# Hornblend (amfibol)

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/hornblend/
- İngilizcesi: Hornblende (amphibole)
- Diğer adları: Magnezyo-hornblend ve ferro-hornblend (seri üyeleri)
- Tür: Mineral
- Sınıflandırma: Mineraller › Silikatlar › İnosilikatlar
- Kimyasal formül: Ca₂(Mg,Fe)₄Al(Si₇Al)O₂₂(OH)₂
- Kristal sistemi: Monoklinik
- Sertlik (Mohs): 5–6
- Özgül ağırlık: 3,1–3,3 g/cm³
- Parlaklık: Camsı, Mat
- Saydamlık: Yarı saydam, Opak
- Renkler: siyah, koyu yeşil, yeşilimsi kahverengi, kahverengi
- Çizgi rengi: Grimsi beyaz
- Dilinim: {110} yönünde mükemmel; iki dilinim düzlemi yaklaşık 56° ve 124° açı yapar
- Kırılma: Düzensiz
- Değer merdiveni: 2/9 basamak, Tonla ölçülen hammadde
- Son kontrol: 2026-10-04

Granitteki siyah tanelerin ve andezitteki koyu çubukların çoğunun sahibi: kayaçlarda en sık görülen koyu renkli amfibol.

Hornblend; kalsiyum, magnezyum, demir, alüminyum, silisyum, oksijen ve hidrojen içeren siyah ya da koyu yeşil bir mineraldir. Amfibol denen mineral grubunun en yaygın üyesidir. Granit, diyorit ve andezit gibi kayaçlarda siyah, parlak, uzunca taneler hâlinde görülür.

## Nasıl oluşur?

Hornblend hem magmatik hem metamorfik kayaçlarda oluşur. Granit, diyorit ve andezit gibi magmatik kayaçlarda siyah taneler ya da çubuklar hâlinde yaygındır. Bazalt gibi koyu renkli kayaçlar orta derecede ısı ve basınç altında dönüştüğünde ise büyük bölümü hornblend ve plajiyoklazdan oluşan **amfibolit** adlı metamorfik kayaç ortaya çıkar.

## Ne işe yarar?

Hornblendin doğrudan bir sanayi kullanımı yoktur; önemi daha çok bilimseldir.

- **Kayaçların geçmişini okumak:** Hornblendin bileşimi, magmanın hangi basınçta, yani hangi derinlikte kristalleştiğini tahmin etmek için kullanılır.
- **Yaş belirleme:** Az miktarda potasyum içerdiği için hornblend, argon yöntemleriyle kayaçların yaşını ölçmekte sık kullanılan minerallerdendir.
- **Yapı ve kırma taş:** Büyük bölümü hornblendden oluşan amfibolit, sert ve dayanıklı olduğu için kırma taş, zaman zaman da yapı ve kaplama taşı olarak kullanılır.

## Tek bir mineral mi?

Hornblend aslında tek bir mineral değildir. Uluslararası Mineraloji Birliği (IMA), magnezyumca zengin **magnezyo-hornblend** ile demirce zengin **ferro-hornblend** gibi türleri ayrı mineraller olarak tanır. “Hornblend” ise arazide, kimyasal analiz yapmadan kalsiyumlu koyu amfiboller için kullanılan pratik bir addır.

## Ojitten nasıl ayırt edilir?

Arazide hornblend ile ojit birbirine çok benzer. En iyi ipucu dilinimdir: hornblend yaklaşık 56° ve 124° açıyla, ojit ise neredeyse dik açıyla ayrılır. Ayrıca hornblend kristalleri genellikle daha uzun ve ince, ojit kristalleri ise daha kısa ve tıknazdır. Hornblend daha çok granit ve andezit gibi açık-orta renkli kayaçlarda, ojit ise bazalt ve gabro gibi koyu kayaçlarda öne çıkar.

## Nasıl tanınır?

- Siyah ya da koyu yeşil, uzun prizmalı kristaller oluşturur; kesitleri altıgene ya da baklava dilimine benzer.
- İki yönde mükemmel dilinimi vardır ve dilinim düzlemleri yaklaşık 56° ve 124° açıyla kesişir; ojitte bu açı neredeyse diktir.
- Dilinim yüzeyleri ışıkta camsı bir parlaklıkla parıldar; sertliği 5–6'dır.
- Granit, diyorit, andezit ve amfibolit gibi kayaçlarda sık bulunur.

