# Etiyopya opali

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/etiyopya-opali/
- İngilizcesi: Ethiopian opal
- Tür: Varyete
- Sınıflandırma: Mineraloidler
- Kimyasal formül: SiO₂·nH₂O
- Kristal sistemi: Amorf (kristal yapısı yok)
- Sertlik (Mohs): 5,5–6,5
- Özgül ağırlık: 1,74–1,89 g/cm³
- Kırılma indisi: 1,37–1,47
- Parlaklık: Camsı, Reçinemsi, Mumsu
- Saydamlık: Opak, Yarı saydam, Saydam
- Renkler: beyaz, renksiz, sarı, turuncu, kahverengi
- Çizgi rengi: Beyaz
- Dilinim: Yok
- Kırılma: Konkoidal ile düzgün olmayan arası
- Değer merdiveni: 6/9 basamak, Seçkin süs ve koleksiyon taşı

Etiyopya'nın volkanik kayaçlarından çıkan, çoğu beyaz zeminli ve çok canlı renk oyunlu opal; suyu sünger gibi emer, kuruyunca eski hâline döner.

Etiyopya opali, Etiyopya'nın kuzeyindeki volkanik kayaçlardan çıkan değerli opaldir. İlk taşlar 1994'te Şewa bölgesindeki Mezezo yöresinde bulundu, ama bunların çoğu kendiliğinden çatlayıp kırıldığı için takıda pek kullanılamadı. 2008'de Wollo bölgesindeki Wegel Tena köyü yakınında çiftçilerin bulduğu yatak ise çok daha sağlam ve bol opal verdi; bu taşlar “Welo opali” adıyla dünya pazarına girdi. Wollo opallerinin çoğu beyaz zeminlidir, renk oyunu çoğu zaman çok canlıdır ve Avustralya opallerine benzer. Çoğu “hidrofan”dır: Gözenekli olduğundan suyu emer, ıslanınca saydamlaşır, kuruyunca eski görünümüne döner.

## Nasıl oluşur?

Etiyopya opali volkanik kökenlidir. Wegel Tena çevresinde yaklaşık 30 milyon yıl önce, Doğu Afrika Yarığı'nın açılmaya başladığı dönemde, 3.000 metreyi aşan kalınlıkta bazalt ve ignimbrit (volkanik kül, cam ve kayaç parçalarının çökelip katılaşmasıyla oluşan kayaç) katmanları birikmiştir. Bütün bu kalın dizide opal yalnızca ignimbrit içindeki bir metreden ince tek bir katmanda bulunur. Silisli sular bu katmandaki volkanik kırıntıları birbirine bağlamış, bazen de çatlak ve boşlukları doldurmuştur; bu yüzden ham opal çoğu zaman düzensiz biçimlidir.

Şewa'daki Mezezo opalleri de volkanik kayaçlar içinde yumrular hâlinde oluşur. Wollo'daki Stayish madeninde ise koyu ve siyah opal, volkanik kayaçla kil bakımından zengin katmanların temas yerinde bulunur. Etiyopya opallerinin çoğu, volkanik opallerde sık görülen “opal-CT” yapısındadır.

## Ne işe yarar?

- **Takı:** Kabaşon olarak kesilip yüzük, kolye ve küpelerde kullanılır; büyük mücevher evleri de tasarımlarında Wollo opaline yer vermiştir. Hidrofan olduğu için suya ve başka sıvılara batırılmamalıdır.
- **Koleksiyon:** Parmak desenli, iri ve canlı renk oyunlu parçalar koleksiyoncuların ilgisini çeker.
- **Bilim:** Etiyopya opalleri, opalın nasıl su emdiğini, neden çatladığını ve hangi yataktan geldiğinin nasıl anlaşılabileceğini inceleyen araştırmalarda kullanılır.

