# Linarit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/linarit/
- İngilizcesi: Linarite
- Tür: Mineral
- Sınıflandırma: Mineraller › Sülfatlar
- Kimyasal formül: PbCu(SO₄)(OH)₂
- Kristal sistemi: Monoklinik
- Sertlik (Mohs): 2,5
- Özgül ağırlık: 5,33–5,35 g/cm³
- Parlaklık: Camsı, Elmassı
- Saydamlık: Saydam, Yarı saydam
- Renkler: parlak ile koyu gök mavisi arası
- Çizgi rengi: Soluk mavi
- Dilinim: {100} yönünde mükemmel; {001} yönünde kesintili
- Kırılma: Konkoidal; gevrek
- Değer merdiveni: 3/9 basamak, Yapı ve endüstri taşı
- Son kontrol: 2026-10-04

Azurit sanılan gök mavisi kurşun-bakır minerali: asitte köpürmemesiyle ele verir.

Linarit, kurşun, bakır, sülfat, oksijen ve hidrojenden oluşan bir mineraldir (PbCu(SO₄)(OH)₂). Parlak ya da koyu gök mavisi renkli, ince uzun ya da tablet biçimli kristaller oluşturur. Kurşun-bakır yataklarının havayla temas eden kısımlarında oluşan seyrek bir ikincil mineraldir. Rengi yüzünden sık sık azuritle karıştırılır. 1822'de tanımlandı ve adını İspanya'daki Linares yöresinden aldı.

## Nasıl oluşur?

Linarit, kurşun-bakır yataklarının yeryüzüne yakın, havayla ve suyla temas eden kısmında (oksidasyon zonunda) oluşan **seyrek bir ikincil mineraldir**. Galen gibi kurşun mineralleri ile bakır mineralleri birlikte bozulduğunda kurşun, bakır ve sülfat bir araya gelir. Bu yüzden yanında brokantit, anglezit, kaledonit, leadhillit, serüsit, malakit ve hemimorfit bulunur.

Handbook of Mineralogy'ye göre linarit pek çok yerde az miktarda bulunur. İspanya'da Linares, İtalya'da Sardinya, İngiltere'de Caldbeck Fells'teki Red Gill madeni (güzel kristaller), İskoçya'da Leadhills, Japonya'da Kisamori madeni (iri kristaller), Avustralya'da Broken Hill ve ABD'de Arizona'daki Mammoth-St. Anthony ile Grand Reef madenleri ve New Mexico'daki Blanchard madeni bilinen yerleri arasındadır.

## Ne işe yarar?

- **Koleksiyon:** Canlı mavi kristalleri koleksiyoncular tarafından aranır.
- **Ayırt etme dersi:** Azuritle karışması, mineral tanımada asit testinin neden önemli olduğunu gösteren iyi bir örnektir.

## Nasıl tanınır?

- Parlak ya da koyu gök mavisi renklidir; çizgi rengi soluk mavidir.
- Kristalleri ince uzun ya da tablet biçimlidir; çoğu zaman kabuk ya da kümeler oluşturur.
- Camsı ile elmasımsı arası parlar.
- Çok yumuşaktır (Mohs 2,5) ve ağırdır (özgül ağırlık yaklaşık 5,3).
- Seyreltik hidroklorik asitte köpürmez; azurit ise köpürür.

## Sahteler ve taklitler

- Azurit linarite çok benzer; ancak azurit bir karbonattır ve seyreltik hidroklorik asitte köpürür, linarit köpürmez. Linarit ayrıca belirgin biçimde daha ağırdır.

## Değerini ne belirler?

Linarit seyrek bir koleksiyon mineralidir. Koleksiyonda canlı gök mavisi, parlak ve iri kristaller aranır; İngiltere'deki Caldbeck Fells, ABD'deki Blanchard ve Mammoth madenleri ile Japonya'daki Kisamori örnekleri tanınmıştır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Gök mavisi her bakır minerali azurittir. Doğrusu: Linarit de gök mavisidir ve sık sık azurit sanılır. Ama linarit kurşun da içeren bir sülfattır; asitte köpürmez ve azuritten daha ağırdır.

## Merak edilenler

**Linarit ile azurit nasıl ayrılır?**

İkisi de gök mavisi bakır mineralleridir ve birlikte bulunabilir. En kolay ayrım asit testidir: Azurit bir karbonat olduğu için seyreltik hidroklorik asitte köpürür, linarit köpürmez. Linarit kurşun içerdiği için de elde belirgin biçimde daha ağır gelir.

## Güvenlik

Linarit kurşun içerir. Kurşun vücutta birikerek özellikle çocuklarda beyin ve sinir sistemine kalıcı zarar verebilir; Dünya Sağlık Örgütü'ne göre kurşuna maruz kalmanın zararsız kabul edilen bir düzeyi yoktur. Linarit ağza götürülmemeli, öğütülmemeli ve ısıtılmamalı; tozu solunmamalı ve suya konup içilmemelidir. Dokunduktan sonra eller yıkanmalı, örnekler çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.

## Bunu biliyor muydun?

- Linarit, azuritle o kadar sık karıştırılır ki koleksiyoncular ayrım için asit testine başvurur: Azurit köpürür, linarit köpürmez.
- Japonya'daki Kisamori madeni ve ABD'nin Arizona eyaletindeki Mammoth-St. Anthony madeni iri kristaller vermiştir.
- Kristalleri 8 cm'ye kadar büyüyebilir.

## Nerede bulunur?

- Linares, Jaén, İspanya (Tip lokalite): Linarit 1822'de tanımlandı ve adını Linares yöresinden aldı
- Caldbeck Fells, Cumbria, İngiltere (Bilinen bulunuş yeri): Red Gill ve öteki madenler güzel kristaller verir
- Leadhills, Lanarkshire, İskoçya (Tarihî kaynak): İskoçya'nın eski kurşun madeni bölgesi
- Blanchard madeni, Bingham, New Mexico, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Kuvars üzerinde ince levhalar hâlinde parlak mavi linarit kristalleri (koordinat yaklaşık)

## Kaynaklar

- [Linarite](https://en.wikipedia.org/wiki/Linarite), Wikipedia
- [Handbook of Mineralogy: Linarite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/linarite.pdf), Mineralogical Society of America
- [Lead poisoning (fact sheet)](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/lead-poisoning-and-health), World Health Organization


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/linarit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0