# Amazonit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/amazonit/
- İngilizcesi: Amazonite
- Diğer adları: Amazontaşı, Uyum taşı (kristal terapi çevrelerinde)
- Tür: Varyete
- Sınıflandırma: Mineraller › Silikatlar › Tektosilikatlar
- Kimyasal formül: KAlSi₃O₈
- Kristal sistemi: Triklinik
- Sertlik (Mohs): 6–6,5
- Özgül ağırlık: 2,54–2,57 g/cm³
- Kırılma indisi: 1,514–1,539
- Parlaklık: Camsı, Sedefimsi
- Saydamlık: Saydam, Yarı saydam, Opak
- Renkler: yeşil, canlı yeşil, mavimsi yeşil, turkuaz yeşili
- Çizgi rengi: Beyaz
- Dilinim: {001} ve {010} yönlerinde mükemmel; iki düzlem yaklaşık 90°'de kesişir
- Kırılma: Düzensiz
- Değer merdiveni: 5/9 basamak, Süs taşı
- Son kontrol: 2026-10-04

Turkuaza benzeyen yeşil-mavi bir feldispat: mikroklinin çeşidi, üç bin yılı aşkın süredir takıda kullanılıyor, ama kurşun salabilir.

Amazonit, potasyumlu feldispat mikroklinin yeşil ya da mavimsi yeşil çeşididir. Adı Amazon Nehri'ne gönderme yapar, ama taş Amazon Havzası'nda bulunmaz. Orta ve Yeni Krallık dönemi Mısır'ında ve Mezopotamya'da yapılan kazılardan çıkan buluntular, üç bin yılı aşkın süredir takıda kullanıldığını gösterir. Kabaşon, boncuk ve küçük oymalara kesilir. Kurşun içerebildiği için çocuklardan ve suyla temasından uzak tutulmalıdır.

## Nasıl oluşur?

Amazonit, mikroklinin öteki çeşitleri gibi, yavaş soğuyan silisçe zengin magmalarda, yani granit ve pegmatitlerde kristallenir. Yeşil renk, feldispatın yapısındaki kurşun, su ve başka eser elementlerin bir araya gelmesinden doğar. Bu koşullar çok sık oluşmadığından amazonit sınırlı sayıda yerde bulunur. Colorado'da Pikes Peak yöresinde olduğu gibi, çoğu zaman dumanlı kuvarsla birlikte büyür.

## Ne işe yarar?

- **Takı:** Kabaşon, boncuk, küçük oymalar ve kolye uçları yapılır. İki yönde mükemmel dilinimi olduğundan faset kesimden çok kubbe biçimi tercih edilir ve darbeden korunmalıdır.
- **Tarihte takı:** Orta ve Yeni Krallık dönemi Mısır'ında ve Mezopotamya'da takı yapımında kullanılmıştır; Tunç Çağı Mısır'ında Doğu Çölü'ndeki Gebel Migif'te çıkarılırdı.
- **Koleksiyon:** Dumanlı kuvarsla birlikte büyümüş canlı yeşil kristaller koleksiyonlarda aranır.

## Rengi nereden gelir?

Amazonitin rengi uzun yıllar bir muammaydı. Bakır bileşikleri çoğu zaman mavi ve yeşil olduğundan renk bakıra bağlanıyordu. 1985 tarihli bir çalışma ise mavimsi yeşilin feldispattaki kurşun ve suyla ilgili olduğunu ileri sürdü; 1998'deki kuramsal çalışmalar kurşunun rolünü derinleştirdi. Başka çalışmalar rengin kurşun, rubidyum ve talyum miktarındaki artışla ilişkili olduğunu, 2010'da yapılan bir çalışma ise iki değerlikli demirin de etkili olduğunu gösterdi. Bu bulgular, rengin birbirine bağlı birkaç etkenin toplamı olabileceğini düşündürür.

## Adı ve tarihi

Adı Amazon Nehri'nden gelir; ama oradan getirildiği sanılan yeşil taşların gerçekten amazonit olup olmadığı belirsizdir. Taş 18. yüzyılda ayrı bir mineral olarak tanımlandı. Yakın çağın başlarında amazonit neredeyse yalnızca Rusya'da, Çelyabinsk'in yaklaşık 80 km güneybatısındaki Ilmen Dağları'nın Miass yöresinden elde ediliyordu.

## Nasıl tanınır?

- Rengi yeşilden mavimsi yeşile uzanır; turkuazı andıran canlı tonlar en çok aranandır.
- Sertliği 6–6,5'tir: camı çizer. Ama iki yönde mükemmel dilinimi olduğundan darbeyle kolay kırılır.
- Dilinim yüzeyleri ışıkta ayna gibi parlar; yeşil zemin üzerinde çoğu zaman beyaz ince şeritler ya da ızgara benzeri bir desen görülür.
- Turkuaz, yeşil fluorit ve boyanmış taşlarla karışabilir; ayırt etmek için sertlik, dilinim ve gemoloji laboratuvarı incelemesi kullanılır.

## Sahteler ve taklitler

- Benzer renkli turkuaz, yeşil fluorit ve boyanmış taşlar amazonit diye satılabilir; kesin ayrım için gemoloji laboratuvarı gerekir.