## Sahteler ve taklitler

- Hornblend; ojit, siyah turmalin ve biyotitle karıştırılabilir. Turmalinin dilinimi yoktur ve kesiti üçgenimsidir; biyotit ince yapraklara ayrılır; ojitte ise dilinim açısı neredeyse diktir.
- “Hornblend” bugün tek bir mineralin değil, kalsiyumlu koyu amfibollerin arazideki ortak adıdır. Bir örneğin hangi tür olduğu (örneğin magnezyo-hornblend) ancak kimyasal analizle belirlenebilir.

## Değerini ne belirler?

Hornblend çok yaygın bir kayaç yapıcı mineraldir ve kendi başına ticari bir değeri yoktur; kayaç içindeki taneleri ayrıca işletilmez. Değer ancak iri, iyi biçimli, parlak ve hasarsız kristallerde, özellikle Norveç ya da Kanada'daki ünlü bulunuş yerlerinden gelen koleksiyon örneklerinde ortaya çıkar. Amfibolit gibi hornblendce zengin kayaçlar ise kırma taş ve zaman zaman yapı taşı olarak değerlendirilir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Granitteki bütün siyah taneler mikadır. Doğrusu: Granitteki siyah tanelerin bir bölümü biyotit mika, bir bölümü hornblenddir. Biyotit ince, esnek yapraklara ayrılır ve tırnakla çizilebilir; hornblend ise daha sert, uzunca ve iki yönde dilinimli taneler oluşturur.
- Yanlış: Hornblend bir asbest türüdür. Doğrusu: Hornblend amfibol grubundandır ve bu gruptaki bazı mineraller asbest lifleri oluşturabilir. Ama hornblend normalde lifli değildir; kayaçlardaki prizmatik hornblend taneleri asbest değildir.

## Güvenlik

Hornblend asbest değildir ve normalde lifli kristaller oluşturmaz. Ancak aynı gruptaki aktinolit ve tremolit gibi bazı amfiboller asbest lifleri hâlinde bulunabilir. Lifli görünen amfibolleri kırmaktan, öğütmekten ve tozunu solumaktan kaçının.

## Bunu biliyor muydun?

- Adı, Almanca “boynuz” ve “aldatmak” anlamına gelen sözcüklerden gelir: parlak görünüşüyle cevherlerdeki değerli minerallere benzediği hâlde işe yaramadığı için madencileri “aldattığı” düşünülürdü.
- Kristal yapısında hidroksil (OH) bulunduğu için hornblend ancak yeterince su içeren magmalarda kristalleşebilir; bu yüzden bir kayaçta hornblend görmek, magmanın sulu olduğuna dair bir ipucudur.

## Nerede bulunur?

- Kragerø ve Arendal, Güney Norveç (Tarihî kaynak): İyi gelişmiş kristallerin tarihî buluntu yerleri
- Bancroft, Ontario, Kanada (Bilinen bulunuş yeri): İri hornblend kristalleri
- Vezüv ve Monte Somma, Campania, İtalya (Bilinen bulunuş yeri)
- Bílina, Kuzey Bohemya, Çekya (Tarihî kaynak)
- Pargas, Güneybatı Finlandiya, Finlandiya (Tarihî kaynak): İyi kristalleşmiş hornblend örnekleriyle bilinen eski yerlerden biri
- Franklin ve Sterling Hill, New Jersey, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Sussex İlçesi'ndeki, mineral çeşitliliğiyle ünlü bu bölge iyi kristalleşmiş hornblend örnekleri de verir
- Broken Hill, Yeni Güney Galler, Avustralya (Bilinen bulunuş yeri): Demirce zengin hornblend (ferro-hornblend) örneklerinin bilindiği yerlerden

## Belgeseller

- [Hornblende tutorial Optical mineralogy](https://www.youtube.com/watch?v=_fvlPnNh0yM), Matt Kohn (İngilizce)

## Kaynaklar

- [Handbook of Mineralogy: Magnesiohornblende](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/magnesiohornblende.pdf), Mineralogical Society of America
- [Handbook of Mineralogy: Ferrohornblende](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/ferrohornblende.pdf), Mineralogical Society of America
- [Hornblende](https://www.britannica.com/science/hornblende), Encyclopaedia Britannica
- [Aluminum in hornblende: An empirical igneous geobarometer (Hammarstrom & Zen)](http://www.minsocam.org/ammin/AM71/AM71_1297.pdf), American Mineralogist 71, 1297–1313, 1986


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/hornblend/ · Lisans: CC BY-SA 4.0
