# İmparator topazı

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/imparator-topazi/
- İngilizcesi: Imperial topaz
- Tür: Varyete
- Sınıflandırma: Mineraller › Silikatlar › Nesosilikatlar
- Kimyasal formül: Al₂SiO₄(F,OH)₂
- Kristal sistemi: Ortorombik
- Sertlik (Mohs): 8
- Özgül ağırlık: 3,49–3,57 g/cm³
- Kırılma indisi: 1,606–1,644
- Parlaklık: Camsı
- Saydamlık: Saydam
- Renkler: altın sarısı, sarımsı turuncu, turuncu, kırmızımsı turuncu, şeri kırmızısı, şeftali rengi, pembe, pembemsi mor
- Çizgi rengi: Beyaz
- Dilinim: {001} yönünde mükemmel
- Kırılma: Yarı konkoidal ile düzensiz arası
- Değer merdiveni: 7/9 basamak, Değerli taş

Topazın en çok aranan renkleri: turuncudan kırmızımsı turuncuya, pembeye ve “şeri” kırmızısına uzanan, büyük ölçüde Brezilya'nın Ouro Preto yöresinden çıkan doğal topaz.

İmparator topazı, turuncu, kırmızımsı turuncu, pembe ve kırmızı renkteki doğal topaza verilen ticari addır. GIA'ya göre ticari ölçekte bilinen tek kaynağı Brezilya'nın Minas Gerais eyaletindeki Ouro Preto yöresidir; bölgede topaz 200 yılı aşkın süredir çıkarılır. Pembe, kırmızı ve morumsu tonlar kristaldeki eser miktarda kromdan, sarı ve turuncular ise kristal yapısındaki “renk merkezi” denen kusurlardan gelir. Adın kesin bir standardı yoktur; GIA'nın deyişiyle topaza değer veren “imparator” sözcüğü değil, renktir.

## Nasıl oluşur?

İmparator topazı, Ouro Preto yöresinde Prekambriyen yaşlı başkalaşmış tortul kayaçların içinde oluşmuştur. Florca zengin sıcak sıvılar kayaçlardaki çatlaklardan geçerek kuvars, hematit, dolomit ve öklaz içeren damarlarda topazı çökeltmiştir. Bir çalışmaya göre bu topaz yaklaşık 360 °C'de kristallenmiş; gereken flor ve berilyum, yaklaşık 600 milyon yıl önceki Brasiliano dağ oluşumu sırasında açığa çıkan sıvılardan gelmiştir.

Sonradan tropik iklimde çok derin bir ayrışma yaşanmış, kayaçlar en az 50 metre derinliğe kadar killi bir toprağa dönüşmüştür. Topaz kristalleri bugün bu kahverengi, killi kayaç içindeki beyaz kaolinit damarlarında ve mercek biçimli kütlelerde, kuvars, mika ve parlak hematitle birlikte bulunur. Madenciler beyaz kaolinit damarını topazın habercisi sayar.

## Ne işe yarar?

- **Takı:** Sert ve parlak olduğu için yüzük, kolye ve küpelerde değerli taş olarak kullanılır. Ticari boyuttaki taşlar çoğunlukla 2–8 karattır; 20–30 karatlık taşlar enderdir.
- **Müze ve koleksiyon:** İri ve iyi renkli taşlar müzelerde sergilenir. Smithsonian Enstitüsü 2018'de 48,86 karatlık, canlı kırmızı “Whitney Flame” topazını koleksiyonuna katmıştır.
- **Tarih:** Ouro Preto taşları 18. yüzyılın ortalarında Portekiz'de kilise ve saray mücevherlerinde kullanıldı; 19. yüzyılda Avrupa taş pazarında tanınan bir ürün oldu.

## Renkleri ve ısıl işlem

Ouro Preto'dan çıkan topaz açık sarıdan turuncuya, şeftali rengine, pembeye, kırmızımsı turuncuya ve “şeri” kırmızısına kadar geniş bir renk yelpazesi gösterir; ticarette bu renklerin hepsi “imparator” diye satılır. En yaygın renk sarıdan turuncuya uzanan tonlardır. Pembe, kırmızı ve mor tonları eser miktardaki krom verir; sarı ve turuncular ise ısıtılınca kaybolabilen renk merkezlerinden gelir.

Bu yüzden bazı kahverengimsi sarı ya da turuncu taşlar ısıtılınca pembeye döner. Ancak içinde sıvı kapanımlar bulunan taşlar ısıtılırken çatlayabildiği için topazın çoğu bu işleme uygun değildir.

