# Fuksit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/fuksit/
- İngilizcesi: Fuchsite
- Tür: Varyete
- Sınıflandırma: Mineraller › Silikatlar › Fillosilikatlar
- Kimyasal formül: K(Al,Cr)₂(AlSi₃O₁₀)(OH)₂
- Kristal sistemi: Monoklinik
- Sertlik (Mohs): 2–3
- Özgül ağırlık: 2,8–2,9 g/cm³
- Parlaklık: Camsı, Sedefimsi, İpeksi
- Saydamlık: Saydam, Yarı saydam
- Renkler: açık yeşil, elma yeşili, zümrüt yeşili
- Çizgi rengi: Beyaz
- Dilinim: {001} yönünde mükemmel; ince, esnek ve elastik yapraklara ayrılır
- Kırılma: Mikamsı (yapraklanır)
- Değer merdiveni: 5/9 basamak, Süs taşı

Muskovit mikasının kromlu, yeşil çeşidi: yeşil aventurine rengini veren, verditi oluşturan ve yakutlu süs taşlarında yakutları saran pırıltılı mika.

Fuksit, yaygın beyaz mika olan muskovitin kromca zengin, yeşil çeşididir. Kristal yapıdaki alüminyumun bir kısmının yerini krom alır; krom arttıkça renk açık yeşilden zümrüt yeşiline koyulaşır. İnce, esnek yapraklara ayrılan yumuşak bir mineraldir. Tek başına pek kesilmez, ama yeşil aventurine pırıltısını veren pulcuklar, Güney Afrika'nın oyma taşı verdit ve Hindistan'ın “yakutlu fuksit”i onun sayesinde bilinir.

## Nasıl oluşur?

Fuksit, yer kabuğunun derinlerinde sıcaklık ve basınçla dönüşen kayaçlarda oluşur. En çok fillit ve şist gibi, görece düşük sıcaklıkta dönüşmüş (yeşil şist fasiyesi denen koşullarda) metamorfik kayaçlarda bulunur. Muskovit kristalleri büyürken çevrede krom varsa, krom alüminyumun yerine kristal yapıya girer ve mika yeşile boyanır.

Fuksit çoğu zaman sıcak suların kayacı değiştirmesiyle (hidrotermal dönüşüm) oluşur. Kanada'daki eski altın bölgelerinde krom mikanın, faylara yakın, demirli karbonatça zengin dönüşüm kuşaklarında ve altınlı kuvars damarlarının yanında sıkça bulunduğu 1946'da ayrıntılı olarak incelenmiştir. Bu çalışmaya göre kromun bir kısmı yer yer serpantinit gibi kroma zengin kayaçlardan gelebilir, ama çoğu örnekte derinde soğuyan magmalardan yükselen sıcak sularla taşınmış görünür. Serpantinitler dönüştüğünde karbonat ve kuvarstan oluşan, içinde fuksit pulları bulunabilen **listvenit** denen kayaçlar oluşur. Fuksit ayrıca Hindistan'da olduğu gibi korindon (yakut), biyotit ve kiyanitle birlikte şistlerde de görülür.

## Ne işe yarar?

- **Yeşil aventurin:** Kuvars içinde dağılmış fuksit pulcukları, kabaşon ve yuvarlatılmış taş olarak çok satılan yeşil aventurine rengini ve pırıltısını verir.
- **Verdit oymacılığı:** Çoğu fuksitten oluşan verdit, Güney Afrika, Esvatini ve Zimbabve'de oyma taşı olarak çıkarılır; yumuşak ve düzgün dokulu olduğu için heykel yapımına uygundur. Londra'daki Bank of England ve South Africa House binalarında süs pervazı ve duvar kaplaması olarak da kullanılmıştır.
- **Yakutlu fuksit:** Güney Hindistan'da yakut kristallerinin yeşil fuksit içinde oluşturduğu taş, küre, kabaşon ve süs eşyası yapılır.
- **Süs ve kaplama taşı:** Brezilya'da fuksitli yeşil kuvarsit, yapılarda iç ve dış kaplama, el sanatları ve takı için uygun bir süs taşı olarak incelenmiştir.
- **Boya:** Geçmişte resimde yeşil boya maddesi olarak kullanılmıştır.

