# Andezit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/andezit/
- İngilizcesi: Andesite
- Diğer adları: Ankara taşı (Ankara'nın pembe-gri andeziti)
- Tür: Kayaç
- Sınıflandırma: Kayaçlar › Magmatik kayaçlar › Yüzey (volkanik) kayaçları
- Sertlik (Mohs): 5,5–6,5
- Özgül ağırlık: 2,4–2,8 g/cm³
- Renkler: gri, koyu gri, pembe, kırmızımsı, kahverengimsi
- Bileşim: Başlıca orta bileşimli plajiyoklaz (çoğunlukla andezin) ile piroksen, hornblend veya biyotit gibi koyu renkli mineraller; az miktarda kuvars ve volkanik cam içerebilir. Silis (SiO₂) oranı bazalt ile dasit arasındadır.
- Doku: Çoğunlukla porfirik: ince taneli (afanitik) bir hamur içinde gözle görülen plajiyoklaz ve koyu mineral kristalleri bulunur. Gaz boşluklu (veziküler) veya akma yapılı olabilir.
- Değer merdiveni: 2/9 basamak, Tonla ölçülen hammadde
- Son kontrol: 2026-10-04

Yanardağ zincirlerinin kayacı: adını And Dağları'ndan alan, Ankara Kalesi'nin pembe-gri taşı.

Andezit, yanardağlardan çıkan lavın yeryüzünde soğumasıyla oluşan gri, pembe veya kahverengimsi bir kayaçtır. İnce taneli bir hamur içinde küçük beyaz ve siyah kristaller görülür. Bir okyanus levhasının başka bir levhanın altına daldığı yerlerdeki yanardağlarda çok yaygındır; Ankara'nın tarihi yapılarında kullanılan “Ankara taşı” da bir andezittir.

## Nasıl oluşur?

Andezit, bir okyanus levhasının başka bir levhanın altına daldığı **dalma-batma zonlarındaki** yanardağların en tipik kayacıdır. Dalan levhadan açığa çıkan su, üstteki mantonun kısmen erimesine yol açar; yükselen magma, yer kabuğunu geçerken değişime uğrayarak silisçe zenginleşir ve andezit bileşimini kazanır. Pasifik Okyanusu'nu çevreleyen yanardağ kuşağındaki yanardağların çoğu andezit püskürtür.

Andezitli magma bazalta göre daha ağdalı (viskoz) olduğundan bu yanardağlar dik yamaçlı **stratovolkanlar** oluşturur ve zaman zaman patlayıcı püskürmeler yapar. Aynı magma derinde yavaşça soğursa **diyorit** oluşur.

## Ne işe yarar?

- **Yapı taşı:** Dayanıklı olduğu için duvar ve cephe kaplaması, parke taşı ve bordür olarak kullanılır.
- **Kırmataş:** Kırılarak yol yapımında ve betonda agrega (mıcır) olarak kullanılır.
- **Tarihî yapılar:** Endonezya'daki Borobudur tapınağının stupaları, Peru'daki İnka kalesi Sacsayhuamán'ın istinat duvarı ve Ankara'nın tarihî binaları andezitten yapılmıştır.

## Türkiye'de andezit

Anadolu'da geniş andezit alanları vardır ve andezit yapı taşı olarak yaygın biçimde kullanılır. **Ankara Kalesi** andezit kayalıklar üzerine kurulmuştur; surlarının taşları da büyük ölçüde pembe renkli andezittir. “Ankara taşı” adıyla bilinen pembe ve gri andezit, kentin tarihi binalarında kullanılmıştır: 1920–1924 yılları arasında meclis binası olarak kullanılan Birinci TBMM binası bu taşla yapılmıştır. Gölbaşı çevresi, Ankara andezitinin bilinen ocak alanlarındandır.

## Nasıl tanınır?

- İnce taneli gri, pembe veya kahverengimsi bir hamur içinde, gözle seçilen beyaz feldispat ve siyah, çubuk biçimli hornblend ya da piroksen kristalleri bulunur.
- Bazalttan genellikle daha açık renklidir; ancak koyu renkli andezitler bazalttan çıplak gözle ayırt edilemeyebilir.
- Sirke veya seyreltik asitle köpürmez; çelik bıçakla zor çizilir.
- Bazı örneklerde lavdaki gaz kabarcıklarından kalan küçük boşluklar görülür.

## Sahteler ve taklitler

- Koyu andezit ile bazalt, parke ve kaplama taşı olarak sık karıştırılır; kesin ayrım için ince kesit veya kimyasal analiz gerekir.
- Taş ticaretinde andezit bazen “volkanik taş” veya “lav taşı” gibi genel adlarla satılır; bu adlar kayacın türünü belirtmez.
- Andezit, adı benzeyen andezin mineraliyle aynı şey değildir. Andezin, andezitteki plajiyoklazlardan biridir; “andezin” adıyla satılan kırmızı süs taşlarının bir kısmının ise bakırla ısıl işlem görerek renklendirildiği gemoloji laboratuvarlarınca saptanmıştır.

