# Hovardit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/hovardit/
- İngilizcesi: Howardite
- Tür: Meteorit
- Sınıflandırma: Meteoritler ve çarpma taşları › Taşlı meteoritler
- Sertlik (Mohs): 5–6,5
- Özgül ağırlık: 2,83–3,21 g/cm³
- Parlaklık: Mat
- Saydamlık: Opak
- Renkler: siyah (erime kabuğu), açık gri (iç kısım), içinde açık ve koyu renkli kırıntılar
- Bileşim: Başlıca ökrit (bazalt) ve diyojenit (piroksenit) parçaları; bazen karbonlu kondrit kırıntıları ve çarpma eriyiği de bulunur. Ökritin diyojenite oranı 9:1'i aşarsa kayaç “polimikt ökrit” sayılır.
- Doku: Regolit breşi: bir asteroidin yüzeyindeki toz ve kırıntı tabakasında oluşmuş, sonraki çarpmalarla gömülüp üstteki katmanların basıncıyla sertleşmiş bir kayaç.
- Değer merdiveni: 6/9 basamak, Seçkin süs ve koleksiyon taşı

Vesta asteroidinin yüzeyinden gelen kırıntı taşı: ökrit ve diyojenit parçalarının karışımı; düşüşü belgelenen ilk örnek 2015'te Bingöl'e düştü.

Hovarditler, Mars ile Jüpiter arasındaki büyük asteroit 4 Vesta'nın yüzeyinden gelen akondritlerdir ve HED meteorit ailesine aittir. Başlıca ökrit (Vesta'nın bazaltik kabuğu) ve diyojenit (kabuğun derin bölümlerindeki piroksenit) parçalarından oluşan bir “regolit breşidir”, yani asteroidin yüzeyindeki toz ve kırıntı tabakasında oluşmuş bir kayaçtır. Yaklaşık 200 farklı hovardit bilinir. 2015'te Bingöl'e düşen Sarıçiçek meteoriti, düşüşü belgelenen ilk hovardittir.

## Nasıl oluşur?

Vesta, Güneş Sistemi'nin başında erimiş ve katmanlaşmış bir asteroittir. Kabuğunun üst bölümü bazaltik ökritlerden, derin bölümü piroksenitik diyojenitlerden oluşur. Milyarlarca yıl boyunca Vesta'ya çarpan cisimler bu kayaçları kırdı ve yüzeye saçtı; yüzeyde bir toz ve kırıntı tabakası (regolit) birikti.

Bu kırıntılar sonraki çarpmalarla gömüldü ve üstteki katmanların basıncıyla sertleşerek hovarditlere dönüştü. Daha sonraki büyük çarpmalar bu kayaçları uzaya fırlattı; bazı parçalar Dünya'ya ulaştı. Ökrit oranı diyojenite göre 9:1'i aşan karışımlara “polimikt ökrit” denir.

## Ne işe yarar?

- **Vesta'nın yüzeyi:** Hovarditler, Vesta'nın yüzey tabakasının örnekleridir ve NASA'nın Dawn uzay aracının gözlemleriyle karşılaştırılır.
- **Kaynak kraterler:** Sarıçiçek çalışması, HED meteoritlerinin Vesta'daki kaynak kraterini belirlemeye yardım etti.
- **Çarpma tehlikesi:** Vesta ailesi asteroitlerinin Dünya'ya çarpma riskinin değerlendirilmesinde kullanılır.

## Türkiye'de

Düşüşü belgelenen ilk hovardit Türkiye'dedir: **Sarıçiçek meteoriti**, 2 Eylül 2015 gecesi Bingöl'deki Sarıçiçek köyü ve çevresine düştü. 343 parça belgelendi ve toplam 24,78 kilogram toplandı. Ege Üniversitesi'nden Ozan Ünsalan ve NASA-SETI Enstitüsü'nden Peter Jenniskens'in yürüttüğü uluslararası çalışma, meteoritin Vesta'daki Antonia kraterinden geldiğini gösterdi.

## Nasıl tanınır?

- Dışı siyah bir erime kabuğuyla kaplıdır; içi açık gridir ve açık ile koyu renkli kırıntılardan oluşan karışık bir görünümü vardır.
- Kesik yüzde farklı kayaç parçaları (ökrit ve diyojenit kırıntıları) birbirine kaynamış gibi görünür.
- Bir taşın hovardit olduğu ve Vesta'dan geldiği ancak laboratuvar analiziyle gösterilebilir.

## Değerini ne belirler?

Hovarditler ender meteoritlerdir: yaklaşık 200 farklı örnek bilinir. Vesta gibi tanınmış bir asteroitten gelmeleri onları bilim ve koleksiyon için değerli kılar. Bir parçanın değerini kütlesi, tazeliği, kesitteki kırıntı yapısının görünmesi ve özellikle Sarıçiçek gibi gözlenmiş bir düşüşe ait olup olmadığı belirler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Gökten düşen taşlar Dünya'daki taşlarla aynı biçimde oluşur. Doğrusu: Hovarditler gibi regolit breşleri Dünya'da oluşmaz: atmosferi olmayan cisimlerin yüzeyinde, çarpmaların biriktirdiği toz ve kırıntı tabakasında oluşurlar.

## Merak edilenler

**Hovarditler nasıl oluşur?**

Vesta'ya çarpan cisimler, kabuğundaki ökrit ve diyojenit kayaçlarını parçalayıp yüzeye saçtı. Bu kırıntılar sonraki çarpmalarla gömüldü ve üstteki katmanların basıncıyla sertleşerek taşa dönüştü. Ortaya çıkan karışık kayaca hovardit denir.

## Bunu biliyor muydun?

- Adını, meteorit biliminin öncülerinden Edward Howard'dan alır.
- Regolit breşleri Dünya'da oluşmaz, çünkü atmosferi olan cisimlerin yüzeyinde böyle bir toz ve kırıntı tabakası birikmez.
- Sarıçiçek üzerine yapılan çalışma, birçok HED meteoritinin Vesta'daki 16,7 kilometrelik Antonia kraterinden yaklaşık 22 milyon yıl önce fırlatıldığını ortaya koydu.

## Nerede bulunur?

- Sarıçiçek köyü ve çevresi, Bingöl (Bilinen bulunuş yeri): 2 Eylül 2015'te düşen Sarıçiçek, düşüşü belgelenen ilk hovardittir; 343 parça (24,78 kg) toplandı. Nokta Bingöl kentini gösterir.

## Kaynaklar

- [Howardite](https://en.wikipedia.org/wiki/Howardite), Wikipedia
- [The Sariçiçek howardite fall in Turkey: Source crater of HED meteorites on Vesta and impact risk of Vestoids (O. Unsalan et al.), Meteoritics & Planetary Science 54](https://push-zb.helmholtz-munich.de/deliver.php?id=24992), The Meteoritical Society, 2019
- [Meteorite porosities and densities: a review of trends in the data (D. T. Britt & G. J. Consolmagno), Lunar and Planetary Science XXXV, abstract 2108](https://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2004/pdf/2108.pdf), Lunar and Planetary Institute, 2004
- [Handbook of Mineralogy: Enstatite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/enstatite.pdf), Mineralogical Society of America


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/hovardit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0