştır. Granat ailesinin tamamı için [granat](/tr/taslar/granat/) sayfasına bakabilirsiniz.

## Nasıl tanınır?

- Rengi şeftaliden canlı turuncuya ve kırmızımsı turuncuya uzanır; en iyileri kahverengi tonu olmayan saf, parlak bir turuncudur.
- Ağır bir taştır: özgül ağırlığı 4,09–4,15'tir; aynı renkteki hessonit (3,64–3,69) ve sitrin (yaklaşık 2,65) belirgin biçimde daha hafiftir. Kırılma indisi yaklaşık 1,79–1,80'dir.
- Granatlar gibi tek kırınımlıdır, dilinimi yoktur ve sertliği 7–7,5'tir. İçinde kıvrık lifler ya da kuvars, amfibol ve barit gibi minerallerin küçük kristalleri görülebilir.
- İmparator topazı, ateş opali ve turuncu safir gibi taşlarla karışabilir; kesin tanı için gemoloji laboratuvarı gerekir.

## Sahteler ve taklitler

- Turuncu cam ve sentetik YAG (laboratuvarda üretilen itriyum alüminyum granat): Mandalina granatının taklidi olarak kullanılır.
- Daha soluk ya da kahverengimsi spessartin ve hessonit gibi öteki turuncu granatlar “mandalina” diye satılabilir; adın resmî bir sınırı yoktur.

## Değerini ne belirler?

Mandalina granatının değerini en çok renk belirler: turuncu ne kadar saf ve canlıysa taş o kadar değerlidir; kahverengi ya da kırmızı tonlar değeri düşürür. 10 karatı aşan taşlar çok enderdir, bu yüzden büyüklük değeri hızla artırır. Berraklık ve iyi bir kesim de önemlidir. Bu taşlar normalde hiçbir işlem görmez; asıl risk turuncu cam ve sentetik YAG gibi taklitler olduğundan bir laboratuvar raporu önemlidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Turuncu her granat mandalina granatıdır. Doğrusu: Mandalina granatı canlı turuncu spessartine verilen ticari bir addır. Daha donuk, tarçın renkli hessonit ise grossular granattır ve hem daha hafif hem daha ucuzdur. Kahverengimsi spessartinler de bu adı hak etmez.
- Yanlış: Mandalina granatı adı yalnızca Namibya'dan çıkan taşlar için kullanılır. Doğrusu: Ad önce Namibya taşları için kullanıldı, ama bugün aynı canlı turuncu renkteki bütün spessartinler için kullanılır. Nijerya, Tanzanya ve Madagaskar da mandalina granatı verir.

## Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

- Günümüz kristal terapi siteleri mandalina granatını turuncu rengi nedeniyle sakral çakrayla ilişkilendirir; neşe, yaratıcılık, canlılık ve özgüven verdiğini ileri sürer.
- Aynı siteler taşın metabolizmayı ve kan dolaşımını desteklediğini, bağışıklığı güçlendirdiğini iddia eder.

Bilim ne diyor?: Mandalina granatının neşe ya da özgüven verdiğine, metabolizmayı, dolaşımı ya da bağışıklığı etkilediğine dair bilimsel bir kanıt yoktur; sağlık sorunlarında bir hekime başvurulmalıdır. Taş 1991'de bulunmuş çok yeni bir taştır; eskiye dayanan bir inanç geleneği yoktur, turuncu rengi yalnızca içindeki manganın sonucudur.

## Bunu biliyor muydun?

- Namibya'daki ilk taşlar uzak ve seyrek nüfuslu bir bölgede, mika ve mikaşist içinde, önce yüzeyde bulundu. Madenciler derine indikçe verim azaldı, maliyet arttı ve sonunda üretim durdu.
- Taş için önce “Kunene spessartini” ve “hollandin” gibi adlar da önerildi; sonunda “mandalina granatı” adı benimsendi.
- Nijerya'dan çıkan mandalina granatı yaklaşık yüzde 95 spessartinden oluşur; Namibya taşlarında bu oran yaklaşık yüzde 85'tir.
- Namibya keşfinden önce de Sri Lanka, Myanmar, Madagaskar, Brezilya ve Kenya gibi yerlerde spessartin bulunuyordu, ama takıda neredeyse hiç bilinmiyordu.

## Nerede bulunur?

- Marienfluss vadisi ve Kunene Irmağı, Kaokoland, Kunene Bölgesi, Namibya (Tip lokalite): Mandalina granatının 1991'de mika ve mikaşist içinde ilk bulunduğu yer, Angola sınırında; madencilik güçleşince üretim durdu. Nokta yaklaşıktır
- Güneybatı Nijerya (Önemli yatak): 1990'larda Namibya üretimi azalırken daha iri ve temiz turuncu spessartin veren yeni yatak; yerin ayrıntısı verilmez
- Nani, Loliondo, Ngorongoro, Arusha Bölgesi, Tanzanya (Önemli yatak): Serengeti Milli Parkı yakınında, 2007'de bulunan turuncu spessartin; bileşimi Namibya taşlarına çok yakındır
- Sahatany vadisi (Antsirabe yöresi), Vakinankaratra, Madagaskar (Bilinen bulunuş yeri): Sodyumca zengin pegmatitlerde turuncu spessartin; Madagaskar'da alüvyon yatakları da işletilir
- Zambiya (Bilinen bulunuş yeri): 1990'larda turuncu spessartin veren kaynaklardan; yerin ayrıntısı verilmez

## Kaynaklar

- [Mandarin Garnet Value, Price, and Jewelry Information](https://www.gemsociety.org/article/mandarin-garnet), International Gem Society
- [Mandarin Garnet](https://www.gemstone.org/mandarin-garnet), International Colored Gemstone Association (ICA)
- [Gem Localities of the 1990s (J. E. Shigley, D. M. Dirlam, B. M. Laurs, E. A. Boehm, G. Bosshart, W. F. Larson), Gems & Gemology 36(4)](https://www.gia.edu/gems-gemology/winter-2000-gem-localities-1990s-shigley), GIA, 2000
- [Spessartine](https://en.wikipedia.org/wiki/Spessartine), Wikipedia
- [Kaokoland](https://en.wikipedia.org/wiki/Kaokoland), Wikipedia
- [Loliondo](https://en.wikipedia.org/wiki/Loliondo), Wikipedia
- [Orange spessartine garnets in schist (Outomongu Mine, Namibia), photo and description by James St. John](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Orange_spessartine_garnets_in_schist_(Outomongu_Mine,_Namibia)_1.jpg), Wikimedia Commons
- [Handbook of Mineralogy: Spessartine](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/spessartine.pdf), Mineralogical Society of America


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/mandalina-granati/ · Lisans: CC BY-SA 4.0