## Nerede bulunur?

İmparator topazının bugün ticari ölçekte bilinen tek kaynağı Ouro Preto yöresidir. Topaz yatakları kentin çoğunlukla batısındaki yaklaşık 120 kilometrekarelik bir alana yayılır; en büyük madenler Rodrigo Silva köyü yakınındaki Capão ile Ouro Preto yakınındaki Vermelhão'dur. Rusya'nın Ural Dağları tarihte önemliydi, ama bugün ticari önemi çok sınırlıdır. Pakistan'ın Mardan bölgesindeki Katlang'dan çıkan pembe topaz benzer özellikler gösterir; Nijerya ve Sri Lanka'dan da küçük miktarlarda sıcak renkli topaz çıkar. Topazın tamamı için [topaz](/tr/taslar/topaz/) sayfasına bakabilirsiniz.

## Nasıl tanınır?

- Topaz olduğu için çok serttir (8): kuvarsı çizer. Ama tabana paralel mükemmel bir dilinimi vardır; sert bir darbeyle düzgün bir yüzey boyunca ayrılabilir.
- Rengi bakış yönüyle değişebilir (pleokroizma): aynı taşta sarı, sarımsı turuncu ve kırmızımsı pembe tonlar görülebilir; bu yüzden kesimci taşı en iyi rengi verecek yönde keser.
- Özgül ağırlığı yaklaşık 3,5'tir; aynı boydaki sitrinden (yaklaşık 2,65) belirgin biçimde ağır gelir.
- Hessonit ve mandalina granatı, spessartin, ateş opali ve sitrin benzer renkte olabilir; bunlardan kesin olarak ayırmak için kırılma indisi, özgül ağırlık ve optik özelliklere bakan gemoloji laboratuvarı gerekir.

## Sahteler ve taklitler

- Isıl işlemli pembe topaz: Bazı kahverengimsi sarı ya da turuncu topazlar yaklaşık 565 °C'de ısıtılınca şeftali rengine ya da pembeye döner. Bu, yaygın ve kabul gören bir işlemdir; ama doğal pembe taşlardan daha ucuza satılır ve belirtilmesi gerekir.
- Sitrin (sarı kuvars) ve renkli cam: Sarı-turuncu renkleri nedeniyle topaz diye satılabilir; topazdan daha hafif ve daha yumuşaktırlar.

## Değerini ne belirler?

İmparator topazının değerini en çok renk belirler: doygun kırmızımsı turuncu, “şeri” kırmızısı ve doğal pembe tonlar en çok aranır; soluk sarı ve kahverengimsi taşlar daha ucuzdur. Karat başına değer, taş 2, 5 ve 10 karatı geçtikçe belirgin biçimde artar; iri ve temiz kırmızı taşlar çok enderdir. Isıl işlemle pembeye döndürülmüş taşlar doğal pembelerden daha düşük değerlidir ve satışta belirtilmelidir. “İmparator” adının resmî bir tanımı olmadığından, satıcının ad yerine taşın gerçek rengini ve işlem görüp görmediğini belgelemesi önemlidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: İmparator topazı adını Brezilya imparatorundan alır. Doğrusu: Adın kökeni kesin değildir. GIA'ya göre ad 19. yüzyıl Rusya'sında, Ural'dan çıkan ve sahipliği çar ailesine ayrılan pembe topazdan doğmuştur; Brezilya'da ise adı Dom Pedro'ya bağlayan bir anlatı vardır. İki anlatıdan hangisinin doğru olduğu kanıtlanmamıştır.
- Yanlış: Pembe imparator topazının rengi her zaman doğaldır. Doğrusu: Doğal pembe taşlar vardır ama nadirdir. Bazı kahverengimsi sarı ya da turuncu topazlar ısıtılarak pembeye döndürülür; bu taşlar doğal pembelerden daha düşük değerlidir ve işlem belirtilmelidir.
- Yanlış: Turuncu ya da pembe her topaz imparator topazıdır. Doğrusu: Bu adın resmî bir standardı yoktur: bazı satıcılar turuncudan pembeye, kırmızıya ve mora kadar her sıcak renk için kullanır, bazıları yalnızca belirli doygun tonlar için. GIA'ya göre topaza değer veren ad değil, renktir.

## Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

- Günümüz kristal terapi siteleri imparator topazının sakral ve solar pleksus çakralarıyla ilişkili olduğunu, özgüven, kararlılık ve yaratıcılık verdiğini, bolluk çektiğini ileri sürer.
- Aynı siteler taşın stresi ve kaygıyı azalttığını, duygusal iniş çıkışları dengelediğini söyler.