## Yeşil renk nereden gelir?

Muskovit normalde renksiz ya da gümüşi beyazdır. Fuksitte ise üç değerlikli krom, kristal yapıdaki alüminyum atomlarının bir kısmının yerini alır. Krom az olduğunda renk açık yeşil, çok olduğunda koyu zümrüt yeşilidir. 1946'daki çalışmada fuksitin ışığı kırma değerlerinin de krom arttıkça yükseldiği bulunmuştur.

## Türkiye'de

Van'ın Gevaş ilçesindeki ofiyolit kayaçlarında yapılan bir bilimsel çalışmada, serpantinitlerin dönüşmesiyle oluşan listvenitlerde fuksit, birincil mineraller arasında belirlenmiştir. Bu kayaçlarda fuksite dolomit, kuvars, kalsedon ve kromit gibi mineraller eşlik eder.

## Nasıl tanınır?

- Mika gibi ince yapraklara ayrılır; yapraklar esnek ve elastiktir, bükülünce eski hâline döner.
- Yumuşaktır (Mohs 2–3): çelik bıçak kolayca çizer, tırnakla bile iz bırakılabilir.
- Rengi açık yeşilden zümrüt yeşiline kadar değişir; ışıkta inci ile cam arası bir parlaklıkla pırıldar.
- Kuvarslı kayaçlarda ışığı yakalayan küçük yeşil pullar hâlinde görülür; iri parçaları ise üst üste yığılmış kitap sayfalarını andıran yapraklı kümeler oluşturur.

## Değerini ne belirler?

Fuksit ucuz bir süs ve koleksiyon taşıdır. Değerini en çok rengin canlılığı (koyu zümrüt yeşili en çok aranır) ve pırıltısı belirler. Çok yumuşak ve kolay dağılan bir taş olduğu için takıya uygun parçalar çoğu zaman arkası desteklenerek ya da sağlamlaştırılarak işlenir. Yakutlu fuksitte yakut kristallerinin büyüklüğü, rengi ve yeşil zeminle oluşturduğu karşıtlık; koleksiyon örneklerinde ise düzgün, iri yapraklı kristaller önemlidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Fuksit ayrı bir mineral türüdür. Doğrusu: Fuksit, muskovitin kromlu bir çeşididir. Röntgen ışını çalışmaları yapısının muskovitle aynı olduğunu göstermiştir; 1946'da yayımlanan bir çalışma bu yüzden “kromlu muskovit” adını önermiştir.
- Yanlış: Yakutlu fuksit ile yakutlu zoisit aynı taştır. Doğrusu: İkisi farklı taşlardır ve sık karıştırılır. Fuksit çok yumuşaktır (2–3) ve bıçakla çizilir, zoisitin sertliği ise 6'nın üzerindedir. Yakutlu fuksitte yakutların çevresinde çoğu zaman mavimsi bir kenar bulunur; yakutlu zoisitte ise siyah hornblend kristalleri görülür.
- Yanlış: Verdit bir tür “Afrika yeşimi”dir. Doğrusu: Verdit, rengini bol fuksitten alan yeşil bir metamorfik kayaçtır ve bazen “Afrika yeşimi” adıyla satılır; ancak yeşimi oluşturan jadeit ya da nefrit değildir ve onlardan çok daha yumuşaktır (3–4).

## Merak edilenler

**Yeşil aventurin ile fuksit aynı taş mı?**

Hayır. Yeşil aventurin bir kuvars taşıdır; içinde dağılmış küçük fuksit pulcukları ona yeşil rengini ve ışıkta parıldayan görünümünü verir. Yani fuksit, aventurinin içindeki renk veren mineraldir.

