# Enstatit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/enstatit/
- İngilizcesi: Enstatite
- Diğer adları: Bronzit (kahverengimsi türü), Krom enstatit (zümrüt yeşili süs taşı türü)
- Tür: Mineral
- Sınıflandırma: Mineraller › Silikatlar › İnosilikatlar
- Kimyasal formül: Mg₂Si₂O₆
- Kristal sistemi: Ortorombik
- Sertlik (Mohs): 5–6
- Özgül ağırlık: 3,2–3,9 g/cm³
- Kırılma indisi: 1,649–1,68
- Parlaklık: Camsı, Sedefimsi
- Saydamlık: Yarı saydam, Opak
- Renkler: beyaz, grimsi, sarımsı, yeşilimsi, zeytin yeşili, kahverengi
- Çizgi rengi: Beyaz ile grimsi arası
- Dilinim: {210} yönünde iyi (iki dilinim yaklaşık 88° açı yapar)
- Kırılma: Düzensiz; gevrek
- Değer merdiveni: 2/9 basamak, Tonla ölçülen hammadde
- Son kontrol: 2026-10-04

Yer'in mantosunun, meteoritlerin ve uzak yıldızların çevresindeki tozun ortak minerali: magnezyumlu bir piroksen.

Enstatit, magnezyum, silisyum ve oksijenden oluşan bir piroksen mineralidir (MgSiO₃). Demirli benzeri ferrosilitle kesintisiz bir dizi oluşturur ve bu dizinin magnezyumlu ucudur. Yer'in mantosunu oluşturan peridotit ve piroksenit gibi kayaçların temel minerallerindendir; pek çok meteoritte de bol bulunur. Rengi beyazdan zeytin yeşili ve kahverengiye kadar değişir. Adını, üfleçle ısıtıldığında kolay erimediği için Yunanca “karşı koyan” anlamına gelen sözcükten alır.

## Nasıl oluşur?

Enstatit, Yer'in mantosunu oluşturan peridotit ve piroksenitlerin, ayrıca dunitlerin temel minerallerindendir; mantodaki enstatitin bileşimi yaklaşık %90 magnezyum, %10 demir oranındadır. Bazaltların ve kimberlitlerin derinlerden taşıdığı manto parçalarında, bazı volkanik kayaçlarda ve yüksek sıcaklıkta başkalaşmış granülit ve çarnokit gibi kayaçlarda da bulunur. Kondrit, akondrit ve taşlı-demirli meteoritlerde yaygındır.

## Ne işe yarar?

- **Yer'in iç yapısını anlamak:** Manto kayaçlarının temel minerali olduğu için, bilim insanları onunla mantonun sıcaklık ve basınç koşullarını inceler.
- **Meteorit bilimi:** Meteoritlerin sınıflandırılmasında ve Güneş Sistemi'nin erken dönemini anlamada önemlidir.
- **Süs taşı:** Krom enstatit, bronzit ve ışık oyunu gösteren siyah türleri süs taşı olarak kesilir.

## Nasıl tanınır?

- Beyaz, grimsi, sarımsı, yeşilimsi, zeytin yeşili ya da kahverengi renklidir; prizma biçimli kristaller ya da yapraklı, lifli kütleler oluşturur.
- Camsı parlar; dilinim yüzeylerinde inci gibi parlayabilir.
- Sertliği 5–6'dır; çelik bıçak onu güçlükle çizer ya da hiç çizemez.
- İki dilinim yönü birbirine dike yakın (yaklaşık 88°) açı yapar; bu, piroksenlerin tipik özelliğidir.
- Çoğunlukla olivin, diyopsit, spinel, pirop ve flogopitle birlikte bulunur.

## Sahteler ve taklitler

- Diyopsit ve öteki piroksenler enstatite çok benzer; ayrım için optik ya da kimyasal inceleme gerekir.
- Zümrüt yeşili krom enstatit, kesilmiş hâlde öteki yeşil süs taşlarıyla karıştırılabilir; kesin tanı için gemolojik inceleme gerekir.

## Değerini ne belirler?

Enstatit çoğunlukla bilimsel değer taşır: Manto kayaçlarının ve meteoritlerin yapısını anlamada kullanılır. Süs taşı olarak zümrüt yeşili krom enstatit kesilir; parlak, kahverengimsi bronzit ve ışık oyunu gösteren siyah türler de yarı değerli taş olarak kullanılır. Bu taşlarda renk, saydamlık ve kesim kalitesi değeri belirler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Bronzit ve hipersten, enstatitten ayrı mineral türleridir. Doğrusu: Bronzit ve hipersten, enstatit-ferrosilit dizisinin belli bileşimlerine eskiden verilen adlardır. Hipersten adı resmî olarak bırakılmıştır; bugün bu örnekler bileşimlerine göre enstatit ya da ferrosilit diye adlandırılır.

## Merak edilenler

**Enstatit uzayda da var mı?**

Evet. Enstatit pek çok meteoritte bol bulunur; özellikle “enstatit kondritleri” denen meteoritlerin ana mineralidir. Ayrıca Güneş Sistemi dışında, yaşlanmış yıldızların ve gezegenimsi bulutsuların çevresindeki tozda kristal hâlinde gözlenmiştir.

## Bunu biliyor muydun?

- Enstatit, Güneş Sistemi dışında kristal hâlinde gözlenebilmiş az sayıdaki silikat mineralinden biridir; yaşlanmış yıldızların ve gezegenimsi bulutsuların çevresinde tespit edilmiştir.
- Bronzit ve hipersten adları, enstatitten çok önce biliniyordu; enstatit ilk kez 1855'te G. A. Kenngott tarafından tanımlandı. Hipersten adı bugün resmî olarak kullanılmaz.
- Kristalleri 40 cm'ye kadar büyüyebilir.

## Nerede bulunur?

- Mbeya, Tanzanya (Bilinen bulunuş yeri): Handbook of Mineralogy'ye göre güzel kristaller verir
- Lizard Yarımadası, Cornwall, Birleşik Krallık (Bilinen bulunuş yeri): Manto kayacının yüzeye çıktığı Lizard'da iyi incelenmiş enstatit örnekleri
- Bamble, Telemark, Norveç (Bilinen bulunuş yeri): Ødegården ve Kjørrestad; Handbook of Mineralogy'nin iyi incelenmiş örnekler için andığı yerler

## Kaynaklar

- [Enstatite](https://en.wikipedia.org/wiki/Enstatite), Wikipedia
- [Handbook of Mineralogy: Enstatite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/enstatite.pdf), Mineralogical Society of America


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/enstatit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0