# İndigolit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/indigolit/
- İngilizcesi: Indicolite
- Diğer adları: Indicolit, Mavi turmalin
- Tür: Varyete
- Sınıflandırma: Mineraller › Silikatlar › Siklosilikatlar
- Kimyasal formül: XY₃Z₆(T₆O₁₈)(BO₃)₃V₃W
- Kristal sistemi: Trigonal
- Sertlik (Mohs): 7–7,5
- Özgül ağırlık: 2,82–3,32 g/cm³
- Kırılma indisi: 1,614–1,666
- Parlaklık: Camsı, Reçinemsi
- Saydamlık: Saydam, Yarı saydam, Opak
- Renkler: açık mavi, mavi, koyu mavi, menekşemsi mavi, yeşilimsi mavi
- Çizgi rengi: Beyaz
- Dilinim: Çok zayıf
- Kırılma: Düzensiz ile konkoidal arası
- Değer merdiveni: 6/9 basamak, Seçkin süs ve koleksiyon taşı

Turmalinin açık maviden koyu menekşemsi maviye uzanan çeşidi: adını çivit (indigo) renginden alır, ilk kez 1800'de İsveç'te tanımlandı.

İndigolit, mavi, koyu menekşemsi mavi ya da yeşilimsi mavi turmalinlere verilen ticari addır; bu taşların çoğu lityumlu bir turmalin türü olan elbaittir. Rengini başlıca eser miktardaki demirden (belki biraz da titanyumdan) alır. Adını 1800'de Brezilyalı doğa bilimci d'Andrada, İsveç'in Utö adasındaki mavimsi yeşil turmalin için “indigolith” biçiminde önermiştir. Bakırla renklenen neon mavi Paraíba turmalinlerinden ayrı tutulur.

## Nasıl oluşur?

İndigolit, öteki değerli [turmalinler](/tr/taslar/turmalin/) gibi lityumca zengin granit pegmatitlerinde oluşur: Pegmatit, magmanın son ve sulu kalan bölümünün yavaş kristalleşmesiyle oluşan, iri taneli bir kayaçtır. GIA'ya göre turmalindeki yeşil ve mavi renkleri eser miktardaki demir, belki de titanyum verir. İsveç'teki Utö pegmatitlerinde Sjögren'in 1916'da yazdığına göre açık renkli turmalinler kuvars ve petalit içinde büyür; çoğu zaman aynı kristalin ortası mavi, dışı pembedir. Bu, kristal büyürken ortamdaki eser elementlerin değiştiğini gösterir.

## Ne işe yarar?

- **Takı:** Berrak ve canlı mavi kristaller yüzük, kolye ve küpe taşı olarak fasetlenir. Sertliği (7–7,5) gündelik takıya uygundur.
- **Koleksiyon:** Pegmatit ceplerinden çıkan, lepidolit ya da kuvars üzerindeki mavi kristaller müzelerde ve koleksiyonlarda yer alır.
- **Bilim tarihi:** Utö turmalinleri, turmalinin bor ve lityum içerdiğinin gösterildiği ilk analizlerde kullanılmıştır.

## Adı ve tarihi

Brezilyalı doğa bilimci José Bonifácio de Andrada e Silva, 1800'de Utö'nün mavimsi yeşil turmalinini yeni bir mineral sanarak ona çivit (indigo) renginden esinlenen “indigolith” adını verdi. Bugün İngilizcede “indicolite”, Türkçede indigolit ya da Vikipedi'deki yazımıyla indicolit diye anılır. GIA bu adı koyu menekşemsi mavi, mavi ve yeşilimsi mavi turmalinler için kullanır.

## Başlıca kaynaklar

Gemdat'a göre başlıca indigolit yatakları Brezilya'nın Minas Gerais eyaletinde (Coronel Murta, Itambacuri, São José da Safira), Afganistan'ın Kunar ve Nuristan bölgelerinde, Namibya'nın Erongo bölgesinde, Mozambik, Pakistan, Sri Lanka ve ABD'dedir. GIA'nın 2017 raporuna göre Nijerya'nın Kwara Eyaleti de önemli miktarda indigolit üretir.

## Nasıl tanınır?

- Rengi açık gök mavisinden koyu menekşemsi maviye ve yeşilimsi maviye uzanır. Güçlü pleokroizma gösterir: Taş bir yönden açık mavi, başka bir yönden çok koyu mavi görünür.
- Sertliği 7–7,5'tir; belirgin dilinimi yoktur ama kırılgandır.
- Kırılma indisi yaklaşık 1,614–1,666'dır ve çift kırınımı belirgindir (0,014–0,040); bu değerler turmalini benzer mavi taşlardan ayırmaya yarar.
- Sıradan indigolit ile bakırlı Paraíba türü turmalin göz kararıyla ayrılamaz; bunun için laboratuvarda kimyasal analiz gerekir.

## Sahteler ve taklitler

- Isıl işlem: Koyu renkli indigolitler rengi açmak için düzenli olarak ısıtılır. Bu işlem yaygındır ve çoğu zaman saptanamaz.
- Neon renkli bakırlı mavi turmalinler daha değerlidir; bu yüzden sıradan mavi turmalinin “Paraíba” diye sunulmasına karşı laboratuvar raporu istenmelidir.

