# Granit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/granit/
- İngilizcesi: Granite
- Tür: Kayaç
- Sınıflandırma: Kayaçlar › Magmatik kayaçlar › Derinlik kayaçları
- Sertlik (Mohs): 6–7
- Özgül ağırlık: 2,5–2,8 g/cm³
- Renkler: pembe, gri, beyaz, kırmızımsı, siyah benekli
- Bileşim: Kuvars, alkali feldispat (ortoklaz, mikroklin) ve plajiyoklaz; daha az miktarda biyotit, muskovit veya hornblend. Kuvars oranı genellikle %20'nin üzerindedir.
- Doku: Orta veya iri taneli; bütün kristaller çıplak gözle görülebilir ve birbirine kenetlenmiştir (faneritik doku). Bazen içinde iri feldispat kristalleri bulunur (porfirik doku).
- Değer merdiveni: 3/9 basamak, Yapı ve endüstri taşı
- Son kontrol: 2026-10-04

Mutfak tezgâhından anıtlara: yerin derinliklerinde yavaşça soğuyan magmadan doğan, iri kristalli ve dayanıklı bir kayaç.

Granit, erimiş kayacın (magmanın) yerin kilometrelerce altında çok yavaş soğumasıyla oluşan bir kayaçtır. Yavaş soğuduğu için kristalleri büyüyebilmiştir; bu yüzden yüzeyinde pembe, beyaz, gri ve siyah taneleri tek tek görebilirsiniz. Çok sert ve dayanıklı olduğundan binalarda, kaldırımlarda ve mutfak tezgâhlarında kullanılır.

## Nasıl oluşur?

Granit, silisçe zengin magmanın yer kabuğunun derinliklerinde çok yavaş soğuyup katılaşmasıyla oluşan bir **derinlik kayacıdır**. Soğuma binlerce, hatta milyonlarca yıl sürebildiği için mineraller iri kristaller hâlinde büyür. Bu büyük magma kütlelerine **plüton** denir; üstlerini örten kayaçlar milyonlarca yıl boyunca aşındıkça granit yüzeye çıkar.

Granit, kıtaların yer kabuğunda en sık rastlanan derinlik kayacıdır. Aynı bileşimdeki magma yüzeye ulaşıp hızla soğursa ince taneli **riyolit** oluşur.

## Ne işe yarar?

- **Yapı taşı:** Sert ve aşınmaya dayanıklı olduğu için bina cephelerinde, merdivenlerde, kaldırım bordürlerinde ve parke taşlarında kullanılır.
- **İç mekân:** Cilalı granit levhalar mutfak tezgâhı ve döşeme olarak yaygındır.
- **Anıt ve mezar taşı:** Hava koşullarına uzun süre dayandığı için anıtlarda tercih edilir.

## Türkiye'de granit

Türkiye'de granit ve benzeri derinlik kayaçları birçok bölgede yüzeylenir. İzmir'in Bergama ilçesindeki **Kozak Yaylası**'ndan çıkarılan taş, “Bergama Graniti” adıyla 2017'de coğrafi işaret olarak tescil edilmiştir. Jeologlar bu plütonun büyük bölümünü granitin yakın akrabası olan **granodiyorit** olarak sınıflandırır; ticarette ise ikisi de “granit” diye anılır.

## Nasıl tanınır?

- Birbirine kenetlenmiş, gözle görülebilen kristallerden oluşur: camsı gri kuvars, pembe ya da beyaz feldispat ve küçük siyah mika veya hornblend taneleri.
- Feldispat taneleri ışığa tutulduğunda düz ve parlak yüzeyler gösterir; kuvars taneleri ise camsı görünür ve düzensiz kırılır.
- Camı çizebilir; çelik bıçak kuvars ve feldispat tanelerini çizemez.
- Sirke veya seyreltik asit damlatıldığında köpürmez; bu özelliğiyle mermer ve kireçtaşından ayrılır.

## Sahteler ve taklitler

- Piyasada “siyah granit” diye satılan taşların çoğu aslında granit değildir; gabro, diyabaz (dolerit) veya anortozit gibi kuvarsça fakir, koyu renkli kayaçlardır.
- Ticarette “granit” adı, cilalanabilen sert silikat kayaçlarının çoğu için kullanılır; gnays, siyenit ve benzeri kayaçlar da granit diye satılabilir.
- Kuvars kompozit (mühendislik taşı) tezgâhlar öğütülmüş kuvars ile reçinenin karışımıdır; desenleri doğal granite göre daha düzenli ve tekdüzedir.
- Granit desenli porselen karolarda desen yalnızca yüzeydedir ve birkaç karoda bir kendini tekrar eder.

