# Gabro

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/gabro/
- İngilizcesi: Gabbro
- Diğer adları: Siyah granit (ticari ad)
- Tür: Kayaç
- Sınıflandırma: Kayaçlar › Magmatik kayaçlar › Derinlik kayaçları
- Sertlik (Mohs): 5,5–6,5
- Özgül ağırlık: 2,8–3,2 g/cm³
- Renkler: koyu gri, siyah, yeşilimsi siyah, gri-beyaz benekli
- Bileşim: Kalsiyumca zengin plajiyoklaz (çoğunlukla labradorit veya bitovnit) ve klinopiroksen (ojit); olivin ve ortopiroksen de içerebilir. Apatit, manyetit ve ilmenit yaygın ikincil minerallerdir. Kuvars yok denecek kadar azdır.
- Doku: Orta veya iri taneli (faneritik); kristaller çıplak gözle seçilir. Bazı gabrolarda farklı minerallerin üst üste dizildiği belirgin katmanlar görülür (katmanlı veya kümülat doku).
- Değer merdiveni: 3/9 basamak, Yapı ve endüstri taşı
- Son kontrol: 2026-10-04

Okyanus kabuğunun derinlerdeki yapı taşı: bazaltın yavaş soğumuş, iri kristalli ikizi.

Gabro, bazaltı oluşturan magmanın yerin derinliklerinde yavaşça soğumasıyla oluşan koyu renkli, iri kristalli bir kayaçtır. Okyanus kabuğunun alt kısımlarının büyük bölümü gabrodan oluşur. Cilalandığında koyu ve parlak bir yüzey verdiği için taş ticaretinde çoğu zaman “siyah granit” adıyla satılır.

## Nasıl oluşur?

Gabro, mantonun kısmen erimesiyle oluşan, silisçe fakir, demir ve magnezyumca zengin (**mafik**) magmanın derinlikte yavaşça soğumasıyla meydana gelir. Bileşimi bazaltla aynıdır; aradaki fark soğuma hızındadır. Okyanus ortası sırtlarda yükselen magmanın bir bölümü yüzeye çıkıp bazalt lavı olurken, derinde kalan kısmı katılaşarak okyanus kabuğunun alt katmanlarını oluşturan gabroyu meydana getirir.

Karada gabro, Güney Afrika'daki **Bushveld Kompleksi** gibi dev **katmanlı sokulumlarda** ve okyanus kabuğu parçalarının dağ oluşumu sırasında karaya itilmesiyle oluşan **ofiyolitlerde** yüzeylenir. Türkiye'deki ofiyolitlerde de, örneğin Elazığ'daki Guleman ofiyolitinde, katmanlı ve katmansız gabrolar bulunur.

## Ne işe yarar?

- **Yapı ve anıt taşı:** Cilalı gabro, “siyah granit” adıyla döşeme, tezgâh, cephe kaplaması ve mezar taşlarında kullanılır.
- **Kırma taş:** Sert ve dayanıklı olduğundan yol yapımında agrega olarak kullanılır.
- **Maden yatakları:** Bazı katmanlı gabro sokulumları önemli platin, krom, nikel ve bakır yataklarına ev sahipliği yapar. Bushveld Kompleksi, dünyanın en önemli platin kaynağıdır.

Gabro, ince taneli akrabaları bazalt ve diyabazla birlikte okyanus tabanlarının yapısını anlamamızı sağlar: Ofiyolitlerde bu kayaçlar, okyanus kabuğunun tam bir kesiti gibi üst üste sıralanır.

## Nasıl tanınır?

- Koyu gri, siyah veya yeşilimsi siyah renklidir; tanelerin çoğu çıplak gözle seçilebilir.
- Gri-beyaz plajiyoklaz ile siyah-yeşil piroksen taneleri karışıktır; granitteki gibi pembe feldispat ve camsı kuvars taneleri bulunmaz.
- Boyutuna göre ağır gelir; granitten belirgin biçimde daha yoğundur.
- Sirke veya seyreltik asitle köpürmez; çelik bıçak plajiyoklaz tanelerini çizemez.

## Sahteler ve taklitler

- “Siyah granit” adıyla satılan taşların önemli bir kısmı gabro, norit veya diyabazdır (dolerit); bu ad jeolojik değil, ticaridir.
- Bazı “siyah granit” levhalar, daha açık renkli taşların boyanmasıyla koyulaştırılmıştır; asetonla ıslatılmış bir pamukla silindiğinde boya çıkabilir.
- Siyah desenli porselen karo ve kuvars kompozit tezgâhların deseni düzenlidir ve kendini tekrar eder; doğal gabroda ise taneler düzensiz dağılır.

