# Dumortiyerit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/dumortiyerit/
- İngilizcesi: Dumortierite
- Diğer adları: Dumortierit
- Tür: Mineral
- Sınıflandırma: Mineraller › Silikatlar › Nesosilikatlar
- Kimyasal formül: Al₇(BO₃)(SiO₄)₃O₃
- Kristal sistemi: Ortorombik
- Sertlik (Mohs): 7–8,5
- Özgül ağırlık: 3,21–3,41 g/cm³
- Kırılma indisi: 1,659–1,723
- Parlaklık: Camsı, Mat
- Saydamlık: Saydam, Yarı saydam, Opak
- Renkler: canlı mavi, yeşilimsi mavi, menekşe, mor, kırmızımsı mor, kahverengi, pembe
- Çizgi rengi: Beyaz
- Dilinim: {100} yönünde belirgin; {110} yönünde zayıf
- Kırılma: Lifli
- Değer merdiveni: 5/9 basamak, Süs taşı
- Son kontrol: 2026-10-04

Canlı mavi, lifli bir bor-alüminyum silikatı: sodalit ya da lapis lazuliye benzediği için onlarla karıştırılır, ama onlardan çok daha serttir.

Dumortiyerit, alüminyum, bor ve silisyum içeren bir mineraldir. Genellikle ince, iğnemsi kristallerin oluşturduğu lifli kütleler hâlinde bulunur ve canlı mavi rengiyle tanınır; yeşilimsi mavi, mor ve kahverengi örnekleri de vardır. Kütle hâlindeki mavi malzeme kabaşon ve boncuk yapımında kullanılır. Kristal kuvars içinde mavi dumortiyerit iğneleri bulunan taşa “dumortiyerit kuvars” denir.

## Nasıl oluşur?

Dumortiyerit, alüminyumca zengin kayaçların yüksek ısı ve basınç altında dönüşmesiyle (bölgesel metamorfizma) ve magma çevresinde kayaçların pişmesiyle (kontak metamorfizma) oluşur; ayrıca bor bakımından zengin pegmatit damarlarında da görülür. Şistleri kesen ince damarlar ya da dağınık taneler hâlinde bulunur; yanında kuvars, kordiyerit, kyanit, andaluzit, sillimanit, muskovit ve rutil gibi mineraller olabilir.

## Ne işe yarar?

- **Takı ve süs:** Kütle hâlindeki mavi malzeme kabaşon, boncuk ve küçük oymalar hâlinde işlenir. “Dumortiyerit kuvars” kristal kuvarsın içindeki mavi iğneleriyle fasetli taş olarak da kesilir.
- **Sanayi:** Yüksek kaliteli porselen yapımında kullanılır. ABD'nin Nevada eyaletinde Oreana yakınındaki Champion madeninden bir zamanlar ticari olarak çıkarılmıştır.
- **Koleksiyon:** İğnemsi mavi kristal demetleri ve ince kristalli parçalar mineral koleksiyonculuğunda aranır.

## Nasıl tanınır?

- Rengi canlı mavi, yeşilimsi mavi, menekşe, mor ya da kahverengidir. Genellikle ince, iğnemsi ya da lifli kristallerden oluşan kütleler hâlinde bulunur.
- Sertliği 7–8,5'tir; kuvarsa yakın ya da ondan serttir. Benzediği sodalitten (5,5–6) ve lapis lazuliden (yaklaşık 5–5,5) çok daha serttir.
- Güçlü çokrenklilik (pleokroizma) gösterir: Kristallere farklı yönlerden bakınca koyu mavi ile renksiz ya da çok soluk mavi arasında renk değişir.
- “Dumortiyerit kuvars”ta, berrak kuvarsın içinde kümeler hâlinde mavi iğneler ve hayalet düzlemler görülür.
- Kesin tanı için gemoloji laboratuvarı gerekir; örneğin kristal kuvars içindeki mavi iğneler Raman analiziyle dumortiyerit olarak doğrulanmıştır.

## Sahteler ve taklitler

- Dumortiyerit, sodalit ya da lapis lazuli ile karıştırılabilir ve sahte lapis yerine kullanılmıştır; sertliği ve kırılma indisi bunlardan farklıdır.

