# Goşenit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/gosenit/
- İngilizcesi: Goshenite
- Diğer adları: Renksiz beril
- Tür: Varyete
- Sınıflandırma: Mineraller › Silikatlar › Siklosilikatlar
- Kimyasal formül: Be₃Al₂Si₆O₁₈
- Kristal sistemi: Hekzagonal
- Sertlik (Mohs): 7,5–8
- Özgül ağırlık: 2,63–2,97 g/cm³
- Kırılma indisi: 1,57–1,58
- Parlaklık: Camsı, Reçinemsi
- Saydamlık: Saydam, Yarı saydam
- Renkler: renksiz, neredeyse renksiz, beyaz
- Çizgi rengi: Beyaz
- Dilinim: {0001} yönünde zayıf
- Kırılma: Konkoidal ile düzensiz arası
- Değer merdiveni: 5/9 basamak, Süs taşı

Berilin renksiz çeşidi: adını ABD'deki Goshen kasabasından alır, bir zamanlar büyüteç ve ilk gözlüklerin camı olarak kullanıldı.

Goşenit, zümrüt ve akuamarinle aynı mineral olan berilin renksiz ya da neredeyse renksiz çeşididir. Saf beril renksizdir; zümrüde, akuamarine ya da morganite renk veren eser elementler goşenitte yok denecek kadar azdır. Adını, ilk bulunduğu yer olan Massachusetts'teki Goshen kasabasından alır. Çok berrak olabilmesi nedeniyle eskiden mercek ve gözlük yapımında kullanıldı; bugün daha çok koleksiyoncuların aradığı, değeri görece düşük bir süs taşıdır.

## Nasıl oluşur?

Goşenit, öteki [beril](/tr/taslar/beril/) çeşitleri gibi çoğunlukla granit pegmatitlerinde oluşur: Pegmatit, magmanın son ve sulu kalan bölümünden yavaş kristallenen iri taneli bir kayaçtır. Beril, berilyum ve alüminyum içeren bir silikat mineralidir. Kristal büyürken ortamda krom, vanadyum, demir ya da manganez gibi renk veren eser elementler yok denecek kadar azsa beril renksiz kalır ve goşenit oluşur. Bu yüzden goşenit çoğu zaman akuamarin de veren pegmatitlerde, onunla aynı bölgelerde bulunur.

## Ne işe yarar?

- **Takı:** Küçük ölçekte renksiz süs taşı olarak kesilir; ama ana akım takıdan çok koleksiyoncular için fasetlenir.
- **Koleksiyon:** Mika, feldispat ya da kuvars üzerindeki iri ve berrak kristaller mineral koleksiyonlarında yer alır.
- **Tarih:** Berraklığı nedeniyle eskiden mercek, büyüteç ve gözlük yapımında kullanıldı.

## Adı

Goşenit adını, Massachusetts eyaletindeki Goshen kasabasından alır: Renksiz beril ilk kez burada bulunmuş ve değerli taş ticaretinde bu adla anılmaya başlanmıştır. Türkçede “goşenit” diye yazılır; Türkçe Vikipedi de renksiz berile bu adı verir.

## Renksiz ama boyanabilir

Vikipedi'ye göre goşenit yüksek enerjili parçacıklarla ışınlanarak sarı, yeşil, pembe, mavi ya da ara tonlara boyanabilir; çıkan renk kristaldeki kalsiyum, skandiyum, titanyum, vanadyum, demir ve kobalt gibi eser elementlere bağlıdır. Minerals.net ise goşenitin genellikle hiçbir işlem görmediğini, çünkü zaten kolay bulunan ve uygun fiyatlı bir taş olduğunu yazar. Satın alırken taşın renginin doğal olup olmadığını sormak yine de akıllıcadır.

## Nasıl tanınır?

- Renksiz ya da neredeyse renksizdir; kristalleri altı yüzlü prizmalardır ve çoğu zaman çok berraktır.
- Sertliği 7,5–8'dir; kuvarstan serttir, bu yüzden kuvarsı çizebilir.
- Kırılma indisi yaklaşık 1,57–1,58, özgül ağırlığı 2,6–2,8'dir. Elmas, beyaz safir ve topaz gibi renksiz taşlardan daha az parlar ve elmasın renkli ışık oyunlarını (ateşini) göstermez.
- Renksiz kuvars, beyaz topaz, beyaz safir, beyaz zirkon ve elmasla karışabilir; kesin tanı için gemoloji laboratuvarı gerekir.

## Sahteler ve taklitler

- Folyo: Goşenitin arkasına yeşil bir folyo konarak zümrüt görünümü verilebilir; fiziksel özellikleri zümrütle aynı olduğu için bu taklit yanıltıcıdır.
- Işınlama: Goşenit yüksek enerjili parçacıklarla ışınlanarak sarı, yeşil, pembe ya da maviye boyanabilir; ortaya çıkan renk kristaldeki eser elementlere bağlıdır.

