# Angrit - Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/angrit/ - İngilizcesi: Angrite - Tür: Meteorit - Sınıflandırma: Meteoritler ve çarpma taşları › Taşlı meteoritler - Sertlik (Mohs): 5,5–7 - Özgül ağırlık: 2,72–3,56 g/cm³ - Parlaklık: Mat - Saydamlık: Opak - Renkler: kahverengi (erime kabuğu), çok koyu kahverengi (iç kısım) - Bileşim: Başlıca alüminyum ve titanyum içeren diyopsit-hedenberjit piroksen, olivin ve anortit; az miktarda troilit, eser miktarda fosfat ve metal. - Doku: Çoğu bazalta benzeyen magmatik bir kayaç; yüzeyde hızla soğumuş ve derinde yavaş soğumuş (plütonik) türleri vardır. D'Orbigny gibi bazılarında meteoritlerde ender görülen belirgin gaz boşlukları bulunur. - Değer merdiveni: 7/9 basamak, Değerli taş Bilinen en yaşlı magmatik kayaçlar: yaklaşık 4,56 milyar yıl önce, Güneş Sistemi'nin en erken döneminde kristallenmiş ender bazaltik meteoritler. Angritler, başlıca alüminyum ve titanyum içeren piroksen, olivin ve anortitten oluşan ender bir akondrit grubudur. Adlarını 1869'da Brezilya'nın Angra dos Reis kıyısına düşen meteoritten alırlar. Yaklaşık 4,56 milyar yıllık kristallenme yaşlarıyla bilinen en yaşlı magmatik kayaçlardır. Bugüne kadar 30'dan fazla angrit sınıflandırılmıştır. ## Nasıl oluşur? Angritler, farklılaşmış bir gezegenimsi cisimde erimiş kayaçtan oluştu. İki ana alt grupları vardır. **Hızla soğumuş** angritler ana gövdenin yüzeyinde çabucak soğuyup katılaştı; **plütonik** angritler ise kabuğun daha derinlerinde çok daha yavaş soğudu. NWA 10463 adlı meteoritin bu iki grup arasında bir geçiş aşamasını temsil ettiği öne sürülmüştür. Oksijen izotopu bileşimleri angritleri öteki bütün meteorit gruplarından ayırır. Piroksenlerindeki mangan-demir oranı ve öteki izotop bileşimleri, iç Güneş Sistemi'nde oluştuklarını gösterir; ancak başka bölgelerden bir miktar malzeme karışmış olabilir. Asuka-12209, Asuka-88371 ve NWA 12320 meteoritlerindeki oksijen izotopu dengesizliği gezegen ölçeğinde bir karışıma işaret eder. ## Ne işe yarar? - **Güneş Sistemi'nin ilk dönemi:** Yaklaşık 4,56 milyar yıllık kristallenme yaşlarıyla angritler, gezegenimsi cisimlerin Güneş Sistemi'nin en erken döneminde erimeye ve magmatik kayaç oluşturmaya başladığını gösterir. - **Ana gövdenin boyutu:** İçlerindeki yüksek basınç mineralleri, ana gövdenin en az Ay büyüklüğünde olduğunu düşündürür. Karşılaştırma için: Ceres'in çekirdeğindeki basınç 0,2 GPa'nın, Vesta'nınki 0,4 GPa'nın altındadır. - **Asteroitlerle karşılaştırma:** Tayfları 289 Nenetta ve 3819 Robinson gibi asteroitlerle karşılaştırılır. ## Ünlü angritler **Angra dos Reis** (Brezilya, 1869) gruba adını veren ve düşüşü gözlenen meteorittir. 1,5 kg'dı, ama büyük bölümü zamanla kayboldu; kalan en büyük parçası 101 gramdır ve Rio de Janeiro'da korunur. Bileşimi yaklaşık yüzde 93 fassaittir. Fassait bulunan öteki tek meteorit örnekleri, Allende meteoritindeki kalsiyum ve alüminyumca zengin kapanımlardır. **D'Orbigny** (Arjantin, 1979) 16,55 kg ile bugüne kadar bulunan en büyük angrittir. ## Nasıl tanınır? - Dışı kahverengi bir erime kabuğuyla kaplı olabilir; NWA 2999 gibi bazı angritlerin içi çok koyu kahverengidir. - D'Orbigny gibi bazı angritlerde, meteoritlerde ender görülen belirgin gaz boşlukları vardır. - Bir taşın angrit olduğu ancak oksijen izotopu ölçümü gibi laboratuvar analizleriyle kesinleşir. ## Değerini ne belirler? Angritler en ender meteorit gruplarındandır; bugüne kadar sınıflandırılan örnek sayısı 30'u biraz aşar. Bir parçanın değerini kütlesi, tazeliği ve Angra dos Reis gibi gözlenmiş bir düşüşe ya da D'Orbigny gibi tanınmış bir buluntuya ait olup olmadığı belirler. Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir. ## Yanlış bilinenler - Yanlış: Bir grubun tip örneği, o grubun en tipik üyesidir. Doğrusu: Tip örnek yalnızca gruba adını veren ilk örnektir. Angra dos Reis, angritlerin tip örneği olduğu hâlde öteki angritlerin çoğundan çok farklıdır: neredeyse tamamen fassait denen ender bir piroksenden oluşur ve bazalttan çok piroksenite benzer. ## Merak edilenler **Angritler hangi gökcisminden geliyor?** Kesin bilinmiyor. Kimyaları farklılaşmış, yani katmanlara ayrılmış bir gezegenimsi cisimden geldiklerini gösterir. Yansıma tayfları onları ana kuşaktaki 289 Nenetta ve 3819 Robinson asteroitlerine bağlar; Merkür'den kopmuş olabilecekleri de öne sürülmüştür. 2026'da yapılan bir çalışma, görece sığ derinlikte en az 1,75 GPa basınçta oluşmuş mineraller buldu ve ana gövdenin en az Ay kadar büyük olduğu sonucuna vardı. ## Bunu biliyor muydun? - Angra dos Reis meteoriti 1869'da yaklaşık 2 metre derinliğindeki bir koya düştü ve iki parçası ertesi gün bir dalgıç tarafından sudan çıkarıldı. - Arjantin'deki D'Orbigny angritini mısır tarlasını süren bir tarım işçisi buldu. Taşı alan toprak sahibi, meteoritler üzerine bir makale okuyup analiz ettirene kadar onu yaklaşık yirmi yıl sakladı. - Brezilya Ulusal Müzesi'ndeki 2018 yangınından sonra Angra dos Reis meteoritinin enkazda kaybolduğundan korkuldu; meteorit 19 Ekim 2018'de bulunan parçalar arasındaydı. ## Nerede bulunur? - Angra dos Reis, Rio de Janeiro, Brezilya (Tip lokalite): 20 Ocak 1869'da suyun yaklaşık 2 metre derinlikte olduğu koya düşen ve gruba adını veren meteorit; iki parçasını ertesi gün bir dalgıç buldu. Toplam 1,5 kg'dı. - D'Orbigny, Buenos Aires eyaleti, Arjantin (Bilinen bulunuş yeri): Eylül 1979'da mısır tarlasını süren bir tarım işçisinin sabanına takılan, 16,55 kg'lık, bugüne kadar bulunan en büyük angrit. ## Kaynaklar - [Angrite](https://en.wikipedia.org/wiki/Angrite), Wikipedia - [Angrit](https://tr.wikipedia.org/wiki/Angrit), Vikipedi - [Angra dos Reis meteorite](https://en.wikipedia.org/wiki/Angra_dos_Reis_meteorite), Wikipedia - [D'Orbigny meteorite](https://en.wikipedia.org/wiki/D%27Orbigny_meteorite), Wikipedia - [D'Orbigny meteorite, fragment.jpg (photo and description by Jon Taylor)](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:D%27Orbigny_meteorite,_fragment.jpg), Wikimedia Commons - [Angrite (NWA 2999 Meteorite) (photo and description by James St. John)](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Angrite_(NWA_2999_Meteorite)_(4.558-4.562_Ga)_2.jpg), Wikimedia Commons - [Fezzou-002 meteorite (photo and description)](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Fezzou-002_meteorite_(53594462784).jpg), Wikimedia Commons - [Handbook of Mineralogy: Diopside](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/diopside.pdf), Mineralogical Society of America - [Handbook of Mineralogy: Hedenbergite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/hedenbergite.pdf), Mineralogical Society of America - [Handbook of Mineralogy: Anorthite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/anorthite.pdf), Mineralogical Society of America - [Handbook of Mineralogy: Forsterite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/forsterite.pdf), Mineralogical Society of America Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/angrit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0