# Diyojenit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/diyojenit/
- İngilizcesi: Diogenite
- Tür: Meteorit
- Sınıflandırma: Meteoritler ve çarpma taşları › Taşlı meteoritler
- Sertlik (Mohs): 5–6
- Özgül ağırlık: 3,09–3,43 g/cm³
- Parlaklık: Mat
- Saydamlık: Opak
- Renkler: siyah (erime kabuğu), açık renkli (iç kısım)
- Bileşim: Başlıca magnezyumca zengin ortopiroksen; az miktarda plajiyoklaz ve olivin.
- Doku: Derinde yavaş soğumuş, iri kristalli (plütonik) magmatik kayaç; kristalleri ökritlerdekinden daha iridir.
- Değer merdiveni: 6/9 basamak, Seçkin süs ve koleksiyon taşı

Vesta asteroidinin derinliklerinden gelen taş: yavaş soğumuş, iri piroksen kristallerinden oluşan ender akondrit.

Diyojenitler, HED meteorit ailesine ait akondritlerdir, yani kondrül içermeyen, erimiş ve yeniden katılaşmış taş meteoritlerdir. Mars ile Jüpiter arasındaki büyük asteroit 4 Vesta'nın kabuğunun derin bölümlerinden geldikleri düşünülür. Derinde yavaş soğudukları için kristalleri ökritlerdekinden daha iridir; başlıca magnezyumca zengin ortopiroksenden oluşurlar. Yaklaşık 40 farklı diyojenit bilinmektedir.

## Nasıl oluşur?

Vesta, Güneş Sistemi'nin başında erimiş ve katmanlaşmış bir asteroittir: ortada metal bir çekirdek, onun üzerinde bir manto ve en dışta bir kabuk vardır. Diyojenitler bu kabuğun derin bölümlerinde, magmanın yavaşça soğuyup katılaşmasıyla oluştu. Yavaş soğuma, kristallerin büyümesine zaman tanıdı; bu yüzden diyojenitler, kabuğun daha üst bölümlerinden gelen ökritlerden daha iri kristallidir.

Vesta'ya çarpan cisimler bu kayaçları uzaya fırlattı. Parçalar Dünya'nın yörüngesini kesen yollara girerek zamanla Dünya'ya düştü.

## Ne işe yarar?

- **Vesta'nın iç yapısı:** Diyojenitler, Vesta'nın kabuğunun derin bölümlerinin örnekleridir.
- **Gezegen oluşumu:** Erimiş ve katmanlaşmış küçük gezegenlerin nasıl oluştuğunu anlamaya yardım ederler.
- **HED ailesi:** Ökritler ve hovarditlerle birlikte, Dünya'ya düşen meteoritlerin belirli bir asteroide bağlanabildiği ender örneklerdendir.

## Ünlü diyojenitler

Johnstown (Colorado, 1924) en tanınmış diyojenit düşüşlerinden biridir: meteorit bir cenaze töreni sırasında düştü ve birkaç büyük parçası toplandı.

## Nasıl tanınır?

- Dışı siyah bir erime kabuğuyla kaplıdır; içi açık renklidir.
- İçinde gözle seçilebilen iri piroksen kristalleri vardır; kondrül yoktur.
- Bir taşın diyojenit olduğu ve Vesta'dan geldiği ancak laboratuvar analiziyle gösterilebilir.

## Değerini ne belirler?

Diyojenitler ender meteoritlerdir: yalnızca yaklaşık 40 farklı örnek bilinir. Vesta gibi tanınmış bir asteroitten gelmeleri onları hem bilim hem koleksiyon için değerli kılar. Bir parçanın değerini kütlesi, tazeliği, kristallerinin görünmesi ve belgelenmiş kaynağı belirler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Meteoritlerin gökten geldiği modern bilimin bir buluşudur. Doğrusu: Bu fikir çok eskidir: Antik Yunan filozofu Apolloniaslı Diogenes, meteoritlerin uzaydan geldiğini ilk öne sürenlerdendi; diyojenitler de bu yüzden onun adını taşır. Bilim dünyası bunu ancak 1803'te kesin olarak kabul etti.

## Merak edilenler

**Diyojenitlerin Vesta'dan geldiği nereden biliniyor?**

Diyojenitler, ökritler ve hovarditlerle birlikte HED ailesini oluşturur. Bu meteoritlerin bileşimi, Vesta'nın tayfıyla uyumludur. Diyojenitlerin iri kristalli yapısı, Vesta'nın kabuğunun derin bölümlerinde magmanın yavaş soğuduğunu gösterir.

## Bunu biliyor muydun?

- Adını, meteoritlerin uzaydan geldiğini ilk kez öne süren Antik Yunan filozofu Apolloniaslı Diogenes'ten alır.
- 1924'te Colorado'ya düşen Johnstown meteoriti, 200'den fazla kişinin katıldığı bir açık hava cenaze töreni sırasında düştü; tanıklar taşların düşüşünü gördü ya da duydu.
- Johnstown'ın 23,5 kilogramlık bir parçası toprağa 1,7 metre gömüldü.

## Nerede bulunur?

- Johnstown (eski Elwell), Colorado, ABD (Bilinen bulunuş yeri): 6 Temmuz 1924 öğleden sonra, 200'den fazla kişinin katıldığı bir açık hava cenaze töreni sırasında düşen akondrit; 23,5 kg'lık bir parça toprağa 1,7 m gömüldü.

## Kaynaklar

- [Diogenite](https://en.wikipedia.org/wiki/Diogenite), Wikipedia
- [Johnstown, Colorado](https://en.wikipedia.org/wiki/Johnstown,_Colorado), Wikipedia
- [Meteorite porosities and densities: a review of trends in the data (D. T. Britt & G. J. Consolmagno), Lunar and Planetary Science XXXV, abstract 2108](https://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2004/pdf/2108.pdf), Lunar and Planetary Institute, 2004
- [Handbook of Mineralogy: Enstatite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/enstatite.pdf), Mineralogical Society of America


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/diyojenit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0