# İgnimbirit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/ignimbirit/
- İngilizcesi: Ignimbrite
- Diğer adları: Ahlat taşı (Ahlat yöresindeki ignimbiritlerin yerel adı), Kül akıntısı tüfü, Kaynaşmış tüf (kaynaşmış türleri)
- Tür: Kayaç
- Sınıflandırma: Kayaçlar › Magmatik kayaçlar › Yüzey (volkanik) kayaçları
- Sertlik (Mohs): 5–6
- Özgül ağırlık: 1,2–2,6 g/cm³
- Renkler: krem, bej, pembe, kırmızımsı kahverengi, kahverengi, siyah, gri
- Bileşim: Piroklastik akıntıyla taşınmış volkanik cam kırıntıları, pomza parçaları, kristal kırıntıları (feldispat, kuvars, piroksen, biyotit) ve kayaç parçaları. Çoğunlukla silisçe zengin (dasitik, riyolitik veya trakitik) bileşimlidir.
- Doku: Kötü boylanmış: ince kül hamuru içinde farklı boyutlarda pomza ve kayaç parçaları. Sıcakken çökelen katmanlarda pomza parçaları yassılaşarak alev biçimli koyu mercekler (fiyamme) oluşturur ve kayaç sert, kaynaşmış bir yapı kazanır; kaynaşmamış türleri yumuşak ve gözeneklidir.
- Değer merdiveni: 3/9 basamak, Yapı ve endüstri taşı
- Son kontrol: 2026-10-04

Yamaçlardan çığ gibi inen kızgın kül bulutlarının bıraktığı kayaç: Ahlat'ın Selçuklu mezar taşlarının taşı.

İgnimbirit, büyük yanardağ patlamalarında yamaçlardan aşağı çok hızlı akan kızgın kül, pomza ve gaz bulutlarının bıraktığı birikintilerden oluşan bir kayaçtır. Çökelen malzeme hâlâ çok sıcaksa taneler birbirine kaynaşır ve sert bir taş oluşur. Kolay işlendiği için Bitlis'in Ahlat ilçesinde yüzyıllardır yapı taşı ve mezar taşı olarak kullanılır.

## Nasıl oluşur?

Büyük ve patlayıcı yanardağ püskürmelerinde havaya fırlatılan kül ve pomza sütunu kendi ağırlığı altında çöker ve yamaçlardan aşağı, yere yakın ilerleyen kızgın bir gaz ve kül çığına (**piroklastik akıntı**) dönüşür. Bu akıntılar vadileri doldurur, tepeleri aşar ve kilometrelerce uzağa ulaşabilir. Durdukları yerde bıraktıkları kül, pomza ve kayaç parçası karışımına ignimbirit denir. Malzeme çökeldiğinde hâlâ çok sıcaksa cam kırıntıları kendi ağırlığı altında yumuşayıp birbirine kaynaşır ve sert, yoğun bir **kaynaşmış tüf** oluşur; daha soğuk çökelen kısımlar ise yumuşak ve gözenekli kalır.

## Ne işe yarar?

- **Yapı ve oyma taşı:** Kolay kesilip oyulduğu için ev, cami, kilise ve mezar taşı yapımında kullanılır. Ahlat'ın Selçuklu mezar taşları ve Peru'daki Arequipa kentinin “sillar” denilen ignimbiritten yapılmış tarihi binaları bilinen örneklerdir.
- **Kayaya oyulmuş yerleşimler:** Kapadokya'da evler, kiliseler ve güvercinlikler doğrudan ignimbirit ve tüf kayalarına oyulmuştur.
- **Bilim:** İgnimbiritler geçmişteki dev patlayıcı püskürmelerin kaydını tutar. Yaşları, kalınlıkları ve yayıldıkları alanlar incelenerek bir yanardağın gelecekte ne büyüklükte püskürmeler yapabileceği tahmin edilmeye çalışılır.

