# Brakinit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/brakinit/
- İngilizcesi: Brachinite
- Tür: Meteorit
- Sınıflandırma: Meteoritler ve çarpma taşları › Taşlı meteoritler
- Sertlik (Mohs): 5,5–7
- Özgül ağırlık: 3,15–3,85 g/cm³
- Parlaklık: Mat
- Saydamlık: Opak
- Renkler: mat siyah (taze erime kabuğu), açık kahverengi, koyu kahverengi
- Bileşim: Hacimce yüzde 74–98 olivin; ayrıca plajiyoklaz (yüzde 6,7–12,9), demir sülfürler (yüzde 1,8–4,0), klinopiroksen (yüzde 1,5–8,2) ve ortopiroksen (yüzde 0–2,4). Eser miktarda fosfat ve meteorik demir içerir.
- Doku: İnce taneli, oldukça homojen, yığışım (kümülat) dokulu ultramafik bir kayaç; yeryüzündeki dünit ve peridotitlere benzer.
- Değer merdiveni: 7/9 basamak, Değerli taş

Neredeyse tamamen olivinden oluşan ender meteoritler: önce Mars'tan geldiği sanılan, yeryüzündeki dünitlere benzeyen brakinitler.

Brakinitler, ilkel akondrit ya da asteroit kökenli akondrit olarak sınıflandırılan bir meteorit grubudur. Hacimce yüzde 74 ile 98 arasında olivin içerirler; vehrlit türünde bir peridotit sayılırlar. Adlarını, 1974'te Güney Avustralya'da Brachina yakınında bulunan tip örnekten alırlar. 2022 itibarıyla 56 meteorit brakinit olarak sınıflandırılmıştı.

## Nasıl oluşur?

Brakinitler bir bilmece sunar: kimyasal bileşimleri aşağı yukarı kondritlere benzer, ama dokuları açıkça yığışım (kümülat) dokusudur ve akondritiktir; bu da magmatik bir süreçten geçtiklerini düşündürür. Olivin kristallerinin bir magmada birikmesiyle oluşmuş olabilirler. Brachina meteoritindeki cam, ortopiroksen ve anortoklazdan oluşan erime kapanımları, ana gövdede erime süreçlerinin işlediğini gösterir.

Üreilitler gibi brakinitlerin de bir erime kalıntısı mı yoksa magmadan çöken bir yığışım mı olduğu kesin değildir. Kondritlerden belirgin tek farkları, olivinin ortopiroksene oranının çok yüksek olmasıdır.

## Ne işe yarar?

- **Ana gövdedeki erime:** Kondritlere benzeyen bileşimleri ile magmatik dokuları arasındaki çelişki ve içlerindeki erime kapanımları, ana gövdede erimenin nasıl işlediğini incelemeye yarar.
- **Meteoritlerin ayırt edilmesi:** Brachina'nın önce Mars meteoriti sanılıp sonra ayrı bir grup olduğunun anlaşılması, iz element ve oksijen izotopu analizlerinin meteorit sınıflandırmasındaki önemini gösterir.
- **Asteroitlerle bağlantı:** Olivin bileşimleri, 289 Nenetta gibi asteroitlerin tayflarıyla karşılaştırılır.

## Brachina meteoriti

Brachina meteoriti, 26 Mayıs 1974'te Güney Avustralya'da B. M. Eves tarafından bulundu; toplam yaklaşık 200 gramlık iki parçadır. Yaklaşık yüzde 80 olivin, yüzde 10 plajiyoklaz, yüzde 5,5 klinopiroksen, yüzde 3 demir sülfür ve az miktarda kromit, klorapatit, pentlandit ve meteorik demirden oluşur. Kimyasal ve mineral bileşimi Mars kökenli Chassigny meteoritine benzer, ama iz elementleri temelden farklıdır.

## Nasıl tanınır?

- Rengi açık ile koyu kahverengi arasındadır; taze örneklerde mat siyah bir erime kabuğu bulunur.
- İnce taneli ve oldukça homojendir; görünüşü yeryüzündeki dünit ve peridotitleri andırır.
- Kimyasal ve mineral bileşimi Mars kökenli şasinyitlere benzediği için türü ancak iz element ve oksijen izotopu analizleri kesinleştirir.

## Değerini ne belirler?

Brakinitler çok ender meteoritlerdir; 2022 itibarıyla yalnızca 56 tanesi sınıflandırılmıştı. Bir parçanın değerini kütlesi, tazeliği ve Brachina gibi tanınmış bir örneğe ait olup olmadığı belirler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Olivince zengin, Mars meteoritlerine benzeyen her meteorit Mars'tan gelir. Doğrusu: Brachina meteoriti önce Mars kökenli şasinyitlerden biri sanıldı, ama iz element deseni ve kendine özgü oksijen izotopu bileşimi onun bir asteroitten geldiğini gösterdi. Benzer görünen meteoritlerin kökeni ancak ayrıntılı analizlerle ayrılabilir.

## Merak edilenler

**Brakinitler hangi gökcisminden geliyor?**

Asteroit kökenli oldukları düşünülür. Farklı asteroitlerin olivin bileşimlerini karşılaştıran çalışmalar, 289 Nenetta asteroidinin brakinitlerin ana gövdesi olabileceğini öne sürer. Erime kapanımları, ana gövdede erime süreçlerinin işlediğini gösterir.

## Bunu biliyor muydun?

- Brachina meteoriti 1978'de ikinci bir şasinyit, yani Chassigny gibi bir Mars meteoriti olarak sınıflandırıldı. 1983'teki iz element analizleri farklı olduğunu gösterince yeni bir grubun tip örneği yapıldı.
- Brakinitlerin kondritlerden tek belirgin farkı, olivinin ortopiroksene oranının çok yüksek olmasıdır.
- Brachina meteoritinin toplam kütlesi yalnızca yaklaşık 200 gramdır: 1974'te bulunan iki küçük parça.

## Nerede bulunur?

- Brachina, Güney Avustralya, Avustralya (Tip lokalite): 26 Mayıs 1974'te B. M. Eves'in bulduğu, toplam yaklaşık 200 gramlık iki parça; gruba adını veren tip örnek.

## Kaynaklar

- [Brachinite](https://en.wikipedia.org/wiki/Brachinite), Wikipedia
- [Brachina meteorite](https://en.wikipedia.org/wiki/Brachina_meteorite), Wikipedia
- [Brachinites – composition](https://www.meteorites.tv/content/37-brachinites-composition), Meteorites.tv (Thomas Grau)
- [Primitive achondrite](https://en.wikipedia.org/wiki/Primitive_achondrite), Wikipedia
- [NWA 3151 meteorite, brachinite.jpg (photo and description by Jon Taylor)](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:NWA_3151_meteorite,_brachinite.jpg), Wikimedia Commons
- [Physical properties of the stone meteorites: Implications for the properties of their parent bodies (G. J. Flynn, G. J. Consolmagno, P. Brown, R. J. Macke), Chemie der Erde – Geochemistry 78](https://ntrs.nasa.gov/citations/20230000872), NASA Technical Reports Server, 2018
- [Handbook of Mineralogy: Augite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/augite.pdf), Mineralogical Society of America
- [Handbook of Mineralogy: Forsterite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/forsterite.pdf), Mineralogical Society of America


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/brakinit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0