# Ashford siyah mermeri

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/ashford-siyah-mermeri/
- İngilizcesi: Ashford Black Marble
- Tür: Kayaç
- Sınıflandırma: Kayaçlar › Tortul kayaçlar › Kimyasal ve biyokimyasal
- Sertlik (Mohs): 3
- Özgül ağırlık: 2,7–2,8 g/cm³
- Renkler: koyu gri, koyu kahverengi, cilalanınca parlak siyah
- Bileşim: Bitümce (doğal katran benzeri organik madde) zengin, killi (çamurlu) kireçtaşı; büyük bölümü kalsiyum karbonattır. Koyu rengini içindeki bitüm verir.
- Doku: Çok ince taneli ve sıkı; gözle tane seçilmez. İnce katmanlar hâlinde bulunur; yer yer nautiloid gibi fosiller içerir.
- Değer merdiveni: 5/9 basamak, Süs taşı

Cilalanınca parlak siyaha dönen Derbyshire taşı: Viktorya döneminin renkli taş kakmalı vazolarının, masalarının ve takılarının zemini.

Ashford siyah mermeri, İngiltere'nin Derbyshire kontluğunda, Ashford-in-the-Water köyü yakınındaki ocak ve madenlerden çıkarılan koyu renkli bir kireçtaşıdır. Taze kırıldığında koyu gri ya da kahverengidir; cilalanınca parlak siyah olur. Adına karşın gerçek bir mermer değildir: içinde bitüm (doğal katran benzeri madde) bulunan, çok ince taneli tortul bir kayaçtır. 18. ve 19. yüzyılda vazo, dikilitaş, masa ve takı yapımında kullanılmış; 1905'te ocak ve değirmen kapanmıştır.

## Nasıl oluşur?

Ashford siyah mermeri, **Karbonifer** döneminde, 300 milyon yıldan daha uzun bir süre önce bugünkü Derbyshire'ı kaplayan denizin tabanında birikmiş **killi bir kireçtaşıdır**. Deniz tabanına çöken ince kireç çamuruna bol miktarda organik madde karıştı. Tortul gömülüp sertleştikçe bu organik maddeden **bitüm** oluştu; taşın koyu rengi buradan gelir.

Taş ince katmanlar hâlinde bulunur; 1843'teki bir anlatıma göre Arrock ocağında kalınlığı yaklaşık 8 ile 23 cm (3–9 inç) arasında değişen dokuz katman vardı. Çok ince taneli olduğu için çok düzgün cila alır; cilalanınca koyu gri yüzey parlak siyaha döner. Katmanların arasında yer yer nautiloid gibi deniz canlılarının fosilleri görülür.

## Ne işe yarar?

- **Konak süslemeleri:** 1580'de Hardwick Konağı'nın şöminesinde kullanılmıştır. Devonshire düklerinin Chatsworth Konağı'nda, 1680'den sonra ve 1830'larda yapılan büyük mermer kapı çerçevelerinde yer alır.
- **Torna ve kesme işleri:** Torna tezgâhında çevrilerek vazo ve şamdan; biçilerek dikilitaş ve kâğıt ağırlığı gibi düz eşyalar yapılmıştır. Henry Watson'ın 1748'de Wye Irmağı kıyısında kurduğu su gücüyle çalışan değirmen bu işin merkeziydi.
- **Renkli taş kakma:** 1832'den birkaç yıl sonra, Floransa'daki “pietra dura” geleneğine benzer biçimde siyah zemine renkli taşlardan çiçek ve geometrik desenler kakılmaya başlandı. Castleton'ın mavi-mor fluoriti (Blue John), sarı fluorit ve yöredeki başka renkli taşlar kullanıldı.
- **Gravür ve öğretim:** Ann Rayner siyah taşın yüzüne elmas uçla resimler kazıdı. Jeolog White Watson 1780'lerin sonlarında bu taştan, Derbyshire katmanlarını gösteren “jeolojik levhalar” yaptı.
- **Müzeler:** Derby Müzesi, Buxton Müzesi (2006'da satın alınan Tomlinson koleksiyonu) ve Chatsworth Konağı önemli örnekler barındırır.

## Nerede bulunur?

Taş yalnızca Derbyshire'daki **Peak District** bölgesinde, **Ashford-in-the-Water** köyü çevresinden çıkarılmıştır. 1832'den önce kullanılan taşın tamamı Sheldon yakınındaki **Arrock** ocağından ya da **Sheldon Moor**'daki ocaklardan gelirdi; 1832 dolaylarında Ashford'daki **Rookery Plantation**'da yeni bir maden açıldı. Viktorya döneminde ilgi büyüktü, ama zevkler değişince talep düştü: değirmen ve ocak 1905'te kapandı, kakma işleri eldeki taş bitene kadar birkaç yıl daha sürdü. 1990'larda Tideswell'de zanaat yeniden canlandırılmıştır.