## Bunu biliyor muydun?

- Adını Alman kimyager ve mineralog Johann Nepomuk von Fuchs'tan (1774–1856) alır; ilk fuksit Avusturya'nın Zillertal vadisindeki Schwarzenstein'dan tanımlanmıştır. Geology.com'a göre en sık yanlış yazılan mineral adlarından biridir: çoğu zaman yanlışlıkla “fuschite” diye yazılır.
- Fuksitteki krom oranı yaklaşık %1 ile %5 arasındadır; bu küçük miktar, renksiz muskoviti parlak yeşile çevirmeye yeter.
- Almanca Vikipedi'ye göre fuksit resimde yeşil boya maddesi olarak kullanılmış ve Guatemala'daki yerli sanat eserlerinde kullanılmasıyla tanınmıştır.

## Nerede bulunur?

- Schwarzenstein, Zemmgrund, Zillertal, Tirol, Avusturya (Tip lokalite): İlk fuksitin geldiği yer; Schafhäutl'ün analizinde %5'in üzerinde krom oksit bulunmuştu
- Barberton, Mpumalanga, Güney Afrika (Önemli yatak): Çoğu fuksitten oluşan, oymacılıkta kullanılan Arkeen yaşlı verdit
- Madikeri, Kodagu, Karnataka, Hindistan (Önemli yatak): Yakutlar korindon-fuksit-mika şistlerinde bulunur
- Lajes, Rio Grande do Norte, Brezilya (Bilinen bulunuş yeri): Süs taşı olarak incelenen zümrüt yeşili fuksitli kuvarsit
- Porcupine altın bölgesi, Timmins, Ontario, Kanada (Bilinen bulunuş yeri): Altınlı kuvars damarları ve ankeritli dönüşüm kuşaklarıyla birlikte krom mika
- Pointe du Bois, Manitoba, Kanada (Bilinen bulunuş yeri): 1946'daki kimyasal analizde kullanılan fuksit şisti
- Gevaş, Van (Bilinen bulunuş yeri): Gevaş ofiyolitindeki listvenitlerde birincil minerallerden biri

## Kaynaklar

- [Fuchsite](https://en.wikipedia.org/wiki/Fuchsite), Wikipedia
- [Fuchsite](https://geology.com/minerals/fuchsite.shtml), Geology.com
- [Verdite](https://geology.com/rocks/verdite.shtml), Geology.com
- [Fuchsite, the green variety of muscovite](https://galleries.com/minerals/silicate/fuchsite/fuchsite.htm), Amethyst Galleries (galleries.com)
- [Chrome micas (Whitmore, Berry & Hawley), American Mineralogist 31 (1–2): 1–21](https://msaweb.org/AmMin/AM31/AM31_1.pdf), Mineralogical Society of America, 1946
- [Muskovit](https://de.wikipedia.org/wiki/Muskovit), Wikipedia (de)
- [Aventurine](https://en.wikipedia.org/wiki/Aventurine), Wikipedia
- [Indian ruby mining, Gems & Gemology 50(1), Gem News International](https://www.gia.edu/gems-gemology/spring-2014-gemnews-indian-ruby-mining), GIA, 2014
- [Considerações tecnológicas e avaliação de reservas da ocorrência de quartzito ornamental (Verde Esmeralda) na região de Lajes-RN (Cavalcanti, Menor & Souza), Estudos Geológicos 19(1)](https://periodicos.ufpe.br/revistas/estudosgeologicos/article/view/259780), Universidade Federal de Pernambuco, 2009
- [Geology and geochemical characteristics of Gevaş listwaenites (Van-Turkey) (A. R. Çolakoğlu), Yerbilimleri 30(1): 59–81](https://gcris.yyu.edu.tr/entities/publication/16b1d915-b763-45bb-aed0-692891303bc2), Hacettepe Üniversitesi, 2009


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/fuksit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0