## Hidrofan opal ve bakımı

Hidrofan opal, içindeki gözenekler sayesinde suyu ve başka sıvıları sünger gibi emer. Wollo opallerinin bir kısmı suyu o kadar hızlı emer ki yüzeyinden küçük hava kabarcıkları yükselir. Islanan taş saydamlaşır, renk oyunu da geçici olarak değişebilir; kuruyunca eski görünümüne döner. Taşını sürekli takan bir kullanıcı, duşta ya da yüzerken opalinin saydamlaştığını, ama sonra hep eski hâline döndüğünü bildirmiştir. Bu yüzden Etiyopya opalleri suya ve başka sıvılara batırılmamalıdır; aynı gözeneklilik, taşın boyanmasını ve karartılmasını da kolaylaştırır.

## Nerede bulunur?

Etiyopya'nın ilk değerli opali 1994'te Kuzey Şewa'daki Menz Gishe bölgesinde, Mezezo yöresinde bulundu. 2008'de bundan yaklaşık 200 km kuzeyde, Wollo bölgesindeki Wegel Tena köyü yakınında, Mavi Nil'in bir kolunun kanyonunda çok daha verimli bir yatak keşfedildi. 2013'te yine Wollo'da, Gashena yakınındaki Stayish madeninde çoğunlukla koyu ve siyah opal veren üçüncü bir yatak bulundu. Opalın tamamı için [opal](/tr/taslar/opal/), koyu zeminli opal için [siyah opal](/tr/taslar/siyah-opal/) sayfasına bakabilirsiniz.

## Nasıl tanınır?

- Taş suya girince ya da ıslanınca saydamlaşıyor, renk oyunu geçici olarak değişiyor ve kuruyunca eski hâline dönüyorsa büyük olasılıkla hidrofan bir Etiyopya opalidir.
- Birçok taşta renk oyunu gösteren saydam opal ile daha bulanık opalin iç içe geçtiği, parmak ya da sütun biçimli bir doku görülür. Bu “parmak deseni”, sentetik opallardaki daha düzenli, çokgen sütunlardan yuvarlak hatlarıyla ayrılır.
- Kuru hâldeki özgül ağırlığı 1,74–1,89 kadardır; suda bekleyen taşlar ağırlıklarının yüzde 10'unu aşan miktarda su emebilir.
- Doğada görülmeyen canlı mor ya da çok koyu renkli taşlar boyanmış ya da dumanla karartılmış olabilir. Kesin tanı için gemoloji laboratuvarı gerekir.

## Sahteler ve taklitler

- Boyanmış opal: Gözenekli Wollo opali kolayca boyanır. 2011'de “Meksika'nın yeni yatağından” diye satılan mor renk oyunlu opallerin aslında boyanmış Etiyopya opali olduğu anlaşıldı.
- Dumanla ve şeker-asitle karartılmış opal: Beyaz Wollo opali karartılarak siyah opal görünümü verilebilir; büyüteçle yüzeyde ya da gözeneklerde siyah lekeler ve noktalar görülür.
- Sentetik opal ve plastik ya da cam taklitler de satılır; parmak deseni ve laboratuvar incelemesi ayırt etmeye yardım eder.

## Değerini ne belirler?

Etiyopya opalinin değerini en çok renk oyununun parlaklığı, renk çeşitliliği ve deseni belirler; zemin rengi, saydamlık, büyüklük ve çatlaksızlık da önemlidir. Benzer kalitedeki Avustralya opallerinden genellikle daha ucuzdur. Hidrofan olduğundan boyama, dumanla ya da şeker-asitle karartma gibi işlemlere çok yatkındır; işlem görmüş taşlar doğal taşlardan çok daha az değerlidir ve satışta belirtilmelidir. Şeffaf ateş ve kristal opallerde çatlama riski daha yüksek olduğundan taşın sağlamlığı da değeri etkiler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Suya girince saydamlaşan ya da rengi değişen opal sahtedir. Doğrusu: Wollo opallerinin çoğu hidrofandır: Gözenekli olduğu için suyu emer, ıslanınca saydamlaşır ve kuruyunca eski görünümüne döner. Bu doğal bir özelliktir; ama bu opaller suya ve başka sıvılara batırılmamalıdır.
- Yanlış: Etiyopya opalleri dayanıksızdır, hepsi zamanla çatlar. Doğrusu: 1994'te bulunan Şewa (Mezezo) opallerinin çoğu gerçekten kendiliğinden çatlıyordu. Ama 2008'de bulunan Wollo yatağının opak ve yarı saydam opalları çok daha sağlamdır; çatlama daha çok şeffaf ateş ve kristal opallerde görülür.
- Yanlış: Mor ya da siyah Etiyopya opalinin rengi doğaldır. Doğrusu: Renk oyunu gösteren opalda canlı mor renk doğada bilinmez; bu taşlar boyanmıştır. Siyah görünümlü taşların bir kısmı da dumanla ya da şeker-asitle karartılmıştır. Wollo'da doğal siyah opal de çıkar, ama ayırt etmek için laboratuvar incelemesi gerekir.