## Nasıl tanınır?

- Taze yüzeyi koyu gri ya da koyu kahverengidir; cilalanmış yüzeyi ise parlak, derin bir siyahtır.
- Çok ince tanelidir: büyüteçle bile tane seçmek zordur. Kırık yüzeyi düzgün ve mattır.
- Uzun süre ışıkta kalan cilalı parçaların siyahı solarak griye döner.
- Kireçtaşı olduğu için seyreltik asitle köpürür ve çelik bıçakla çizilir.

## Değerini ne belirler?

Taş artık çıkarılmadığı için değerini büyük ölçüde 18. ve 19. yüzyılda yapılmış eşyaların işçiliği belirler: kakmaların inceliği, kullanılan renkli taşlar (mavi-mor fluorit, sarı fluorit, nadir “Dük kırmızısı” gibi), parçanın büyüklüğü, cilanın derinliği ve hasarsızlığı. Siyahı ışıkta solmamış, çatlaksız parçalar daha çok aranır. Müze koleksiyonlarındaki ünlü örnekler taşa tarihî bir ün kazandırır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Ashford siyah mermeri gerçek bir mermerdir. Doğrusu: Adına karşın ısı ve basınçla başkalaşmış bir kayaç değildir. Karbonifer döneminde birikmiş, bitümce zengin, çok ince taneli tortul bir kireçtaşıdır; “mermer” adı, iyi cila alıp parladığı için verilmiştir.
- Yanlış: Taştaki uzun, boğumlu fosiller timsah kuyruğudur. Doğrusu: Ocak işçileri bu fosillere “timsah kuyruğu” derdi. Doğa bilimci William Martin'in 1809'daki çalışmasına göre bunlar, kalamarın uzak akrabası olan, düz kabuklu nautiloidlerin (ortoseratitlerin) kalıntılarıdır.

## Bunu biliyor muydun?

- Bilinen ilk müşterisi Hardwick'li Bess'tir: 1580'de Hardwick Konağı'ndaki büyük kabul salonunun şömine çerçevesi için bu taşı kullanmıştır.
- Henry Watson 1751'de mermeri kesmek, biçmek ve cilalamak için geliştirdiği bir makinenin patentini almıştır.
- Monsal Dale'e bakan Fin Cop tepesindeki bir tarih öncesi mezar höyüğünde bu taştan yontulmuş bir levha bulunmuştur.
- 1851 Büyük Londra Sergisi'nde Ashford taşından kakmalı işler, ünlü İtalyan ustalarının işleriyle boy ölçüşecek kadar beğenilmiştir.

## Nerede bulunur?

- Ashford-in-the-Water, Derbyshire, İngiltere (Tip lokalite): Henry Watson'ın 1748'de Wye Irmağı kıyısında kurduğu mermer değirmeni ve 1832 dolaylarında açılan Rookery Plantation madeni buradaydı; değirmen ve ocak 1905'te kapandı.
- Sheldon ve Sheldon Moor, Derbyshire, İngiltere (Tarihî kaynak): 1832'den önce kullanılan taşın tamamı Sheldon yakınındaki Arrock ocağından ya da Sheldon Moor'daki ocaklardan gelirdi.

## Kaynaklar

- [Ashford Black Marble](https://en.wikipedia.org/wiki/Ashford_Black_Marble), Wikipedia
- [Corsi Collection of Decorative Stones, no. 72: Ashford black marble](https://www.oum.ox.ac.uk/corsi/stones/view/72), Oxford University Museum of Natural History
- [Black Marble Mill (site of), Ashford-in-the-Water (MDR1348)](https://her.derbyshire.gov.uk/Monument/MDR1348), Derbyshire Historic Environment Record
- [Black marble mine, Rookery Plantation, Ashford-in-the-Water (MDR1426)](https://her.derbyshire.gov.uk/Monument/MDR1426), Derbyshire Historic Environment Record
- [Bygone Industries of Derbyshire: Ashford Marble](https://texts.wishful-thinking.org.uk/BygoneIndustries/AshfordMarble.html), Wishful Thinking (Derbyshire texts)
- [Ashford-in-the-Water](https://en.wikipedia.org/wiki/Ashford-in-the-Water), Wikipedia
- [Sheldon, Derbyshire](https://en.wikipedia.org/wiki/Sheldon,_Derbyshire), Wikipedia
- [Density of Solids](https://www.engineeringtoolbox.com/density-solids-d_1265.html), The Engineering ToolBox
- [Limestone](https://geology.com/rocks/limestone.shtml), Geology.com


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/ashford-siyah-mermeri/ · Lisans: CC BY-SA 4.0