## Değerini ne belirler?

Andezit bol bulunan bir yapı taşıdır; kırmataş olarak tonla satılır. Kaplama, parke ve bordür taşı olarak değerini çatlaksız büyük blok çıkarılabilmesi, renk ve doku eşitliği (örneğin Ankara'nın pembe andeziti gibi aranan renkler), aşınmaya ve dona dayanıklılığı, kolay kesilip işlenebilmesi ve ocağın taşın kullanılacağı yere uzaklığı belirler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Koyu gri ya da siyah volkanik taşların hepsi bazalttır. Doğrusu: Koyu renkli andezitler de bazalta çok benzer; iki kayaç esas olarak silis oranıyla ayrılır. Kesin ayrım için ince kesit incelemesi ya da kimyasal analiz gerekir.

## Bunu biliyor muydun?

- Ankara'daki Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi binası (bugün Kurtuluş Savaşı Müzesi), pembe-mor renkli yerel andezitle, yani “Ankara taşı” ile yapılmıştır.
- Andezit adı, ilk kez And Dağları'ndaki bir lav dizisi için kullanılmıştır.

## Nerede bulunur?

- And Dağları, Güney Amerika (Tarihî kaynak): Kayaç, adını bu sıradağlardaki yanardağların lavlarından alır.
- Merapi Yanardağı, Orta Cava, Endonezya (Bilinen bulunuş yeri): Ağdalı andezit lavları çoğu kez lav kubbeleri oluşturur ve patlayıcı püskürmelere yol açar.
- Borobudur, Magelang, Orta Cava, Endonezya (Tarihî kaynak): 9. yüzyıl tapınağı, yakındaki ocaklardan ya da Progo Nehri yatağından çıkarılan andezit benzeri gri taştan yapılmıştır.
- Ruapehu Yanardağı, Kuzey Adası, Yeni Zelanda (Bilinen bulunuş yeri): Taupo Yanardağ Kuşağı'nın güneyindeki stratovolkan; ağırlıkla plajiyoklazlı ve iki piroksenli andezit püskürtür.
- Rainier Dağı, Washington, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Kaskat Sıradağları'nın en yüksek yanardağı; başlıca andezit ve dasit lav akıntılarının birikmesiyle oluşmuştur.
- Ankara Kalesi, Altındağ, Ankara (Tarihî kaynak): Kale andezit kayalıklar üzerine kuruludur; sur taşlarının çoğu da pembe renkli, porfirik andezittir.
- Gölbaşı, Ankara (Bilinen bulunuş yeri): Pembe ve gri “Ankara taşı”nın çıkarıldığı bilinen andezit ocak alanlarından.
- Soufrière Hills, Montserrat (Bilinen bulunuş yeri): 1995'te başlayan püskürmelerinde andezit lav kubbeleri ve bunların çökmesiyle oluşan piroklastik akıntılar üretmiştir.

## Belgeseller

- [The Geologic Oddity in Washington; The World's Longest Andesite Lava Flow](https://www.youtube.com/watch?v=7BosDIgXRbI), GeologyHub (İngilizce)

## Kaynaklar

- [Andesite](https://www.britannica.com/science/andesite), Encyclopaedia Britannica
- [Origin of Ankara Castle Rampart Building Stones (Deniz & Kadıoğlu)](https://doi.org/10.5505/jas.2022.65807), Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies, 2022
- [Kurtuluş Savaşı Müzesi (I. TBMM Binası)](https://kureansiklopedi.com/tr/detay/kurtulus-savasi-muzesi-i-tbmm-binasi-61a6b), Türkiye Diyanet Vakfı Küre Ansiklopedi
- [Control on the emplacement of the andesite lava dome of the Soufriere Hills volcano, Montserrat by degassing-induced crystallization](https://doi.org/10.1046/j.1365-3121.2000.00267.x), Terra Nova, 2000
- [Andesite](https://en.wikipedia.org/wiki/Andesite), Wikipedia
- [Mount Merapi](https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_Merapi), Wikipedia
- [Borobudur](https://en.wikipedia.org/wiki/Borobudur), Wikipedia
- [Ruapehu and Tongariro stratovolcanoes: a review of current understanding](https://mro.massey.ac.nz/handle/10179/71905), New Zealand Journal of Geology and Geophysics
- [Mount Rainier](https://www.usgs.gov/volcanoes/mount-rainier), U.S. Geological Survey (USGS)


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/andezit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0
