# Hoba meteoriti

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/hoba-meteoriti/
- İngilizcesi: Hoba meteorite
- Tür: Meteorit
- Sınıflandırma: Meteoritler ve çarpma taşları › Demir meteoritler
- Sertlik (Mohs): 4–5,5
- Özgül ağırlık: 7–8 g/cm³
- Parlaklık: Metalik
- Saydamlık: Opak
- Renkler: koyu kahverengi (paslanmış kabuk), siyahımsı gri, çelik grisi (kesilmiş yüzey)
- Bileşim: Demir-nikel alaşımı (ferronikel): yaklaşık %84 demir ve %16 nikel, iz miktarda kobalt. Yüzeyini havayla aşınma sonucu oluşmuş bir demir hidroksit kabuğu örter.
- Doku: Masif metal; nikelce zengin IVB grubundan bir ataksit. Ataksitlerde Widmanstätten deseni gözle görülmez. Kütle, iki ana yüzü düz olan yassı bir levha biçimindedir (2,7 × 2,7 × 0,9 m).
- Değer merdiveni: 6/9 basamak, Seçkin süs ve koleksiyon taşı

Dünyadaki en büyük tek parça meteorit: Namibya'da bir tarlada, düştüğü yerde duran 60 tonu aşkın demir-nikel kütlesi.

Hoba meteoriti, Namibya'nın Otjozondjupa bölgesinde, Grootfontein yakınındaki Hoba West çiftliğinde bulunan bir demir meteorittir. Ağırlığı 60 tonun üzerinde tahmin edilir; bilinen en büyük tek parça meteorit ve yeryüzünde doğal olarak bulunan en büyük demir kütlesidir. Çok ağır olduğu için düştüğü yerden hiç kaldırılmamıştır. Adı, Khoekhoe dilinde “armağan” anlamına gelen bir sözcükten gelir.

## Nasıl oluşur?

Hoba gibi demir meteoritler, Güneş Sistemi'nin erken döneminde erimiş ve katmanlaşmış küçük gezegenlerin (asteroitlerin) metal çekirdeklerinden gelir. Bu cisimler çarpışmalarla parçalandığında, metal parçalar uzayda dolaşmaya başladı ve bazıları Dünya'ya düştü.

Hoba'nın Dünya'ya 80.000 yıldan daha kısa bir süre önce düştüğü düşünülür. Atmosfere tipik olarak saniyede 10 kilometreyi aşan bir hızla giren cismin, hava sürtünmesiyle saniyede yaklaşık 2,75 kilometreye kadar yavaşladığı hesaplanmıştır. Bu yüzden yere bütün hâlde ulaştı ve çok az kazı yaptı.

## Ne işe yarar?

Hoba bir müze nesnesi ve bilimsel örnektir. Demir meteoritler, asteroitlerin metal çekirdeklerinin nasıl oluştuğunu anlamak için incelenir; Hoba'nın yüksek nikel oranı onu IVB grubundaki ender ataksitlerden biri yapar. Bugün Namibya'nın önemli turistik yerlerinden biridir ve eğitim amacıyla ziyarete açıktır.

## Tarihçe

Meteorit 1920'de bulundu ve aynı yıl yayımlanan Brits'in raporu bugün Grootfontein Müzesi'nde görülebilir. Uzun yıllar korumasız kaldığı için ziyaretçiler hatıra olarak parçalar kesti; erozyon ve bilimsel örnekleme de kütlesini azalttı. 15 Mart 1955'te dönemin Güney Batı Afrika (bugünkü Namibya) hükûmeti meteoriti ulusal anıt ilan etti. 1987'de çiftlik sahibi meteoriti ve bulunduğu alanı eğitim amacıyla devlete bağışladı; açılan ziyaretçi merkeziyle birlikte parça kesme sona erdi.

