# Gökkuşağı obsidiyen

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/gokkusagi-obsidiyen/
- İngilizcesi: Rainbow obsidian
- Diğer adları: Gökkuşağı obsidyen
- Tür: Varyete
- Sınıflandırma: Mineraloidler
- Kristal sistemi: Amorf (kristal yapısı yok)
- Sertlik (Mohs): 5–5,5
- Özgül ağırlık: 2,35–2,6 g/cm³
- Kırılma indisi: 1,48–1,51
- Parlaklık: Camsı
- Saydamlık: Yarı saydam, Opak
- Renkler: siyah, mor, yeşil, mavi ve altın sarısı bantlar halinde yanardönerlik
- Çizgi rengi: Beyaz
- Dilinim: Yok
- Kırılma: Konkoidal (midye kabuğu gibi); kenarları çok keskindir
- Bileşim: Silisçe çok zengin (yaklaşık %65–80 SiO₂), çoğunlukla riyolit bileşimli doğal cam; genellikle %1'den az su içerir. Mikroskobik kristal, gaz kabarcığı ve demir oksit kapanımları rengini ve parlaklığını etkiler.
- Doku: Camsı; düzenli kristal yapısı yoktur. Akma bantları, altın veya gökkuşağı yansımaları ya da beyaz kristobalit “kar taneleri” içerebilir.
- Değer merdiveni: 5/9 basamak, Süs taşı

Doğru kesilip ışığa tutulunca siyah zemin üzerinde mor, yeşil, mavi ve altın sarısı bantlar gösteren obsidiyen çeşidi.

Gökkuşağı obsidiyen, ilk bakışta sıradan siyah ya da koyu gri obsidiyen gibi görünen, ama uygun yönde kesilip cilalanınca güçlü bir ışık altında renkli bantlar gösteren volkan camıdır. Renkler boya ya da pigmentten değil, camın içinde lav akarken aynı yöne dizilmiş, mikroskobik çubuk biçimli kristallerin ışığı yansıtıp girişime uğratmasından doğar. En çok Meksika'nın Jalisco eyaletinden ve ABD'nin kuzey Kaliforniya bölgesinden çıkar.

## Nasıl oluşur?

Gökkuşağı obsidiyen, obsidiyen gibi silisçe zengin (riyolitik) lavın çok hızlı soğuyup cam olarak katılaşmasıyla oluşur. Ancak lav henüz akarken içinde çok küçük, çubuk biçimli kristaller büyür: Kanada Mineraloji Birliği'nin dergisi Canadian Mineralogist'te 2001'de yayımlanan bir çalışmaya göre bunlar hedenbergit (bir piroksen minerali) ve plajiyoklas (bir feldispat) çubuklarıdır.

Akan lav bu çubukları akış yönünde, birbirine paralel olacak biçimde dizer. Cam katılaşınca çubuklar bu dizilişle donar ve camın içinde ince katmanlar oluşturur. Meksika'nın Jalisco eyaletindeki gökkuşağı obsidiyen, yaklaşık 95.000 yıl önceki büyük bir püskürmeyle oluşmuş obsidiyenden çıkarılır; Oregon'daki Glass Buttes'un obsidiyenleri ise yaklaşık 5–5,8 milyon yıllıktır.

## Ne işe yarar?

- **Süs taşı ve takı:** Kabaşon, kolye ucu ve küçük süs eşyaları yapılır; renkler ancak doğru yönde kesilince göründüğü için taş genellikle akma çizgilerine göre yönlendirilerek dilimlenir.
- **Taş işçiliği:** Kaliforniya'daki Davis Creek obsidiyeni, kolay bulunması ve güzel renkleri nedeniyle taş işçileri arasında çok sevilen bir malzemedir.
- **Bilim:** Gökkuşağı ve parıltılı obsidiyenler, doğal camlarda ışığın nasıl renge dönüştüğünü anlamak için mikroskop ve spektroskopi ile incelenmiştir.

## Renkler nasıl ortaya çıkar?

Işık, camın içindeki dizili kristal katmanlarına çarptığında bir kısmı her katmandan ayrı ayrı yansır. Bu yansıyan ışık dalgaları birbirini bazı renklerde güçlendirir, bazılarında söndürür; sonuçta göze belirli renkler ulaşır. Bu olaya ince film girişimi denir ve sabun köpüğü ya da su üstündeki yağ tabakasında görülen renklerle aynı ilkeye dayanır. Oregon Devlet Üniversitesi'nin Volcano World kaynağı da gökkuşağı obsidiyenin mavi, yeşil, mor ve bronz renklerini camdaki mikroskobik feldispat kristallerine bağlar.

## Nasıl kesilir?

Rock & Gem dergisine göre Jalisco'nun gökkuşağı obsidiyeni, akma çizgilerine paralel olarak dilimlenir ya da taşlanır ve en iyi renkler bantlara dik bakıldığında görülür. Kesim yönü biraz kaydığında ya da taş biraz döndürüldüğünde renkler kaybolabilir; bu yüzden kesimden önce ham parçadaki akma çizgilerinin yönü belirlenir.