## Değerini ne belirler?

Gabro bol bulunan bir kayaçtır; kırma taş olarak tonla satıldığında değeri düşüktür. Yapı ve anıt taşı olarak değerini ise çatlaksız büyük blok çıkarılabilmesi, rengin koyu ve eşit olması, iyi cila alması, dayanımı ve ocağın uzaklığı (nakliye maliyeti) belirler. Bazı katmanlı gabro sokulumlarının asıl değeri, içerdikleri platin, krom ve nikel cevherlerinden gelir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: “Siyah granit”, granitin siyah renkli bir türüdür. Doğrusu: Ticarette “siyah granit” denen taşların çoğu gabro, norit ya da diyabazdır. Gerçek granit kuvarsça zengin, açık renkli taneler içeren bir kayaçtır ve hiçbir zaman tamamen siyah olmaz.
- Yanlış: Koyu renkli, ağır ve mıknatısı hafifçe çeken bir taş meteorittir. Doğrusu: Gabro ve bazalt gibi koyu kayaçlar içlerindeki manyetit nedeniyle mıknatısı zayıfça çekebilir ve sık sık meteorit sanılır. Oysa bu kayaçların içi gözle görülen kristallerden oluşur; meteoritlere özgü metal taneleri ve ince erime kabuğu bulunmaz.

## Bunu biliyor muydun?

- Gabro adı, İtalya'nın Toskana bölgesindeki küçük Gabbro köyünden gelir.
- İskoçya'daki Skye Adası'nın sivri doruklu Kara Cuillin dağları gabrodan oluşur.

## Nerede bulunur?

- Cuillin Dağları, Skye Adası, İskoçya (Önemli yatak): Sivri doruklu Kara Cuillin, yaklaşık 8 km çapındaki, Paleojen yaşlı ve kısmen katmanlı bir gabro sokulumundan oluşur.
- Bushveld Kompleksi, Güney Afrika (Önemli yatak): Dünyanın en büyük katmanlı magmatik sokulumu; gabro ve noritleri “siyah granit” olarak işletilir ve dünyanın en önemli platin yataklarını barındırır.
- Gabbro, Rosignano Marittimo, Toskana, İtalya (Tarihî kaynak): Kayaç adını, Apenin ofiyolitlerindeki bu küçük köyden alır.
- Skaergaard Sokulumu, Doğu Grönland (Önemli yatak): Yaklaşık 55 milyon yıl önce soğumuş, katmanlı bir gabro sokulumu; magmanın soğurken nasıl ayrıştığını gösteren klasik inceleme yeri.
- Stillwater Kompleksi, Montana, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Gabro, norit ve anortozitten oluşan katmanlı bir sokulum; ABD'nin platin ve paladyum madeni burada işletilir.
- Troodos Dağları, Kıbrıs (Bilinen bulunuş yeri): Okyanus kabuğunun karaya itilmiş bir parçası (ofiyolit); altında gabro katmanları görülür.

## Belgeseller

- [Oman Ophiolite - Gabbros](https://www.youtube.com/watch?v=X4DXihtTCns), University of Derby (İngilizce)

## Kaynaklar

- [Gabbro](https://www.britannica.com/science/gabbro), Encyclopaedia Britannica
- [Skaergaard intrusion](https://en.wikipedia.org/wiki/Skaergaard_intrusion), Wikipedia
- [Stillwater igneous complex](https://en.wikipedia.org/wiki/Stillwater_igneous_complex), Wikipedia
- [Troodos Ophiolite](https://en.wikipedia.org/wiki/Troodos_Ophiolite), Wikipedia
- [The Cuillin Complex, Skye](https://earthwise.bgs.ac.uk/index.php/The_Cuillin_Complex,_Skye), British Geological Survey (Earthwise)
- [A Forearc (Guleman, Elazığ) Ophiolite: Evidence from Peridotite Mineral Geochemistry (Rizeli, Beyarslan & Bingöl)](https://doi.org/10.1111/1755-6724.13166), Acta Geologica Sinica (English Edition), 2017
- [Some Meteorite Information: Meteorwrongs (R. L. Korotev)](https://sites.wustl.edu/meteoritesite/), Washington University in St. Louis


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/gabro/ · Lisans: CC BY-SA 4.0