## Nasıl tanınır?

- Yassı, levha biçiminde bir metal kütlesidir: yaklaşık 2,7 × 2,7 metre boyunda ve 0,9 metre kalınlığındadır; iki ana yüzü düzdür.
- Yüzeyi, havayla aşınma sonucu oluşan kahverengi bir demir hidroksit kabuğuyla kaplıdır.
- Nikel oranı yüksek (%16) bir ataksittir; kesilip asitle dağlandığında bile birçok demir meteoritte görülen iri Widmanstätten deseni görülmez.

## Değerini ne belirler?

Hoba'nın kendisi satılamaz: 1955'ten beri ulusal anıttır ve 1987'den beri devlete aittir. Değeri bilimsel ve kültüreldir; her yıl binlerce ziyaretçi onu görmeye gelir. Koruma altına alınmadan önce yasa dışı olarak kesilen parçalar hâlâ el değiştirmektedir; bir meteorit parçasının değerini kaynağının belgelenmesi ve yasallığı da belirler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Hoba yere çarptığında büyük bir krater açmıştır. Doğrusu: Hoba'nın çevresinde korunmuş bir krater yoktur. Atmosferin onu yavaşlattığı, yere görece düşük bir hızla çarptığı ve bu yüzden çok az toprak yerinden oynattığı düşünülür; bulunuşu da tamamen tesadüftür.
- Yanlış: Müzelerde “Hoba” diye sergilenen her parça Hoba'dan gelir. Doğrusu: Etiketler yanılabilir. İngiltere'deki Tatton Park'ta “Hoba” diye sergilenen 166 kg'lık bir meteoritin aslında Namibya'nın başka bir demir meteoriti olan Gibeon olduğu anlaşılmıştır.

## Merak edilenler

**Hoba neden hiç taşınmadı?**

60 tonu aşkın ağırlığı onu taşınamaz kılar. Ayrıca 1955'te ulusal anıt ilan edilerek yerinden kaldırılması önlendi. Bugün çevresinde taş oturma basamakları olan bir ziyaretçi alanı vardır.

## Bunu biliyor muydun?

- Meteorit 1920'de, çiftliğin sahibi Jacobus Hermanus Brits öküzle tarla sürerken bulundu: saban yüksek, metalik bir sürtünme sesiyle aniden durdu.
- Hoba'nın yaklaşık 2,75 km/s hıza kadar yavaşlayıp yere düştüğü, bu yüzden parçalanmadığı ve neredeyse hiç krater açmadığı düşünülür.
- Hoba, Cape York meteoritinin 31 tonluk Ahnighito parçası ve Campo del Cielo'nun 31 tonluk Gancedo parçasının yaklaşık iki katı ağırlığındadır.

## Nerede bulunur?

- Hoba West çiftliği, Grootfontein yakını, Otjozondjupa, Namibya (Tip lokalite): Meteorit hâlâ düştüğü yerde durur. 1955'te ulusal anıt ilan edildi; 1987'den beri devlete aittir ve bir ziyaretçi merkezi vardır.

## Kaynaklar

- [Hoba meteorite](https://en.wikipedia.org/wiki/Hoba_meteorite), Wikipedia
- [Hoba (meteorit)](https://tr.wikipedia.org/wiki/Hoba_(meteorit)), Vikipedi
- [Iron meteorite](https://en.wikipedia.org/wiki/Iron_meteorite), Wikipedia
- [Ataxite](https://en.wikipedia.org/wiki/Ataxite), Wikipedia
- [Kamacite Mineral Data](http://webmineral.com/data/Kamacite.shtml), Webmineral.com
- [Taenite Mineral Data](http://webmineral.com/data/Taenite.shtml), Webmineral.com
- [Density and specific gravity (R. L. Korotev)](https://sites.wustl.edu/meteoritesite/items/density-specific-gravity), Washington University in St. Louis, Some Meteorite Information


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/hoba-meteoriti/ · Lisans: CC BY-SA 4.0