## Değerini ne belirler?

Dumortiyeritin değerini en çok mavi rengin canlılığı ve eşitliği, parlatılmış yüzeydeki desen ve taşın çatlaksız, düzgün parçalar hâlinde bulunması belirler. Kayaçla ya da kuvarsla karışık, soluk ya da lekeli malzeme daha az aranır. Saydam ve fasetlenebilecek kristaller çok nadirdir; çoğu malzeme kütle hâlinde opak ya da yarı saydamdır. Kristal kuvars içindeki mavi iğneler (dumortiyerit kuvars) ise koleksiyoncular için ilgi çekicidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Dumortiyerit bir kuvars türüdür. Doğrusu: Dumortiyerit ayrı bir mineraldir; alüminyum bor silikatıdır. “Dumortiyerit kuvars” ise kuvarsın içinde dumortiyerit iğneciklerinin bulunmasıdır; bu yüzden bazen kuvars denir ama gerçek bir kuvars türü değildir.
- Yanlış: Mavi dumortiyerit, sodalit ya da lapis lazulidir. Doğrusu: Benzer mavi renkleri nedeniyle karıştırılır ve sahte lapis olarak kullanılmıştır, ama üçü farklı taşlardır. Dumortiyerit, sodalitten ve lapisten belirgin biçimde daha serttir.

## Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

- Günümüzde kristal terapi uygulayıcıları dumortiyeritin sabır, denge ve odaklanmayı artırdığını, başkalarını anlamayı ve hedeflere doğru ilerlemeyi kolaylaştırdığını, boğaz çakrasıyla ilişkili olduğunu ve ruhu bedenle bağladığını ileri sürer.
- Aynı çevreler dumortiyeritin migreni, boğaz ağrısını, diş ağrısını, burkulmaları ve adet sancısını dindirdiğini, tiroit bezine, ateşe ve timus sorunlarına iyi geldiğini iddia eder.

Bilim ne diyor?: Dumortiyeritin sabrı ve odaklanmayı artırdığına ya da ağrıyı, ateşi ve tiroit ya da timus sorunlarını giderdiğine dair bilimsel kanıt yoktur; süren ağrı, ateş ya da hormon sorunları için taş yerine hekime başvurulmalıdır.

## Bunu biliyor muydun?

- Adı, Fransız paleontolog Eugène Dumortier'den gelir; mineral 1881'de Fransa'nın Chaponost yakınında tanımlandı.
- GIA, 2015'te Brezilya'nın Bahia eyaletindeki Serra do Espinhaço'dan, kristal kuvarsın içinde ilk kez prizmatik mavi ve renksiz dumortiyerit kapanımları belgeledi.
- Dumortiyerit yüksek kaliteli porselen yapımında da kullanılır.

## Nerede bulunur?

- Chaponost, Rhône, Fransa (Tip lokalite): Dumortiyerit 1881'de burada tanımlandı
- Champion madeni (Oreana yakını), Nevada, ABD (Önemli yatak): Bir zamanlar ticari olarak çıkarılan yatak
- Quartzsite, La Paz İlçesi, Arizona, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Handbook of Mineralogy'de anılan dumortiyerit yeri
- Dehesa, San Diego İlçesi, Kaliforniya, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Handbook of Mineralogy'nin elektron mikroprob analizi için kullandığı örneğin yeri
- Gföhl birimi, Aşağı Avusturya (Bilinen bulunuş yeri): Yüksek dereceli metamorfik Gföhl biriminde dumortiyerit üzerine en kapsamlı inceleme yapılmıştır
- Ambositra çevresi, Amoron'i Mania, Madagaskar (Bilinen bulunuş yeri): Handbook of Mineralogy, Madagaskar'ın pek çok yerinden iyi örnekler bildirir; Ambositra bunlardan biridir
- Erongo Dağları, Namibya (Bilinen bulunuş yeri): Handbook of Mineralogy'de anılan yer
- Serra do Espinhaço (Vaca Morta ocağı çevresi), Bahia, Brezilya (Bilinen bulunuş yeri): Kristal kuvars içinde mavi dumortiyerit iğnelerinin (dumortiyerit kuvars) çıktığı yer

## Belgeseller

- [Mineral Monday: Dumortierite](https://www.youtube.com/watch?v=Rpftu5H6PiQ), UNRScience (İngilizce)

## Kaynaklar

- [Handbook of Mineralogy: Dumortierite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/dumortierite.pdf), Mineralogical Society of America
- [Dumortierite](https://en.wikipedia.org/wiki/Dumortierite), Wikipedia
- [Gem News: Dumortierite in rock crystal quartz, Gems & Gemology Spring 2015](https://www.gia.edu/articles/spring-2015-gemnews-dumortierite-rock-crystal-quartz), GIA, 2015
- [The Occurrence and Gemological Properties of Wessels Mine Sugilite (Shigley, Koivula, Fryer), Gems & Gemology 23(2)](https://www.gia.edu/doc/The-Occurrence-and-Gemological-Properties-of-Wessels-Mine-Sugilite.pdf), GIA, 1987


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/dumortiyerit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0
