# Krom diyopsit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/krom-diyopsit/
- İngilizcesi: Chrome diopside
- Tür: Varyete
- Sınıflandırma: Mineraller › Silikatlar › İnosilikatlar
- Kimyasal formül: CaMgSi₂O₆
- Kristal sistemi: Monoklinik
- Sertlik (Mohs): 5,5–6,5
- Özgül ağırlık: 3,22–3,38 g/cm³
- Kırılma indisi: 1,663–1,728
- Parlaklık: Camsı, Mat
- Saydamlık: Saydam, Yarı saydam
- Renkler: canlı yeşil, zümrüt yeşili, koyu yeşil, sarımsı yeşil
- Çizgi rengi: Beyaz, gri ya da gri-yeşil
- Dilinim: {110} yönünde belirgin; iki dilinim düzlemi yaklaşık 87° ve 93° açı yapar; {100} yönünde ayrılma
- Kırılma: Düzensiz ile konkoidal arası; gevrek
- Değer merdiveni: 5/9 basamak, Süs taşı

Diyopsitin kromla renklenmiş canlı yeşil türü: zümrüde benzeyen ama ondan çok daha yumuşak ve çok daha uygun fiyatlı bir taş.

Krom diyopsit, piroksen ailesinden diyopsit mineralinin, yapısına az miktarda krom girmiş yeşil türüdür. Zümrüdü de yeşile boyayan element olan krom, ona canlı ve doygun bir yeşil verir. Takılık taşların çoğu Rusya'nın Yakutya bölgesindeki İnagli yatağından çıkar. ICA'ya göre saf ve zengin yeşilde en uygun fiyatlı taştır; ama yumuşak ve dilinimli olduğu için dikkatli kullanılmalıdır.

## Nasıl oluşur?

Krom diyopsit çoğunlukla ultrabazik, yani silisçe fakir, magnezyumca zengin kayaçlarla ilişkilidir. Diyopsitin kristal yapısında magnezyumun bir kısmının yerini krom alır: İnagli taşlarında krom oksit oranı yüzde 0,13 ile 0,75 arasındadır; Rusça Vikipedi'ye göre bu oran yüzde 2'ye kadar çıkabilir. Dünyanın başlıca yatağı, Yakutya'daki İnagli halkalı masifidir: Mezozoyik çağda yerleşmiş alkali ve ultrabazik kayaçlardan oluşan bu masifin dünit çekirdeğindeki feldispat–krom diyopsit–mika damarları yaklaşık 133 milyon yıl önce oluşmuştur. Araştırmacılar bu damarları, masif içindeki sıcak sıvıların kayacı değiştirmesine ve yeniden kristallenmeye bağlar; taşın içindeki küçük ergiyik kapanımları yaklaşık 770–850 °C'de oluştuğuna işaret eder.

Krom diyopsit ayrıca yerin mantosundan gelen peridotit parçalarının yaygın bir bileşenidir. Kimberlit volkanları bu parçaları yüzeye taşıdığında, krom diyopsit taneleri de kimberlitin içinde ve çevresinde dağınık hâlde bulunur.

## Ne işe yarar?

- **Takı:** Yüzeyli (faset) kesilerek çoğunlukla küpe ve kolye uçlarında kullanılır; yumuşak olduğu için yüzük ve bilezik için daha az tercih edilir.
- **Zümrüde ve tsavorite seçenek:** Rengi, çok daha pahalı yeşil taşlarla, örneğin [tsavorit](/tr/taslar/tsavorit/) ve kromlu yeşil turmalinle yarışabilir.
- **Elmas arama:** Kimberlitlerin yakınında bulunduğu için, elmas yatağı arayan jeologlara ipucu verir.
- **Bilim:** GIA'ya göre bir elmasın içinde krom diyopsit kapanımı bulunması, o elmasın yerin mantosunda peridotit denen kayaçta büyüdüğünü gösterir.