## Bunu biliyor muydun?

- Wegel Tena yatağı, yaklaşık 3.000 metre kalınlığındaki bazalt ve volkanik kül katmanları içinde yalnızca bir metreden ince tek bir katmandır.
- Bir araştırmada Wegel Tena'nın opak ve yarı saydam opallarından kesilmiş taşlar 1,5 metreden beton zemine düşürüldü ve hiç hasar görmedi.
- Opal yatağına ulaşmak için yaklaşık 3.200 metre yükseklikteki platodan dik bir kanyona yarım ile bir saat arasında yürümek gerekir.
- 2011'de ABD'deki Tucson taş fuarında bol miktarda, güzel ve görece ucuz Wollo opali satışa çıktı.

## Nerede bulunur?

- Wegel Tena (Tsehay Mewcha), Delanta, Kuzey Wollo, Etiyopya (Önemli yatak): 2008'de çiftçilerin bulduğu, “Welo opali”nin kaynağı; opal, köyün yaklaşık 17 km kuzeydoğusunda, Mavi Nil'in bir kolunun kanyonundaki ince bir katmanda yer alır
- Mezezo, Menz Gishe, Kuzey Şewa, Etiyopya (Tarihî kaynak): 1994'te ilk Etiyopya değerli opalinin bulunduğu yer; volkanik kayaç içindeki yumrular, çoğu turuncu ile kahverengi arası. Nokta yaklaşıktır
- Stayish madeni, Gashena yakını, Wollo, Etiyopya (Bilinen bulunuş yeri): 2013'ten beri çoğunlukla koyu ve siyah opal veren yatak; nokta yaklaşıktır

## Kaynaklar

- [Play-of-Color Opal from Wegel Tena, Wollo Province, Ethiopia (B. Rondeau, E. Fritsch, F. Mazzero, J.-P. Gauthier, B. Cenki-Tok, E. Bekele, E. Gaillou), Gems & Gemology 46(2)](https://www.gia.edu/doc/Summer-2010-Gems-Gemology-Play-of-Color-Opal-Wege-Tena-Wollo-Province-Ethiopia.pdf), GIA, 2010
- [Opal from Shewa Province, Ethiopia (M. L. Johnson, R. C. Kammerling, D. G. DeGhionno, J. I. Koivula), Gems & Gemology 32(2)](https://www.gia.edu/gems-gemology/summer-1996-shewa-province-opal-johnson), GIA, 1996
- [New Deposit of Black Opal from Ethiopia (L. Kiefert, P. Hardy, T. Sintayehu, B. Abate, G. Woldetinsae), Gem News International, Gems & Gemology 50(4)](https://www.gia.edu/gems-gemology/winter-2014-gemnews-new-deposit-black-opal-from-ethiopia), GIA, 2014
- [Dyed Purple Hydrophane Opal (N. Renfro, S. F. McClure), Gems & Gemology 47(4)](https://www.gia.edu/dam/migrated-assets/docs/doc1/Dyed-Purple-Hydrophane-Opal.pdf), GIA, 2011
- [Ethiopian Opal (H. M. King)](https://geology.com/gemstones/opal/ethiopian-opal.shtml), Geology.com
- [Opal](https://en.wikipedia.org/wiki/Opal), Wikipedia
- [Delanta](https://en.wikipedia.org/wiki/Delanta), Wikipedia
- [Mezezo Opal Occurrence, North Shewa Zone, Amhara Region, Ethiopia](https://gemdat.org/loc-185667.html), Gemdat


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/etiyopya-opali/ · Lisans: CC BY-SA 4.0