## Değerini ne belirler?

İndigolitin değerini en çok renk belirler: canlı, orta tonlu ve saf mavi taşlar daha çok aranır; çok koyu, griye ya da yeşile kaçan taşlar daha az değerlidir. Güçlü pleokroizma nedeniyle kesimcinin taşı doğru yönlendirmesi rengi doğrudan etkiler. Isıl işlem yaygındır. Sıradan mavi indigolitler görece ulaşılabilir fiyatlıdır; bakırla renklenmiş neon mavi taşlar ise Paraíba turmalini sayılır ve çok daha değerlidir, bu yüzden laboratuvar raporu önemlidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: İndigolit ayrı bir mineraldir. Doğrusu: İndigolit bir mineral adı değil, mavi turmalinlerin ticari adıdır; bu taşların çoğu elbaittir. Adı veren d'Andrada 1800'de onu yeni bir mineral sanmıştı, ama sonradan turmalin olduğu anlaşıldı.
- Yanlış: Parlak mavi bir turmalin Paraíba turmalinidir. Doğrusu: Paraíba turmalinleri rengini bakırdan alır ve neon gibi parlak bir maviye sahiptir; sıradan indigolit ise rengini çoğunlukla demirden alır. İkisini ayırmak ve kökeni belirlemek için laboratuvarda kimyasal analiz gerekir.

## Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

- Günümüzde kristal terapi siteleri ve taş satıcıları indigolitin boğaz ve “üçüncü göz” çakralarıyla ilişkili olduğunu, iletişimi ve sezgiyi güçlendirdiğini, huzur verdiğini ve medyumluk gibi ruhsal yetenekleri geliştirdiğini ileri sürer.

Bilim ne diyor?: İndigolitin iletişimi, sezgiyi ya da ruhsal yetenekleri güçlendirdiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur. Mavi rengi, kristal yapısındaki eser miktardaki demirden gelir; bu, taşın yalnızca fiziksel bir özelliğidir.

## Bunu biliyor muydun?

- İndigolitin ilk tanımlandığı Utö adası, lityum elementinin keşfedildiği yerdir: Arfwedson 1818'de lityumu bu adadan çıkan petalit mineralinde buldu.
- Utö'de indigolit ve rubellit çoğu zaman aynı kristalde birlikte bulunur: Kristalin ortası mavi, dış kabuğu ya da ucu pembedir.
- d'Andrada 1800'de indigolitin yeni bir mineral olduğunu düşünmüştü; sonradan bunun turmalinin bir renk çeşidi olduğu anlaşıldı.

## Nerede bulunur?

- Utö, Södermanland, İsveç (Tip lokalite): d'Andrada 1800'de bu adanın lityumlu pegmatitlerindeki mavimsi yeşil turmaline “indigolith” adını verdi
- Kwara Eyaleti, Nijerya (Önemli yatak): GIA'nın 2017 raporuna göre indigolit ve yeşil turmalin üretiminin önemli olduğu eyalet
- Paprok, Nuristan, Afganistan (Bilinen bulunuş yeri): Kamdesh ilçesindeki pegmatit yatağı; Paris Doğa Tarihi Müzesi'nde buradan 9,8 cm'lik bir indigolit kristali sergilenir. Nokta il düzeyindedir
- São José da Safira, Minas Gerais, Brezilya (Önemli yatak): Coronel Murta ve Itambacuri ile birlikte Minas Gerais'in indigolit veren pegmatit bölgelerinden
- Erongo Bölgesi, Namibya (Bilinen bulunuş yeri): GIA'nın Gübelin koleksiyonundaki indigolitlerin birçoğu Namibya kökenlidir

## Kaynaklar

- [Indicolite (Blue Tourmaline)](https://gemdat.org/gem-2027.html), Gemdat.org
- [Tourmaline Description](https://www.gia.edu/tourmaline-description), GIA
- [The chemical composition of tourmaline from Utö (Hj. Sjögren)](https://opac.geologie.ac.at/ais312/dokumente/Sjoergen_1916_chemical_composition_tourmaline_Utoe.pdf), Geologische Bundesanstalt library (digitised reprint), 1916
- [José Bonifácio de Andrada](https://en.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Bonif%C3%A1cio_de_Andrada), Wikipedia
- [Elbaite](https://en.wikipedia.org/wiki/Elbaite), Wikipedia
- [Tourmaline Value, Price, and Jewelry Information](https://www.gemsociety.org/article/tourmaline-jewelry-and-gemstone-information/), International Gem Society
- [Gem News International: Tourmaline and sapphire mining in Nigeria, Gems & Gemology 53(1)](https://www.gia.edu/gems-gemology/spring-2017-gemnews-tourmaline-sapphire-nigeria), GIA, 2017
- [GIA's Gübelin Gem Project: Tourmaline](https://www.gia.edu/gia-gem-project-tourmaline), GIA
- [Handbook of Mineralogy: Elbaite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/elbaite.pdf), Mineralogical Society of America
- [Turmalin](https://tr.wikipedia.org/wiki/Turmalin), Vikipedi
- [Kwara State](https://en.wikipedia.org/wiki/Kwara_State), Wikipedia
- [Nuristan Province](https://en.wikipedia.org/wiki/Nuristan_Province), Wikipedia
- [Indicolite Paprok MNHN Minéralogie Inv. 200.49 (photograph and description)](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Indicolite_Paprok_MNHN_Min%C3%A9ralogie_Inv._200.49.jpg), Wikimedia Commons


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/indigolit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0