# Breş

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/bres/
- İngilizcesi: Breccia
- Tür: Kayaç
- Sınıflandırma: Kayaçlar › Tortul kayaçlar › Kırıntılı
- Sertlik (Mohs): 3–7
- Özgül ağırlık: 1,54–3 g/cm³
- Renkler: çok renkli, kırmızımsı, gri, krem, siyah-beyaz
- Bileşim: 2 mm'den büyük, köşeli kayaç parçaları ve bunları bağlayan ince taneli hamur veya mineral çimentosu (kalsit, silis, demir oksit). Parçalar tek bir kayaçtan (örneğin kireçtaşından) ya da birçok farklı kayaçtan gelebilir.
- Doku: Köşeli ve keskin kenarlı parçalardan oluşan iri taneli doku; parçalar genellikle kötü boylanmıştır, yani çok farklı boyutlardaki parçalar bir aradadır.
- Değer merdiveni: 2/9 basamak, Tonla ölçülen hammadde
- Son kontrol: 2026-10-04

Kırılıp yeniden yapışmış kayaç: keskin köşeli parçaları heyelanları, fayları, yanardağları ve göktaşı çarpmalarını anlatır.

Breş, köşeli kaya parçalarının ince bir hamur ya da doğal bir çimentoyla birbirine yapışmasıyla oluşan bir kayaçtır. Parçaları yuvarlaklaşmamıştır; bu da uzağa taşınmadan, kırıldıkları yerin yakınında gömüldüklerini gösterir. Renkli parçaların oluşturduğu mozaik desen nedeniyle bazı breşler süs taşı olarak kullanılır.

## Nasıl oluşur?

Breşin parçaları köşelidir, çünkü kırıldıkları yerden ya hiç ya da çok az taşınmışlardır. Kayaçları bu şekilde parçalayan birçok süreç vardır:

- **Tortul breş:** Sarp yamaçların eteğinde biriken yamaç molozu, heyelan yığınları ya da mağara tavanlarının çökmesiyle oluşan parçalar zamanla çimentolanır.
- **Fay (tektonik) breşi:** Yer kabuğundaki bir fay boyunca birbirine sürtünerek kayan bloklar, kayacı ezip parçalar.
- **Volkanik breş:** Patlayıcı püskürmelerde parçalanan lav ve kayaç parçaları birbirine kaynar ya da külle bağlanır.
- **Çarpma breşi:** Büyük göktaşı çarpmaları kayaçları paramparça eder; Almanya'daki Ries Krateri'nin **süeviti** bunun ünlü bir örneğidir.

Parçaların arasındaki boşluklardan geçen su kalsit, silis veya demir oksit bırakarak onları yeniden birbirine bağlar.

## Ne işe yarar?

- **Süs ve kaplama taşı:** Renkli, mozaik desenli breşler cilalanarak sütun, duvar ve döşeme kaplaması ve heykel taşı olarak kullanılır. Girit'teki Knossos Sarayı'nda MÖ 1800 dolaylarında sütun kaidelerinde kullanılmış, Romalılar ise breşi özellikle değerli bir taş sayıp önemli kamu yapılarında kullanmıştır.
- **Yapı taşı:** Almanya'daki Nördlingen kentinin St. Georg Kilisesi, bir çarpma breşi olan süevitten yapılmıştır.
- **Maden yatakları:** Sıcak suların kayaçları parçalayıp yeniden çimentoladığı breşler, bakır, gümüş ve altın yataklarına sık sık ev sahipliği yapar.
- **Bilim:** Fay breşleri yer kabuğundaki hareketlerin, süevit gibi çarpma breşleri ise eski göktaşı çarpmalarının izlerini taşır.

## Türkiye'de breş

Roma döneminin sevilen süs taşlarından **breccia corallina**, bugünkü Bilecik'te, Sakarya Nehri'nin bir koluna yakın **Vezirhan** çevresinde çıkarılıyordu. Turuncu ile somon pembesi arasında değişen hamuru ve kalsit damarlarıyla tanınan bu kireçtaşı breşi, Augustus döneminden itibaren Roma'ya taşınmış; sütunlarda, duvar kaplamalarında ve döşemelerde kullanılmıştır. Yörede bugün de bej renkli, ince turuncu damarlı bir kireçtaşı breşi işletilmektedir.

## Nasıl tanınır?

- Gözle görülen, keskin kenarlı ve köşeli parçalardan oluşur; parçaların boyutları genellikle birbirinden çok farklıdır.
- Parçalar ile aralarındaki hamurun rengi çoğu zaman farklıdır; bu da kayaca mozaik gibi bir görünüm verir.
- Kireçtaşı ya da mermer parçalı breşler seyreltik asitte köpürür ve bıçakla çizilebilir; silisli breşler köpürmez ve camı çizer.
- Konglomeradan farkı parçaların biçimidir: Konglomeradaki çakıllar yuvarlak, breşteki parçalar köşelidir.