## Değerini ne belirler?

Goşenitin değeri görece düşüktür: Çekici bir rengi yoktur ve sertlik, parlaklık ve ateş bakımından elmas, topaz ve beyaz safir gibi renksiz taşlarla yarışamaz. Kesilmiş taşlarda berraklık, kesim kalitesi ve büyüklük belirleyicidir; tamamen temiz ve iri taşlar daha çok aranır. Kristal örneklerinde ise kristal biçimi, boyutu, hasarsızlığı ve eşlik eden minerallerle birlikte oluşturduğu görünüm önemlidir; goşenit en çok beril koleksiyonunu tamamlamak isteyen koleksiyoncularca aranır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Goşenit, elmasın ucuz bir eşidir; ondan ayırt edilemez. Doğrusu: Goşenit elmastan çok daha yumuşaktır ve elmasın parlaklığını ve renkli ışık oyunlarını (ateşini) göstermez. Kırılma indisi ve özgül ağırlığı ölçülerek elmastan kolayca ayrılır.
- Yanlış: Goşenit ile kaya kristali (renksiz kuvars) aynı taştır. Doğrusu: Goşenit kuvars değil, zümrüt ve akuamarinle aynı mineral olan berilin renksiz çeşididir. Kuvarstan serttir; Orta Çağ'da mercek yapımında kuvarsa tercih edilmesinin nedeni de budur.

## Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

- Mineralog George F. Kunz'a göre kristal küreye bakarak kehanette bulunanlar eskiden çoğu zaman cilalı beril küreleri tercih ederdi; berilin öteki minerallerden daha çok görü verdiğine inanılırdı.
- Günümüzde kristal terapi siteleri ve taş satıcıları goşenitin “doğruluk taşı” olduğunu, dürüst iletişimi ve zihin berraklığını desteklediğini, ilişkilerdeki yanlış anlamaları gidererek sakinlik getirdiğini ve tepe çakrasını açtığını ileri sürer.

Bilim ne diyor?: Berilin ya da goşenitin görü verdiğine, zihni berraklaştırdığına ya da ilişkileri düzelttiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur. Kunz'un aktardığı kristal küre inanışı belirli bir renge değil, genel olarak berile aittir; goşenitin berraklığı ise yalnızca renk veren eser elementlerin azlığından gelir.

## Bunu biliyor muydun?

- Gözlükler 13. yüzyılda İtalya'da ilk kez beril ya da kaya kristalinden yapıldığında, Almancada gözlük anlamına gelen “Brille” sözcüğü de berilin adından doğdu.
- Orta Çağ Avrupa'sında goşenit kristalleri, kuvarstan daha sert oldukları için büyüteç, teleskop ve ilk gözlüklerin mercekleri olarak kesilip parlatıldı.
- Saf beril renksizdir; zümrüdün yeşili, akuamarinin mavisi ya da morganitin pembesi, kristale karışan eser elementlerden gelir.

## Nerede bulunur?

- Goshen, Hampshire County, Massachusetts, ABD (Tip lokalite): Renksiz beril ilk kez burada bulundu; goşenit adı kasabadan gelir
- Doğu Minas Gerais pegmatit bölgesi, Brezilya (Önemli yatak): Geology.com Minas Gerais'i goşenitin önemli kaynakları arasında sayar; nokta, eyaletin beril veren pegmatit bölgesinde bölge düzeyindedir
- Ural Dağları, Rusya (Bilinen bulunuş yeri): Geology.com'un saydığı kaynaklardan; kaynak yalnızca “Ural” dediği için nokta bölge düzeyinde, Orta Ural pegmatitlerinin bulunduğu Murzinka çevresindedir
- Dassu çevresi, Braldu Vadisi, Gilgit-Baltistan, Pakistan (Bilinen bulunuş yeri): Akuamarin de veren pegmatitler; nokta, Dassu'nun bağlı olduğu Shigar ilçesinin merkezindedir
- Ampangabe çevresi, Antsirabe yakını, Madagaskar (Bilinen bulunuş yeri): Madagaskar'ın orta yaylasında, Antsirabe yakınındaki pegmatitler; nokta bölge düzeyinde Antsirabe'dedir
- Xuebaoding Dağı, Sichuan, Çin (Bilinen bulunuş yeri): Muskovit mika ve şelitle birlikte goşenit kristalleri veren yatak; nokta bölge düzeyinde, dağın zirvesindedir

## Kaynaklar

- [Beryl (Goshenite)](https://en.wikipedia.org/wiki/Beryl), Wikipedia
- [Beril](https://tr.wikipedia.org/wiki/Beril), Vikipedi
- [Goshenite](https://geology.com/gemstones/goshenite/), Geology.com
- [The Gemstone Goshenite](https://www.minerals.net/gemstone/goshenite.aspx), Minerals.net
- [Handbook of Mineralogy: Beryl](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/beryl.pdf), Mineralogical Society of America
- [Goshen, Massachusetts](https://en.wikipedia.org/wiki/Goshen,_Massachusetts), Wikipedia
- [The Curious Lore of Precious Stones (G. F. Kunz)](https://www.gutenberg.org/ebooks/57978), J. B. Lippincott Company (Project Gutenberg), 1913
- [Gem News International: Aquamarine from Pakistan, Gems & Gemology 54(1)](https://www.gia.edu/gems-gemology/spring-2018-gemnews-aquamarine-from-pakistan), GIA, 2018
- [Shigar District](https://en.wikipedia.org/wiki/Shigar_District), Wikipedia
- [Mount Xuebaoding](https://en.wikipedia.org/wiki/Xuebaoding), Wikipedia
- [Goshenite. Xuebaoding Mt., Mianyang City, Sichuan province, China (photograph and description)](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Goshenite._Xuebaoding_Mt.,_Mianyang_City,_Sichuan_province,_China-9046.jpg), Wikimedia Commons


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/gosenit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0