## Türkiye'de ignimbirit

Van Gölü'nün kuzeybatı kıyısındaki **Ahlat** çevresinde, bölgedeki yanardağların püskürmeleriyle oluşmuş ignimbirit katmanları bulunur. Kırmızı, kahverengi, siyah ve bej tonlarındaki bu hafif ve kolay oyulan taş, yörede “Ahlat taşı” adıyla bilinir. UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ndeki **Ahlat Selçuklu Meydan Mezarlığı**'nın oymalı mezar taşları ve çevredeki anıtlar bu ignimbiritten yapılmıştır. Ancak taşın yüksek gözenekliliği ve kılcal yolla su emmesi, yüzyıllar içinde mezar taşlarında ciddi bozunmaya yol açmıştır.

Kapadokya'daki **Nevşehir platosu** da milyonlarca yıl boyunca üst üste yığılmış çok sayıda ignimbirit tabakasıyla örtülüdür; peribacalarının bulunduğu yumuşak volkanik kayaçların önemli bir bölümü bu ignimbiritlerdir.

## Nasıl tanınır?

- İnce bir kül hamuru içinde farklı boyutlarda açık renkli pomza parçaları ve koyu kayaç kırıntıları bulunur; taneler boylanmamıştır.
- Kaynaşmış türlerinde pomza parçaları yassılaşarak alev biçimli, koyu renkli mercekler (fiyamme) oluşturur.
- Kaynaşmamış türleri hafif, gözenekli ve kolay oyulur; kaynaşmış türleri daha sert ve yoğundur.
- Seyreltik asitle köpürmez; bu özelliğiyle benzer görünebilen kireçtaşı ve travertenden ayrılır.

## Sahteler ve taklitler

- Yerel taş adları kayaç türünü göstermez: “Ahlat taşı” bazı kaynaklarda andezit diye anılsa da bilimsel çalışmalar bu taşın ignimbirit olduğunu ortaya koyar.
- Kaynaşmış ignimbiritler lav akıntılarıyla karıştırılabilir; ayırt etmek için yassılaşmış pomza mercekleri ve köşeli kayaç kırıntıları aranır.
- Kesme taş olarak satılan ignimbiritlerin dayanımı çok farklıdır; gözenekli türler kılcal yolla su emerek zamanla ufalanabilir.

## Değerini ne belirler?

İgnimbirit yerel bir yapı taşıdır; değerini sağlam ve dokusu eşit blok çıkarılabilmesi, kolay kesilip oyulabilmesi, rengi ve dayanımı belirler. Kaynaşmış, az gözenekli türler dış cephede daha uzun ömürlü olduğu için daha çok tercih edilir; çok gözenekli türler ise su emerek zamanla ufalanabilir. Ahlat taşı gibi tarihî yapılarda kullanılmış yerel taşların değeri büyük ölçüde kültürel mirastan gelir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Kapadokya'daki peribacaları lavdan oluşmuştur. Doğrusu: Peribacalarının oyulduğu yumuşak kayaçların büyük bölümü lav değil, piroklastik akıntıların bıraktığı ignimbirit ve tüflerdir. Bacalar, bu yumuşak kayaçların rüzgâr, yağmur ve sel sularıyla aşınması sonucu ortaya çıkmıştır.
- Yanlış: Yanardağ kökenli taşlar her zaman siyah ve ağırdır. Doğrusu: Bazalt gibi lavlar koyu ve ağırdır; ama ignimbirit ve pomza gibi patlayıcı püskürmelerden kalan kayaçlar çoğu zaman krem, bej, pembe ya da kahverengidir ve gözenekli oldukları için lavlardan daha hafiftir.

## Bunu biliyor muydun?

- 1912'de Alaska'daki Novarupta püskürmesi 20. yüzyılın en büyük yanardağ patlamasıydı; geride bıraktığı ignimbirit, sonradan “On Bin Duman Vadisi” adı verilen vadiyi doldurdu.
- Peru'daki Arequipa kentinin tarihi merkezi, büyük ölçüde “sillar” denilen beyaz ve pembemsi ignimbiritle inşa edilmiştir ve 2000'den beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir.

