# Diyorit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/diyorit/
- İngilizcesi: Diorite
- Tür: Kayaç
- Sınıflandırma: Kayaçlar › Magmatik kayaçlar › Derinlik kayaçları
- Sertlik (Mohs): 5,5–6,5
- Özgül ağırlık: 2,7–3 g/cm³
- Renkler: siyah-beyaz benekli, gri, koyu gri, yeşilimsi gri
- Bileşim: Başlıca orta bileşimli plajiyoklaz (çoğunlukla oligoklaz–andezin) ve hornblend; daha az miktarda biyotit veya piroksen. Kuvars ya hiç yoktur ya da çok azdır; kuvars oranı arttıkça kayaç kuvarslı diyorit adını alır.
- Doku: Orta veya iri taneli (faneritik); açık renkli plajiyoklaz ile koyu renkli hornblend taneleri “tuz-biber” görünümü verir. Nadiren eş merkezli kabuklardan oluşan yuvarlak kümeler içerir (orbiküler diyorit).
- Değer merdiveni: 3/9 basamak, Yapı ve endüstri taşı
- Son kontrol: 2026-10-04

Siyah-beyaz benekli, “tuz-biber” desenli bir derinlik kayacı: bileşimi granit ile gabro arasında yer alır.

Diyorit, magmanın yerin derinliklerinde yavaşça soğumasıyla oluşan, iri kristalli bir kayaçtır. Beyaz feldispat ve siyah hornblend taneleri karışık durduğu için yüzeyi tuz ile karabiber karıştırılmış gibi görünür. Granite benzer, ama içinde neredeyse hiç kuvars yoktur ve genellikle daha koyu renklidir.

## Nasıl oluşur?

Diyorit, silis oranı orta düzeyde olan magmanın yer kabuğunun derinliklerinde yavaşça soğuyup katılaşmasıyla oluşan bir **derinlik kayacıdır**. Bu tür magmalar en çok, bir okyanus levhasının başka bir levhanın altına daldığı **dalma-batma zonlarında** üretilir. Aynı magma yüzeye ulaşıp hızla soğursa ince taneli **andezit** oluşur; yani diyorit, andezitin derinlikteki karşılığıdır.

Diyorit, granit ile gabro arasında bir geçiş kayacıdır: Granitten çok daha az kuvars, gabroya göre ise sodyumca daha zengin plajiyoklaz içerir. Dağ kuşaklarındaki büyük magmatik sokulumlarda çoğunlukla granit ve granodiyoritle birlikte bulunur.

## Ne işe yarar?

- **Yapı ve kaplama taşı:** Sert ve iyi cilalanabildiği için döşeme, basamak ve anıtlarda kullanılır; taş ticaretinde genellikle “granit” diye anılır.
- **Parke ve kırma taş:** Aşınmaya dayanıklı olduğundan yol parke taşı ve agrega olarak işletilir.
- **Heykel:** Mezopotamya'da diyorit, hükümdar ve yüksek görevlilerin dua eder biçimde tasvir edildiği heykellerde kullanılmıştır. Çok sert olduğu için bu heykellerin yontulması büyük ustalık ve emek gerektiriyordu.

## Nasıl tanınır?

- Kabaca yarı yarıya beyaz (plajiyoklaz) ve siyah ya da koyu yeşil (hornblend) tanelerden oluşan, belirgin bir “tuz-biber” görünümü vardır.
- Granitten farklı olarak camsı gri kuvars taneleri ve pembe feldispat neredeyse hiç görülmez.
- Gabrodan genellikle daha açık renklidir; gabroda koyu mineraller daha boldur ve feldispatları da çoğu zaman gri-siyahımsıdır.
- Serttir: çelik bıçak feldispat tanelerini çizemez. Sirke veya seyreltik asitle köpürmez.