## Başka nerelerde bulunur?

Takılık krom diyopsitin büyük bölümü İnagli'den gelse de mineral başka yerlerde de çıkar. Güney Afrika'daki Kimberley elmas madenlerinin kimberlitlerinde krom içeren diyopsit bulunur; Handbook of Mineralogy, Dutoitspan madeninden bir örneğin kimyasal analizini verir. Finlandiya'daki Outokumpu maden bölgesinde krom diyopsit kristalleri, yeşil krom granatı uvarovit ve pirotinle birlikte görülür. ABD'de Colorado–Wyoming sınırındaki State Line kimberlitlerinden ve Wyoming'deki Green River Havzası'ndan çıkan krom diyopsitin önemli bir kısmı taş kalitesindedir. Gemoloji kaynakları Pakistan, Afganistan ve Myanmar'ı da kaynaklar arasında sayar.

## Piyasaya çıkışı

ICA'ya göre krom diyopsit çoğunlukla Yakutya ve Sibirya'dan çıkarılır. Eski Sovyetler Birliği'nde ekonominin serbestleşmesiyle uluslararası piyasada eskisinden çok daha kolay bulunur hâle gelmiştir. İnagli taşları çok saydam ve yoğun yeşil olarak tanımlanır. Taşın ailesi ve öteki türleri için [diyopsit](/tr/taslar/diyopsit/) sayfasına bakabilirsiniz.

## Nasıl tanınır?

- Rengi canlı yeşilden koyu yeşile değişir; iri taşlarda renk o kadar koyulaşır ki taş neredeyse siyah görünebilir. Bu yüzden çoğu kesilmiş taş küçüktür.
- Belirgin pleokroizma gösterir: taşa farklı yönlerden bakıldığında saf yeşil, sarımsı yeşil ve sarı-kahverengi gölgeli yeşil tonlar görülebilir.
- Sertliği yaklaşık 5,5–6,5'tir: kuvars onu çizer. İki yönde dilinimi vardır; yüzey kenarları zamanla aşınabilir ve sert bir darbeyle taş yarılabilir.
- İçinde ince lifli kapanımlar görülebilir; nadiren kedi gözü etkisi gösterir. Kesin tanı için gemoloji laboratuvarı gerekir.

## Değerini ne belirler?

Krom diyopsitin değerini en çok renk belirler: canlı, doygun ve eşit dağılmış bir yeşil aranır. Taş büyüdükçe renk fazla koyulaştığından, değeri birçok taşta olduğu gibi boyutla birlikte düzenli artmaz; parlak renkli, temiz küçük taşlar en çok aranır. Saydamlık, kesim kalitesi ve yüzey kenarlarının hasarsızlığı da önemlidir. Kesiciler pleokroizma nedeniyle en iyi yeşili gösterecek yönü seçmek zorundadır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: “Sibirya zümrüdü” diye satılan krom diyopsit bir zümrüt türüdür. Doğrusu: Krom diyopsit bir piroksendir; zümrüt ise beril mineralinin türüdür. İkisini yeşile boyayan element aynıdır (krom), ama mineraller tamamen farklıdır; “Sibirya zümrüdü” yanıltıcı bir ticari addır.
- Yanlış: Krom diyopsit her gün takılan bir yüzükte rahatça kullanılabilir. Doğrusu: Sertliği yalnızca 5,5 dolayındadır ve iki yönde dilinimi vardır. ICA, bu yüzden küpe ya da kolye ucunun, çok yıpranan bir yüzükten daha uygun olduğunu belirtir.

## Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

- Kristal terapi siteleri krom diyopsitin “kalp çakrasını” uyardığını, sevgi, şefkat ve affetme duygularını desteklediğini ileri sürer.
- Aynı kaynaklar taşın baş ağrısına iyi geldiğini, tansiyonu düzenlediğini ve hastalıktan sonra iyileşmeyi hızlandırdığını iddia eder.

Bilim ne diyor?: Krom diyopsitin duyguları etkilediğine, baş ağrısını geçirdiğine, tansiyonu düzenlediğine ya da iyileşmeyi hızlandırdığına dair bilimsel bir kanıt yoktur. Taş, içine az miktarda krom girmiş sıradan bir kalsiyum-magnezyum silikattır. Baş ağrısı, yüksek tansiyon ve iyileşme süreci için hekime başvurulmalıdır.