## Nerede bulunur?

- Ahlat, Bitlis (Tarihî kaynak): Yörede “Ahlat taşı” denilen ignimbirit, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ndeki Ahlat Selçuklu Meydan Mezarlığı'nın mezar taşlarında ve çevredeki anıtlarda kullanılmıştır.
- Nevşehir Platosu, Kapadokya (Önemli yatak): Üst üste yığılmış çok sayıda Neojen ignimbirit tabakasıyla örtülü plato; peribacalarının bulunduğu yumuşak volkanik kayaçların önemli bir bölümünü oluşturur.
- On Bin Duman Vadisi, Katmai, Alaska, ABD (Önemli yatak): 20. yüzyılın en büyük yanardağ püskürmesi olan 1912 Novarupta püskürmesinin ignimbiriti vadiyi doldurmuştur.
- Arequipa, Peru (Tarihî kaynak): Tarihi merkezi büyük ölçüde “sillar” denilen beyaz ve pembemsi ignimbiritle yapılmıştır; 2000'den beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir.
- Long Valley Kalderası, Kaliforniya, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Yaklaşık 760.000 yıl önceki dev patlamanın bıraktığı Bishop Tüfü, kaldera tabanında 1.500 metre kalınlığa ulaşır.
- Toba Gölü, Sumatra, Endonezya (Önemli yatak): Yaklaşık 74.000 yıl önceki patlamada yer yüzeyinde akan yaklaşık 2.000 km³ ignimbirit, bilinen en büyük patlamalardan birinin izidir.
- Campi Flegrei, Napoli, İtalya (Bilinen bulunuş yeri): Yaklaşık 39.500 yıl önceki Kampanya İgnimbiriti patlamasının kızgın akıntıları yaklaşık 30.000 km²'lik bir alana yayıldı.
- Taupō Yanardağı, Kuzey Ada, Yeni Zelanda (Bilinen bulunuş yeri): Yaklaşık 25.700 yıl önceki Oruanui patlaması, 200 metreye varan kalınlıkta ignimbirit katmanları bıraktı.

## Belgeseller

- [Epic Cappadocia Volcanism 2: Ignimbrite](https://www.youtube.com/watch?v=KXSXEY5AL3A), Fred Jourdan (İngilizce)
- [Kapadokya'nın Jeolojik Serüveni](https://www.youtube.com/watch?v=WQ8oGEl2vGc), HT Bilim Tarih Felsefe (Türkçe)

## Kaynaklar

- [Long Valley Caldera](https://en.wikipedia.org/wiki/Long_Valley_Caldera), Wikipedia
- [Lake Toba (Youngest Toba eruption)](https://en.wikipedia.org/wiki/Lake_Toba), Wikipedia
- [Campanian Ignimbrite eruption](https://en.wikipedia.org/wiki/Campanian_Ignimbrite_Eruption), Wikipedia
- [Oruanui eruption](https://en.wikipedia.org/wiki/Oruanui_eruption), Wikipedia
- [Ash-flow tuff](https://www.britannica.com/science/ash-flow-tuff), Encyclopaedia Britannica
- [Experimental studies on ignimbrite and the effect of lichens and capillarity on the deterioration of Seljuk Gravestones (Özvan et al.)](https://doi.org/10.1016/j.enggeo.2014.12.001), Engineering Geology, 2015
- [Stratigraphy and age of the Cappadocia ignimbrites, Turkey (Le Pennec et al.)](https://doi.org/10.1016/j.jvolgeores.2004.09.004), Journal of Volcanology and Geothermal Research, 2005
- [The Novarupta-Katmai eruption of 1912 — largest eruption of the twentieth century; centennial perspectives](https://pubs.usgs.gov/pp/1791/), U.S. Geological Survey, Professional Paper 1791, 2012
- [Historical Centre of the City of Arequipa](https://whc.unesco.org/en/list/1016/), UNESCO World Heritage Centre
- [A digital rock density map of New Zealand (Tenzer, Sirguey, Rattenbury & Nicolson)](https://doi.org/10.1016/j.cageo.2010.07.010), Computers & Geosciences 37 (8), 1181–1191, 2011
- [Welded tuff: Identification, Properties & Lookalikes](https://rockhounding.org/rocks/welded-tuff), Rockhounding.org


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/ignimbirit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0