## Sahteler ve taklitler

- Taş ticaretinde diyorit çoğu zaman “granit” ya da “siyah-beyaz granit” adıyla satılır; bu jeolojik değil, ticari bir addır.
- Kaynaklarda “diyorit” diye geçen her eser diyorit değildir: Louvre Müzesi, Hammurabi Kanunları dikilitaşını bazalt olarak kaydeder.
- Benekli desenli porselen karo ve kompozit tezgâhlarda desen yalnızca yüzeydedir ve birkaç parçada bir kendini tekrar eder.

## Değerini ne belirler?

Diyorit bir yapı ve kaplama taşıdır; değerini çıkarılabilen blok boyutu, renk ve desen eşitliği, çatlaksız ve ayrışmamış olması, iyi cila alması ve dayanımı belirler. Kırma taş ve agrega olarak ton hesabıyla satıldığında değeri düşüktür ve ocağın şantiyeye uzaklığı önem kazanır. Korsika'daki gibi eş merkezli halkalar içeren orbiküler diyorit ise nadir olduğu için koleksiyoncular ve süs taşı işleyenler tarafından aranır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Diyorit ile granit aynı taştır; yalnızca renkleri farklıdır. Doğrusu: Fark mineral bileşimindedir: Granitte bol kuvars ve alkali feldispat bulunur; diyoritte ise kuvars ya hiç yoktur ya da çok azdır ve feldispatın çoğu plajiyoklazdır. Taş ticaretinde ikisine de “granit” denmesi bu farkı değiştirmez.

## Bunu biliyor muydun?

- Sümer hükümdarı Gudea'nın (MÖ 22. yüzyıl) Louvre Müzesi'ndeki heykellerinin pek çoğu, işlenmesi çok zor olan diyoritten yontulmuştur.
- Diyorit adı, Yunanca “ayırt etmek” anlamına gelen diorizein sözcüğünden gelir; adı veren Fransız mineralog René Just Haüy'dir.

## Nerede bulunur?

- Korsika, Fransa (Bilinen bulunuş yeri): Eş merkezli plajiyoklaz ve amfibol halkalarından oluşan, eskiden “korsit” diye anılan orbiküler diyoritiyle tanınır.
- Leicestershire, İngiltere (Bilinen bulunuş yeri): Britanya'nın bilinen diyorit kaynaklarından; bölgedeki eski magmatik sokulumlar uzun süredir kırma taş için işletilir.
- Guernsey, Manş Adaları (Bilinen bulunuş yeri): Diyorit parke taşlarıyla döşenmiş eski sokaklarıyla bilinir.
- Henry Dağları, Utah, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Hornblendli diyorit burada lakolit (mantar biçimli sokulum) olarak yerleşmiş yaygın bir kayaçtır; komşu Abajo ve La Sal Dağları'nda da öyledir.
- Victoria çevresi, Vancouver Adası, Kanada (Bilinen bulunuş yeri): Vancouver Adası'nın güneyinde Victoria çevresi, diyorit kaynak yörelerinden biridir.
- Darran Dağları, Fiordland, Yeni Zelanda (Bilinen bulunuş yeri): Yeni Zelanda'nın diyorit kaynak yörelerinden biri.
- Concordia, Kuzey Kap, Güney Afrika (Bilinen bulunuş yeri): Güney Afrika'daki diyorit kaynak yörelerinden biri.

## Belgeseller

- [Diorite rock in Thin Section | Intrusive Igneous Rock under Microscope | Optical | Earth detective](https://www.youtube.com/watch?v=SrkAIeqrkxs), Earth Detective (İngilizce)
- [Diorite Igneous Rock](https://www.youtube.com/watch?v=CJ7mpHtrw4g), MooMooMath and Science (İngilizce)

## Kaynaklar

- [Diorite](https://www.britannica.com/science/diorite), Encyclopaedia Britannica
- [Fragment de statue de Gudea (AO 26648), diorite, Girsu](https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010151067), Musée du Louvre
- [Code de Hammurabi (SB 8), basalte](https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010174436), Musée du Louvre
- [Diorite](https://en.wikipedia.org/wiki/Diorite), Wikipedia


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/diyorit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0
