# Atakamit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/atakamit/
- İngilizcesi: Atacamite
- Tür: Mineral
- Sınıflandırma: Mineraller › Halojenürler
- Kimyasal formül: Cu₂Cl(OH)₃
- Kristal sistemi: Ortorombik
- Sertlik (Mohs): 3–3,5
- Özgül ağırlık: 3,75–3,78 g/cm³
- Parlaklık: Elmassı, Camsı
- Saydamlık: Saydam, Yarı saydam
- Renkler: parlak yeşil, koyu zümrüt yeşili, siyahımsı yeşil
- Çizgi rengi: Elma yeşili
- Dilinim: {010} yönünde mükemmel; {101} yönünde orta
- Kırılma: Konkoidal; gevrek
- Değer merdiveni: 3/9 basamak, Yapı ve endüstri taşı
- Son kontrol: 2026-10-04

Çöllerin yeşil bakır minerali: adını Atacama Çölü'nden alır, denizde paslanan antik bronzların üstünde de oluşur.

Atakamit, bakır, klor, oksijen ve hidrojenden oluşan koyu yeşil bir mineraldir (Cu₂Cl(OH)₃). Bakır minerallerinin, özellikle kurak ve tuzlu koşullarda bozulmasıyla oluşur. 1802'de Şili'deki Atacama Çölü'nün yataklarından tanımlandı ve adını bu çölden aldı. Bazı yataklarda bakır cevheri olarak işletilir. Denizde ya da toprakta kalan antik bronz ve bakır eşyaların üzerinde de oluşur.

## Nasıl oluşur?

Atakamit, başka bakır minerallerinin havayla temas edip bozulmasıyla oluşur; bu en çok kurak ve tuzlu koşullarda, yani çöllerde gerçekleşir. Ayrıca volkanik gaz bacalarında (fumarollerde), okyanus tabanındaki sıcak su bacalarının (“kara bacalar”) sülfürlerinin bozulmasıyla ve antik bronz ve bakır eşyaların zamanla değişmesiyle de oluşur. Kristalleri 10 cm'ye kadar uzayabilir. Aynı bileşimde ama farklı kristal yapısında üç akrabası vardır: paratakamit, klinoatakamit ve botallakit.

## Ne işe yarar?

- **Bakır cevheri:** Şili'deki Chuquicamata madeninde bir cevher mineralidir.
- **Boya:** Tarihte heykel, el yazması, harita ve fresklerde yeşil boya olarak kullanıldı.
- **Arkeoloji:** Antik bronzların üzerinde oluşması, eşyaların nasıl bozulduğunu anlamaya yardım eder.
- **Koleksiyon:** Koyu yeşil, parlak kristalleri koleksiyoncular tarafından aranır.

## Nasıl tanınır?

- Parlak yeşil, koyu zümrüt yeşili ya da siyahımsı yeşil renklidir; çizgi rengi elma yeşilidir.
- Kristalleri ince uzun prizmalar ya da tabletlerdir; çoğunlukla lifli, kum gibi taneli ya da kütlesel hâlde bulunur.
- Elmasımsı ile camsı arası parlar.
- Sertliği 3–3,5'tir; bıçakla çizilir.
- Kuprit, brokantit, malakit ve krizokol gibi bakır mineralleriyle birlikte bulunur.

## Sahteler ve taklitler

- Malakit de yeşil bir bakır mineralidir; ancak çoğunlukla bantlı ve kütleseldir ve seyreltik asitte köpürür (bir karbonattır). Atakamit ise köpürmez ve çoğu zaman koyu yeşil, parlak kristaller oluşturur.
- Paratakamit, klinoatakamit ve botallakit atakamitle aynı bileşimde ama farklı kristal yapısındadır; bunları ayırmak için laboratuvar incelemesi gerekir.

## Değerini ne belirler?

Atakamit, Şili'deki Chuquicamata gibi bazı yataklarda bakır cevheri olarak değer taşır. Koleksiyonda koyu zümrüt yeşili, parlak ve keskin kristaller ile ikiz grupları aranır; Şili ve Güney Avustralya örnekleri tanınmıştır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Atakamit yalnızca Şili'nin Atacama Çölü'nde bulunur. Doğrusu: Adını Atacama Çölü'nden alsa da atakamit dünyanın pek çok bakır yatağında az miktarda bulunur. Meksika, ABD, Avustralya ve İtalya'nın volkanlarında da görülür; antik bronz eşyaların üzerinde bile oluşabilir.

## Merak edilenler

**Eski bronz eşyaların üstündeki yeşil kabuk ne?**

Bu kabukların bir kısmı atakamittir. Bakır ve bronz eşyalar, özellikle tuzlu suyla ya da tuzlu toprakla temas ettiğinde bozulur ve yüzeylerinde yeşil bakır klorür mineralleri oluşur. Ünlü Antikythera düzeneğinin bronzu da denizin dibinde atakamite dönüşmüştü.

## Bunu biliyor muydun?

- Antikythera düzeneğinin bronzu, denizin dibinde geçen yüzyıllar boyunca atakamite dönüşmüştü.
- Atakamit, deniz kurtlarının (kan kurtları) çenelerinde de bulunur; bu canlılar onu çenelerini sertleştirmek için kendileri üretir.
- Avrasya'da heykellerde, el yazmalarında, haritalarda ve fresklerde boya olarak kullanıldığı saptanmıştır.

## Nerede bulunur?

- Chuquicamata, Antofagasta, Şili (Önemli yatak): Handbook of Mineralogy'ye göre burada bir cevher mineralidir; mineral adını aldığı Atacama Çölü'ndedir
- Copiapó yöresi, Atacama, Şili (Tip lokalite): Atakamit 1802'de Atacama Çölü'ndeki yataklardan tanımlandı; ilk örneklerin tam yeri bilinmiyor, bugün Copiapó çevresinde pek çok yerde bulunur
- Moonta, Güney Avustralya (Bilinen bulunuş yeri): Handbook of Mineralogy'ye göre iri kristaller verir
- Bisbee, Arizona, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Ünlü bakır madeni kasabası; atakamit de bulunur
- Vezüv, Campania, İtalya (Bilinen bulunuş yeri): Atakamitin volkanik gaz bacalarında (fumarollerde) oluşmasına örnek

## Kaynaklar

- [Atacamite](https://en.wikipedia.org/wiki/Atacamite), Wikipedia
- [Handbook of Mineralogy: Atacamite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/atacamite.pdf), Mineralogical Society of America
- [Chuquicamata](https://en.wikipedia.org/wiki/Chuquicamata), Wikipedia


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/atakamit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0