## Nasıl tanınır?

- Normal ışıkta siyah ya da koyu gri görünür; güçlü bir ışık altında çevrilince içinde mor, yeşil, mavi ve altın sarısı renkli bantlar belirir.
- Renkler taşın içinde, akma çizgilerine paralel katmanlar hâlindedir; taş biraz döndürüldüğünde parlayıp kaybolabilir.
- Obsidiyen gibi kırıldığında midye kabuğunu andıran kavisli, çok keskin kenarlı yüzeyler oluşur.
- Sertliği pencere camına yakındır (yaklaşık 5–5,5); çelik eğe onu çizebilir.

## Değerini ne belirler?

Gökkuşağı obsidiyenin değerini en çok renklerin canlılığı, sayısı ve bantların düzgünlüğü belirler; birden çok rengi geniş ve parlak bantlar hâlinde gösteren parçalar en çok aranır. Renkler ancak doğru yönde kesilince göründüğü için kesimin ustalığı ve iyi bir cila önemlidir. Çatlaksız ve iri parçalar daha değerlidir; yine de obsidiyen bol bulunduğu için genellikle uygun fiyatlı bir süs taşıdır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Gökkuşağı obsidiyen ile ateş obsidiyeni aynı taştır. Doğrusu: İkisi farklıdır. GIA'ya göre gökkuşağı obsidiyen geniş ve çoğunlukla düzgün, pastel renkli bantlar gösterir; çok canlı renkli ateş obsidiyeni ise nadirdir, şimdiye kadar yalnızca Oregon'daki Glass Buttes bölgesinde tek bir yerde bulunmuştur ve rengini 300–700 nanometre kalınlığındaki manyetit katmanlarından alır.
- Yanlış: Gökkuşağı obsidiyen obsidiyenden ayrı bir taş türüdür. Doğrusu: Gökkuşağı obsidiyen, içinde renk oyunu yaratan ince kristal çubukları bulunan obsidiyene verilen addır; taşın kendisi obsidiyenle aynı volkan camıdır.

## Merak edilenler

**Gökkuşağı obsidiyenin renkleri nereden gelir?**

ABD'li araştırmacıların 2001'de Canadian Mineralogist dergisinde yayımladığı çalışmaya göre renkler, camın içinde aynı yöne dizilmiş mikroskobik hedenbergit ve plajiyoklas çubuklarının oluşturduğu ince katmanlardan yansıyan ışığın birbiriyle girişime uğramasından (ince film girişimi) doğar; sabun köpüğündeki renkler de benzer biçimde oluşur.

## Güvenlik

Ham ya da kırık obsidiyenin kenarları jiletten daha keskin olabilir ve kolayca derin kesiklere yol açar. Kırarken ya da yontarken koruyucu gözlük ve eldiven kullanılmalıdır.

## Bunu biliyor muydun?

- Renkleri oluşturan hedenbergit çubukları yalnızca 0,2–2 mikrometre kalınlığında ve 10–20 mikrometre uzunluğundadır; yani bir saç telinden çok daha incedirler.
- Jalisco'daki gökkuşağı obsidiyenin kaynağı olan obsidiyen, yaklaşık 95.000 yıl önceki büyük bir volkanik püskürmeyle oluşmuştur.
- Kaliforniya'daki Davis Creek obsidiyenini kesen bazı taş işçileri, renkleri yakalamak için taşı akma çizgilerine birkaç derecelik açıyla keser; ama o zaman renkler yalnızca tek bir yönden bakınca görünür.

## Nerede bulunur?

- San Andrés (La Revoltosa madeni), Magdalena–Tequila çevresi, Jalisco, Meksika (Önemli yatak): Gökkuşağı obsidiyenin başlıca kaynağı; yaklaşık 95.000 yıl önceki büyük bir püskürmeyle oluşmuş obsidiyen
- Davis Creek, Modoc İlçesi, Kaliforniya, ABD (Önemli yatak): Alturas'ın kuzeyinde, renkli katmanlarıyla taş işçilerinin çok sevdiği obsidiyen
- Glass Buttes, Lake İlçesi, Oregon, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Gökkuşağı, maun, altın ve gümüş parıltılı gibi çok sayıda obsidiyen çeşidinin çıktığı geniş volkanik alan

## Kaynaklar

- [Micro-analytical study of the optical properties of rainbow and sheen obsidians (Ma, Gresh, Rossman, Ulmer & Vicenzi), Canadian Mineralogist 39(1): 57–71](https://authors.library.caltech.edu/38204), Mineralogical Association of Canada, 2001
- [Obsidian](https://en.wikipedia.org/wiki/Obsidian), Wikipedia
- [Fire obsidian’s beguiling spectrum (R. Weldon & N. Renfro), Gems & Gemology 59(2), In the Spotlight](https://www.gia.edu/gems-gemology/summer-2023-in-the-spotlight), GIA, 2023
- [Mexican Obsidian of Jalisco (B. McKay)](https://www.rockngem.com/mexican-obsidian-of-jalisco/), Rock & Gem Magazine, 2026
- [Bench Tips: Cat’s Eye Obsidian (B. Rush)](https://rockngem.com/bench-tips-cats-eye-obsidian), Rock & Gem Magazine, 2019
- [Obsidian (Volcanic minerals)](https://volcano.oregonstate.edu/volcanic-minerals/obsidian), Oregon State University, Volcano World
- [Glass Buttes](https://en.wikipedia.org/wiki/Glass_Buttes), Wikipedia
- [Obsidyen](https://kureansiklopedi.com/tr/detay/obsidyen-136e9), Küre Ansiklopedi


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/gokkusagi-obsidiyen/ · Lisans: CC BY-SA 4.0