# Fukang meteoriti

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/fukang-meteoriti/
- İngilizcesi: Fukang meteorite
- Tür: Meteorit
- Sınıflandırma: Meteoritler ve çarpma taşları › Taşlı-demirli meteoritler
- Sertlik (Mohs): 4–7
- Özgül ağırlık: 4,66–4,86 g/cm³
- Parlaklık: Metalik, Camsı
- Saydamlık: Opak, Yarı saydam
- Renkler: altın sarısı ile zeytin yeşili (olivin kristalleri), gümüşi gri (metal)
- Bileşim: Ana grup pallasit: nikel-demir metal içinde iri olivin (peridot) kristalleri. Metal kısmın bileşimi %89,9 demir, %9,0 nikel, %0,62 fosfor, %0,51 kobalt; olivin magnezyumca zengindir (Fo 86,4). Metal büyük ölçüde kamasittir (ortalama %6,98 nikel); bazı olivinlerde kurtçuk biçimli troilit bulunur.
- Doku: Olivin kristalleri yuvarlaktan köşeliye değişen biçimlerde, 5 milimetreden küçük boyutlardan birkaç santimetreye kadardır; çoğu çatlaklıdır. Ana kütlede 11 cm'ye varan, ince metal damarlarla kesilmiş iri olivin kümeleri vardır.
- Değer merdiveni: 7/9 basamak, Değerli taş

Uzaydan gelen bir vitray: Çin'de bulunan, gümüşi metalin içine gömülmüş mücevher kalitesinde peridot kristalleriyle bir tonluk pallasit.

Fukang meteoriti, 2000 yılında Çin'in Sincan bölgesinde, Fukang yakınındaki dağlarda bulunan 1.003 kilogramlık bir pallasittir. Pallasitler, nikel-demir bir metal içine gömülmüş olivin kristallerinden oluşan taş-demir meteoritlerdir. Fukang'daki olivinler iri ve mücevher kalitesindedir (peridot); ince dilimler arkadan aydınlatılınca kristaller altın sarısı ve yeşil renklerde parlar. Yaşının yaklaşık 4,5 milyar yıl olduğu tahmin edilir.

## Nasıl oluşur?

Pallasitlerin, bir asteroidin erimiş metal çekirdeği ile olivince zengin kayaç mantosunun buluştuğu sınır bölgesinde oluştuğu düşünülür. Burada olivin kristalleri, erimiş nikel-demirin içine gömüldü; metal soğuyup katılaşınca kristaller içinde hapsoldu. Fukang “ana grup” pallasitlerdendir.

Fukang'daki metal büyük ölçüde kamasitten oluşur. Yaşının, Güneş Sistemi'nin yaşına yakın, yaklaşık 4,5 milyar yıl olduğu tahmin edilir. Ana gövde çarpışmalarla parçalandıktan sonra bir parçası Dünya'ya ulaştı; düşüşü görülmemiştir.

## Ne işe yarar?

Fukang, Arizona Üniversitesi'nin Güneybatı Meteorit Merkezi'nde Dante Lauretta ve ekibi ile Open University'den Ian Franchi tarafından incelendi. Pallasitler, asteroitlerin iç yapısını, metal çekirdek ile manto arasındaki sınırı ve bu cisimlerin nasıl soğuduğunu anlamak için incelenir. Olivinin oksijen izotop oranları, meteoritin hangi grup pallasitlere ait olduğunu belirlemeye yardım eder. Fukang'dan kesilen ince dilimler, müzelerde ve koleksiyonlarda en çok ilgi gören meteorit örneklerindendir.

## Örnekler

Tip örneği olarak 31 kilogramlık bir kesit Arizona Üniversitesi'nde saklanır. Ana kütle, Arizona Üniversitesi'nin Michael J. Drake binasında sergilenmiştir.

## Nasıl tanınır?

- Gümüşi gri metal içinde altın sarısından zeytin yeşiline kadar renkli, yarı saydam kristaller bulunur.
- Kristaller yuvarlaktan köşeliye değişir; 5 milimetreden küçük olanlardan birkaç santimetrelik olanlara kadar boyutları farklıdır ve çoğu çatlaklıdır.
- Metal kısım nedeniyle ağırdır; bir dilimin gerçekten Fukang'dan geldiğini yalnızca belgesi ve laboratuvar analizi gösterebilir.

## Değerini ne belirler?

Pallasitler meteoritlerin çok küçük bir bölümünü oluşturur ve kesilince ortaya çıkan renkli olivin kristalleri onları koleksiyonda en çok aranan meteoritlerden yapar. Bir dilimin değerini olivinlerin berraklığı, rengi ve sağlamlığı, dilimin inceliği ve büyüklüğü, metalin paslanmaya karşı durumu ve belgelenmiş kaynağı belirler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Peridot yalnızca Dünya'da oluşan bir değerli taştır. Doğrusu: Peridot, mücevher kalitesindeki olivindir ve Fukang gibi pallasitlerde de bulunur. Fukang'daki iri olivin kristalleri, 4,5 milyar yıllık bir asteroidin parçasından gelmektedir.
- Yanlış: Fukang'ın ana kütlesi açık artırmada satıldı. Doğrusu: Ana kütle Nisan 2008'de New York'ta Bonhams açık artırmasında satışa çıkarıldı, ama alıcı bulamadı. Kütlenin bir bölümü ve araştırma örneği Arizona Üniversitesi'ndedir.

## Merak edilenler

**Fukang meteoritindeki yeşil kristaller nedir?**

Bunlar olivin kristalleridir; mücevher kalitesindeki olivine peridot denir. Fukang'daki olivin magnezyumca zengindir. Bu kristaller, bir asteroidin metal çekirdeği ile kayaç mantosunun buluştuğu yerde, erimiş metalin içine gömülerek oluşmuştur.

## Bunu biliyor muydun?

- Kütleyi bulan Çinli bir satıcı ondan yaklaşık 20 kg kesti; meteorit 2005'te Tucson Değerli Taş ve Mineral Fuarı'na getirildiğinde gezegen bilimci Dante Lauretta tarafından fark edildi.
- Ana kütlede, ince metal damarlarla kesilmiş, çapı 11 santimetreye varan iri olivin kümeleri vardır.
- Ana kütle üzerinde 48 × 91 santimetrelik bir “pencere” kesilip parlatıldı; böylece içindeki mücevher kalitesindeki bölgeler görülebilir hâle geldi.

## Nerede bulunur?

- Fukang yakınındaki dağlar, Sincan, Çin (Tip lokalite): 1.003 kilogramlık kütlenin 2000'de bulunduğu bölge; düşüşü görülmemiştir.

## Kaynaklar

- [Fukang meteorite](https://en.wikipedia.org/wiki/Fukang_meteorite), Wikipedia
- [Fukang meteoriti](https://tr.wikipedia.org/wiki/Fukang_meteoriti), Vikipedi
- [Pallasite](https://en.wikipedia.org/wiki/Pallasite), Wikipedia
- [Meteorite porosities and densities: a review of trends in the data (D. T. Britt & G. J. Consolmagno), Lunar and Planetary Science XXXV, abstract 2108](https://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2004/pdf/2108.pdf), Lunar and Planetary Institute, 2004
- [Kamacite Mineral Data](http://webmineral.com/data/Kamacite.shtml), Webmineral.com
- [Handbook of Mineralogy: Forsterite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/forsterite.pdf), Mineralogical Society of America


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/fukang-meteoriti/ · Lisans: CC BY-SA 4.0