Bilim ne diyor?: İmparator topazının özgüven, yaratıcılık ya da bolluk getirdiğine, stresi azalttığına dair bilimsel bir kanıt yoktur; süren kaygı ve duygu durum sorunlarında bir hekime başvurulmalıdır. Taşın sıcak rengi, kristaldeki eser miktarda kromdan ve kristal yapısındaki küçük kusurlardan gelir.

## Bunu biliyor muydun?

- Ouro Preto'da topaz bulunduğu ilk kez 1768'de kamuoyuna duyuruldu.
- Capão madeninde çıkarılan malzemenin yalnızca yüzde 1–2'si kesilebilecek kalitededir; en çok aranan “şeri” kırmızısı taşlar ise kesilebilir malzemenin binde 5'inden azını oluşturur.
- En nadir renk pembemsi mor ile mordur: 1996'da bulunan yaklaşık 200 gramlık mor kristalden ancak 15 karat kadar kesilmiş taş çıkması bekleniyordu.
- Bir çalışmaya göre Ouro Preto'daki imparator topazı yaklaşık 360 °C sıcaklıkta ve yer yüzeyindeki basıncın yaklaşık 3.500 katı basınçta kristallenmiştir.

## Nerede bulunur?

- Capão madeni, Rodrigo Silva, Ouro Preto, Minas Gerais, Brezilya (Önemli yatak): Bölgenin en eski ve en verimli makineli imparator topazı madenlerinden; topaz, ayrışmış kayaçtaki kaolinit damarlarında bulunur
- Vermelhão (Saramenha) madeni, Ouro Preto, Minas Gerais, Brezilya (Önemli yatak): Ouro Preto'nun iki büyük topaz yatağından biri; özellikle iri kristalleriyle bilinir
- Ural Dağları, Rusya (Tarihî kaynak): GIA'ya göre “imparator” adı 19. yüzyılda Ural'dan çıkan pembe topazdan doğdu; bugün ticari önemi çok sınırlıdır
- Ghundao Tepesi, Katlang, Mardan, Pakistan (Bilinen bulunuş yeri): Benzer gemolojik özellikler gösteren pembe topaz; Ouro Preto taşlarından eser element analiziyle ayrılır
- Nijerya (Bilinen bulunuş yeri): Altın sarısından pembemsi turuncuya topaz küçük miktarlarda çıkar; yerin ayrıntısı verilmez
- Sri Lanka (Bilinen bulunuş yeri): Altın sarısından pembemsi turuncuya topaz küçük miktarlarda çıkar; yerin ayrıntısı verilmez

## Kaynaklar

- [Imperial topaz](https://en.wikipedia.org/wiki/Imperial_topaz), Wikipedia
- [An Update on Imperial Topaz from the Capão Mine, Minas Gerais, Brazil (D. A. Sauer, A. S. Keller, S. F. McClure), Gems & Gemology 32(4)](https://www.gia.edu/doc/An-Update-on-Imperial-Topaz-from-the-Capao-Mine-Minas-Gerais-Brazil.pdf), GIA, 1996
- [The Capão Topaz Deposit, Ouro Preto, Minas Gerais, Brazil (P. C. Keller), Gems & Gemology 19(1)](https://www.gia.edu/gems-gemology/spring-1983-topaz-brazil-keller), GIA, 1983
- [P,T,X conditions of crystallization of Imperial Topaz from Ouro Preto (Minas Gerais, Brazil) (G. Morteani, R. M. S. Bello, A. L. Gandini, C. Preinfalk), Schweizerische Mineralogische und Petrographische Mitteilungen](https://portal.fis.tum.de/en/publications/ptx-conditions-of-crystallization-of-imperial-topaz-from-ouro-pre/), Technical University of Munich (publication record), 2002
- [Topaz Description](https://www.gia.edu/topaz-description), GIA
- [Topaz History and Lore](https://www.gia.edu/topaz-history-lore), GIA
- [What is Imperial topaz? (GIA FAQ)](https://www.gia.edu/gia-faq-imperial-topaz), GIA
- [Handbook of Mineralogy: Topaz](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/topaz.pdf), Mineralogical Society of America
- [Rodrigo Silva (Ouro Preto)](https://pt.wikipedia.org/wiki/Rodrigo_Silva_(Ouro_Preto)), Wikipédia (Portuguese)


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/imparator-topazi/ · Lisans: CC BY-SA 4.0