## Değerini ne belirler?

Granit bol bulunan bir kayaçtır; kırma taş ya da kaldırım taşı olarak tonla satıldığında değeri düşüktür. Levha ve blok taş olarak değerini; çatlaksız büyük blok çıkarılabilmesi, rengin ve desenin çekici ve eşit olması, iyi cila alması, dayanımı ve ocağın uzaklığı (nakliye maliyeti) belirler. Az bulunan renk ve desenler, yaygın gri ve pembe granitlerden daha değerlidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Granit tezgâhlar sağlığa zararlı düzeyde radyasyon yayar. Doğrusu: Granit doğal olarak az miktarda uranyum ve toryum içerir. ABD Çevre Koruma Ajansı'na (EPA) göre granit tezgâhların yıllık radyasyon dozunu doğal arka plan düzeyinin üzerine çıkarması son derece olası değildir; evlerdeki radon gazının asıl kaynağı alttaki topraktır.
- Yanlış: Granit hiç leke tutmaz, bakım gerektirmez. Doğrusu: Granit sert ve dayanıklıdır ama gözeneklidir; özellikle açık renkli türleri yağ, şarap ve kahve gibi sıvıları emerek lekelenebilir. Bu yüzden bazı granitlerin yüzeyi koruyucu bir maddeyle kapatılır.

## Merak edilenler

**Granit tezgâh radyasyon yayar mı, zararlı mı?**

Granit doğal olarak az miktarda uranyum ve toryum içerir. ABD Çevre Koruma Ajansı'na (EPA) göre granit tezgâhların yıllık radyasyon dozunu doğal arka plan düzeyinin üzerine çıkarması son derece olası değildir; evlerdeki radon gazının asıl kaynağı alttaki topraktır.

## Güvenlik

Granit elle tutulduğunda zararsızdır. Ancak kesme, taşlama ve cilalama sırasında çıkan ince toz kristalin silika (kuvars tozu) içerir; solunduğunda silikozis adı verilen kalıcı bir akciğer hastalığına yol açabilir. Taş işçiliğinde ıslak kesim ve uygun maske kullanılmalıdır.

## Bunu biliyor muydun?

- Mount Rushmore'daki dört dev başkan yüzü, yaklaşık 1,7 milyar yıl önce kristalleşmiş bir granite oyulmuştur.
- İskoçya'daki Aberdeen, tarihi binalarının çoğu yerel granitten yapıldığı için “Granit Kenti” diye anılır.

## Nerede bulunur?

- Aberdeen, İskoçya (Tarihî kaynak): Kentin tarihi binalarının çoğu yakındaki Rubislaw ocağından çıkarılan granitle yapıldığı için “Granit Kenti” diye anılır.
- Mount Rushmore, Güney Dakota, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Dev başkan yüzleri, yaklaşık 1,7 milyar yıllık Harney Peak granitine oyulmuştur.
- Assuan, Mısır (Tarihî kaynak): Eski Mısır'ın anıtlarına granit sağlayan ve bugün de işletilen ocaklar; pembe granitten yarım kalmış dikilitaş buradadır.
- Baveno, Piyemonte, İtalya (Bilinen bulunuş yeri): Milano Katedrali ve Roma'daki San Paolo fuori le Mura Bazilikası'nın sütunları için taş çıkarılan pembe-kırmızı granit ocakları.
- Half Dome, Yosemite, Kaliforniya, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Granitik kayaçtan oluşan, Yosemite Vadisi'nin ucundaki ünlü kubbe.
- Dartmoor, Devon, İngiltere (Bilinen bulunuş yeri): Britanya'nın en geniş granit yüzlek alanı (yaklaşık 625 km²); çevresindeki kayaç aşınınca ayakta kalan granit kütleler “tor” adını alır.
- Kozak Yaylası, Bergama, İzmir (Bilinen bulunuş yeri): Kozak plütonu jeolojik olarak ağırlıkla granodiyoritten oluşur; buradan çıkarılan taş “Bergama Graniti” adıyla 2017'de coğrafi işaret olarak tescil edilmiştir.

## Belgeseller

- [What is GRANITE ?](https://www.youtube.com/watch?v=_SkZTIrR0-U), Let's Go Geo (İngilizce)
- [Vermont - Inside the World’s Largest Granite Quarry | Free Documentary Shorts](https://www.youtube.com/watch?v=YLz9DaSs3Sw), Free Doc Bites (İngilizce)

## Kaynaklar

- [Aswan](https://en.wikipedia.org/wiki/Aswan), Wikipedia
- [Baveno](https://en.wikipedia.org/wiki/Baveno), Wikipedia
- [Half Dome](https://en.wikipedia.org/wiki/Half_Dome), Wikipedia
- [Dartmoor](https://en.wikipedia.org/wiki/Dartmoor), Wikipedia
- [Granite](https://www.britannica.com/science/granite), Encyclopaedia Britannica
- [Geologic Activity — Mount Rushmore National Memorial](https://www.nps.gov/moru/learn/nature/geologicactivity.htm), U.S. National Park Service
- [Bergama Graniti — Coğrafi İşaret Tescil Belgesi (No. 271)](https://ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/271.pdf), TÜRKPATENT, 2017
- [Rubislaw Granite and an Iconic Nickname](https://sedgwickmuseum.cam.ac.uk/explore/explore-collections-and-stories/rubislaw-granite-and-iconic-nickname), Sedgwick Museum of Earth Sciences, University of Cambridge
- [Granite Countertops and Radiation](https://www.epa.gov/radiation/granite-countertops-and-radiation), U.S. Environmental Protection Agency


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/granit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0