## Sahteler ve taklitler

- Ticarette “breş mermer” diye satılan pek çok süs taşı, jeolojik açıdan kırılıp kalsitle yeniden yapışmış kireçtaşı ya da mermerdir; ticari adlar her zaman bilimsel sınıflamayla örtüşmez.
- Mermer kırıntılarının reçine ya da çimentoyla birleştirilmesiyle üretilen yapay (kompozit) taşlar breşe benzer; bunlarda parçalar daha düzenli dağılır ve aradaki hamur tekdüzedir.
- Breş desenli porselen karolarda desen yalnızca yüzeydedir ve birkaç karoda bir kendini tekrar eder.

## Değerini ne belirler?

Breşlerin çoğu sıradan kayaçlardır ve ayrı bir değer taşımaz. Süs ve kaplama taşı olarak değerini desenin güzelliği ve parçalarla hamur arasındaki renk karşıtlığı, parçaların hamura sıkıca bağlanıp boşluksuz cila alması, çatlamadan büyük blok çıkarılabilmesi ve aynı ocaktan eşleşen desenli levhalar elde edilebilmesi belirler. Breccia corallina gibi antik ocaklardan çıkmış taşlar tarihî ve arkeolojik değer de taşır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Breş ile konglomera aynı kayaçtır. Doğrusu: İkisi de iri parçaların birbirine yapışmasıyla oluşur, ama konglomeradaki çakıllar uzun taşınma sırasında yuvarlaklaşmıştır; breşteki parçalar ise köşelidir, çünkü kırıldıkları yerin yakınında gömülmüşlerdir.

## Bunu biliyor muydun?

- Almanya'daki Nördlingen kentinin St. Georg Kilisesi, yaklaşık 15 milyon yıl önceki bir göktaşı çarpmasında oluşan süevit adlı bir breşle yapılmıştır; bu taşın içinde mikroskobik elmas taneleri bulunur.
- “Breccia” sözcüğü İtalyancada kırık taş, moloz anlamına gelir.

## Nerede bulunur?

- Vezirhan, Bilecik (Tarihî kaynak): Roma döneminde “marmor Sagarium” adıyla bilinen, turuncu-somon pembesi hamurlu kireçtaşı breşi “breccia corallina” bu yöreden çıkarılıp Roma'ya taşınmıştır. Bölgede bugün de bej renkli bir kireçtaşı breşi işletilir.
- Nördlingen (Ries Krateri), Bavyera, Almanya (Bilinen bulunuş yeri): Yaklaşık 15 milyon yıl önceki bir göktaşı çarpmasıyla oluşan kraterde, süevit adı verilen çarpma breşi ilk kez burada tanımlanmıştır. Kentin St. Georg Kilisesi bu taştan yapılmıştır.
- Mosaic Kanyonu, Death Valley, Kaliforniya, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Kanyon, adını farklı kayaçların köşeli parçalarından oluşan, mozaiği andıran breşten alır.
- Knossos Sarayı, Girit, Yunanistan (Tarihî kaynak): Minos sarayında MÖ 1800 dolaylarında sütun kaidelerinde breş kullanılmıştır.
- Chicxulub Krateri, Yucatán, Meksika (Bilinen bulunuş yeri): Yaklaşık 66 milyon yıl önceki göktaşı çarpmasının krateri; çevresindeki sondajlarda en sık rastlanan çarpma kayacı süevit adlı breştir.
- Neugrund Krateri, Baltık Denizi, Estonya (Bilinen bulunuş yeri): Denizin dibindeki yaklaşık 8 km çaplı çarpma krateri; yakındaki Osmussaar adasının kıyısında patlamayla savrulduğu sanılan gnays breşi blokları bulunur.

## Belgeseller

- [Breccia vs Breccia](https://www.youtube.com/watch?v=R9qdYXKgAL8), GeologyUpSkill (İngilizce)

## Kaynaklar

- [Breccia](https://www.britannica.com/science/breccia), Encyclopaedia Britannica
- [Corsi Collection of Decorative Stones — Breccia corallina (Corsi 404)](https://www.oum.ox.ac.uk/corsi/stones/view/404), Oxford University Museum of Natural History
- [Explorer's Guide to Impact Craters — Ries: Nördlingen](https://www.psi.edu/epo/resources/impact-craters/virtual-tours/ries/nordlingen/), Planetary Science Institute
- [Mosaic Canyon](https://www.nps.gov/deva/planyourvisit/mosaic-canyon.htm), U.S. National Park Service
- [Rock Density Tables (RocFall2 documentation; PETLAB data from Tenzer et al., Computers & Geosciences 37, 2011)](https://www.rocscience.com/help/rocfall/documentation/slope/materials/reference-tables/rock-density-tables), Rocscience
- [Breccia](https://en.wikipedia.org/wiki/Breccia), Wikipedia
- [Chicxulub crater](https://en.wikipedia.org/wiki/Chicxulub_crater), Wikipedia
- [Neugrund crater](https://en.wikipedia.org/wiki/Neugrund_crater), Wikipedia


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/bres/ · Lisans: CC BY-SA 4.0