## Bunu biliyor muydun?

- Krom diyopsit taneleri kimberlit borularının çevresinde dağınık olarak bulunur ve elmas aramalarında ipucu olarak kullanılır; elmasların içinde kapanım olarak da görülür.
- İnagli masifi yalnızca krom diyopsitiyle değil, platin ve vermikülit yataklarıyla da bilinir.
- Rus bilimsel yayınlarında bile İnagli'nin krom diyopsitine tırnak içinde “Yakut zümrüdü” denir; ama bu ad da yanıltıcıdır, taşın zümrütle ilgisi yoktur.

## Nerede bulunur?

- İnagli masifi, Aldan'ın yaklaşık 29 km batı-güneybatısı, Saha (Yakutya), Rusya (Önemli yatak): Takı kalitesindeki krom diyopsitin başlıca kaynağı; taş, masifin dünit çekirdeğindeki feldispat–krom diyopsit–mika damarlarında bulunur
- Kimberley elmas madenleri (Dutoitspan), Kuzey Kap, Güney Afrika (Bilinen bulunuş yeri): Kimberlit borularından krom içeren diyopsit; Handbook of Mineralogy Dutoitspan madeninden bir analiz verir
- Outokumpu, Kuzey Karelya, Finlandiya (Bilinen bulunuş yeri): Uvarovit ve pirotinle birlikte bulunan krom diyopsit kristalleri
- State Line kimberlit bölgesi (Kelsey Lake çevresi), Larimer County, Colorado, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Colorado–Wyoming sınırındaki kimberlitlerden çıkan krom diyopsitin önemli bir kısmı taş kalitesindedir

## Kaynaklar

- [Chrome Diopside](https://www.gemstone.org/chrome-diopside), International Colored Gemstone Association (ICA)
- [Diopside](https://en.wikipedia.org/wiki/Diopside), Wikipedia
- [Хромдиопсид (Chrome diopside)](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D1%81%D0%B8%D0%B4), Vikipedi (Rusça)
- [Handbook of Mineralogy: Diopside](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/diopside.pdf), Mineralogical Society of America
- [Chrome Diopside (Gemology, 16.9.1)](https://geo.libretexts.org/Bookshelves/Geology/Gemology/16%3A_Gemstones/16.09%3A_Diopside/16.9.01%3A_Chrome_Diopside), Geosciences LibreTexts
- [40Ar/39Ar geochronology of alkaline rocks of the Inagli massif (Aldan Shield, southern Yakutia) (Ponomarchuk et al.), Russian Geology and Geophysics 60(1)](https://doi.org/10.15372/RGG2019003), Elsevier / SB RAS, 2019
- [Inclusions of silicate and sulfate melts in chrome diopside from the Inagli deposit, Yakutia, Russia (Naumov et al.), Geochemistry International](https://istina.fnkcrr.ru/publications/article/163301518/), Pleiades Publishing, 2008
- [Polychroism of jewel chrome-diopside from the Inagli deposit (Yakutia) and the techniques of its sorting and faceting (M. A. Ivanov), Zapiski RMO 144(6)](https://zrmo.org/archives/2015/issue-6/polychroism-of-jewel-chrome-diopside-from-the-inagli-deposit-yakutia-and-the-techniques-of-its-sorting-and-faceting.html), Russian Mineralogical Society, 2015
- [Pegmatitic chrome-diopsidite, Inagli Deposit, Russia (photo description by James St. John)](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pegmatitic_chrome-diopsidite_(Inagli_Complex,_Early_Cretaceous,_~129-136_Ma;_Inagli_Deposit,_WSW_of_Aldan,_Siberia,_Russia)_1.jpg), Wikimedia Commons
- [Kelsey Lake Diamond Mine](https://en.wikipedia.org/wiki/Kelsey_Lake_Diamond_Mine), Wikipedia
- [Chromdiopsid, Uwarowit, Magnetkies; Outokumpu, Finland (Hannes Grobe)](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Chromdisopsid-finnland_hg.jpg), Wikimedia Commons
- [Diopside Gemstone Information](https://www.minerals.net/gemstone/diopside_gemstone.aspx), Minerals.net
- [Quarterly Crystal: Cr-diopside in diamond (Micro-World), Gems & Gemology 54(1)](https://www.gia.edu/gems-gemology/spring-2018-microworld-quarterly-crystal-cr-diopside-diamond), GIA, 2018


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/krom-diyopsit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0