## Değerini ne belirler?

Değerini en çok renk belirler: canlı, doygun, turkuaz benzeri yeşil-mavi tonlar; soluk, sarımsı ya da grimsi yeşillerden çok daha çok aranır. Rengin eşit dağılması, beyaz şeritlerin azlığı ve çatlaksız olması da önemlidir. Dilinimi yüzünden genellikle kabaşon, boncuk ya da oyma olarak işlenir; faset kesim nadirdir. Koleksiyonda, Colorado'nun Pikes Peak yöresi gibi yataklardan gelen, dumanlı kuvarsla birlikte büyümüş iyi kristal örnekleri değerlidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Amazonit, Amazon Nehri'nden çıkar. Doğrusu: Taşın adı Amazon Nehri'ne gönderme yapar, ama amazonit Amazon Havzası'nda bulunmaz. Oradan geldiği sanılan yeşil taşların gerçekten amazonit olup olmadığı belli değildir.
- Yanlış: Amazonit zararsız bir taştır; suya konup içilebilir, çocuklar da takabilir. Doğrusu: Amazonit kurşun içerebilir. 2021'de bir Alman laboratuvarı (EPI) 11 gramlık bir örnekten asidik bir çözeltiye karışan kurşunun AB oyuncak standardının önerdiği miktarın beş katını aştığını buldu. Bu sonuç, bir çocuğun taşı yutması durumunu taklit etti; aynı risk taşı su şişesine koymak için de geçerli olabilir.
- Yanlış: Amazonitin rengi bakırdan gelir, tıpkı turkuaz gibi. Doğrusu: Rengin kaynağı uzun yıllar bilinmiyordu ve bakır sanılıyordu. 1985 tarihli bir çalışma mavimsi yeşili feldispattaki kurşun ve suya bağladı; sonraki çalışmalar rubidyum, talyum ve iki değerlikli demirin de rol oynayabileceğini gösterdi. Renk, birbirine bağlı birkaç etkenin toplamı olabilir.

## Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

- Türkiye'de bir haber sitesi (Gazete Vatan, 2024), amazonitin boğaz, kalp ve akciğer sorunlarına, tiroid hastalıklarına ve ciltteki sivilce ve akneye iyi geldiğini, uykuya dalmayı kolaylaştırdığını yazar.
- Aynı haber, amazonitin odaklanmayı artırdığını, unutkanlığa iyi geldiğini, kalbi sakinleştirip sinirleri yatıştırdığını söyler ve taşı uyum, gerçeklik ve iletişimi temsil eden bir “uyum taşı”, barış ve huzur simgesi olarak tanıtır.
- Kristal terapi çevreleri amazonitin bilgisayar ve cep telefonu gibi cihazların yaydığı elektromanyetik ışınımdan koruduğunu ileri sürer.
- Aynı çevrelerde amazonit parçalarının içme suyu şişesine konularak suyu “arındırdığı” söylenir.

Bilim ne diyor?: Amazonitin hastalıklara iyi geldiğine, uykuyu ya da dikkati düzelttiğine, elektromanyetik ışınımdan koruduğuna ya da suyu arındırdığına dair bilimsel bir kanıt yoktur; süren şikâyetlerde taş yerine hekime başvurulmalıdır. Taşı suya koymak ise zararlı olabilir: Amazonit kurşun içerebilir ve bir Alman laboratuvarının (EPI) 2021 tarihli deneyinde asidik bir çözeltiye karışan kurşun miktarı AB standardının önerdiği değerin beş katını aşmıştır. Amazonit suya konmamalı ve ağza alınmamalıdır.

## Güvenlik

Amazonit kurşun içerebilir. Almanya'daki Edelstein-Prüfung Enstitüsü (EPI) 2021'de 11 gramlık bir amazonit örneğinden, tükürüğü taklit eden asidik bir çözeltiye karışan kurşunun AB'nin DIN EN 71-3:2013 standardının önerdiği miktarın beş katını aştığını bildirdi. Bu yüzden taş içme suyuna konmamalı, ağza alınmamalı ve çocukların yutabileceği küçük parçalar hâlinde verilmemelidir.

## Bunu biliyor muydun?

- Amazonit, Orta ve Yeni Krallık dönemi Mısır'ında ve Mezopotamya'da takı yapımında kullanılmıştır; yine de hiçbir antik ya da Orta Çağ kaynağında adı geçmez. Ayrı bir mineral olarak ilk kez 18. yüzyılda tanımlanmıştır.
- Rengi uzun süre bir muammaydı. Bakırdan geldiği sanılıyordu; ancak 1985 tarihli bir çalışma, mavimsi yeşilin feldispattaki kurşun ve sudan doğduğunu ileri sürdü.

## Nerede bulunur?

- Miass çevresi (Ilmen Dağları), Çelyabinsk Oblastı, Rusya (Tarihî kaynak): Yakın çağın başlarında amazonit neredeyse yalnızca buradaki granitik kayaçlardan çıkarılıyordu
- Gebel Migif, Doğu Çölü, Mısır (Tarihî kaynak): Tunç Çağı Mısır'ında amazonitin çıkarıldığı yer; Orta ve Yeni Krallık dönemi mücevherlerinde kullanıldı
- Pikes Peak yöresi, El Paso İlçesi, Colorado, ABD (Önemli yatak): Kaba taneli granit ve pegmatitlerde; dumanlı kuvarsla birlikte iyi amazonit kristalleri çıkar
- Amelia, Amelia İlçesi, Virginia, ABD (Bilinen bulunuş yeri): Morefield Madeni'nin pegmatitinde amazonit bulunur
- Koppio, Eyre Yarımadası, Güney Avustralya (Bilinen bulunuş yeri): Baila Hill (Koppio) amazonit madeninin bulunduğu yer
- Avdar Masifi, Töv İli, Moğolistan (Bilinen bulunuş yeri): Alkali granit içinde amazonit; il düzeyinde gösterilmiştir
- Hami Bölgesi, Sincan, Çin (Bilinen bulunuş yeri): Baishitouquan granit sokulumunda amazonit; bölge düzeyinde gösterilmiştir

## Belgeseller

- [Where can you find Amazonite?](https://www.youtube.com/watch?v=0BVfTht68xo), Geobridge (İngilizce)

## Kaynaklar

- [Amazonite](https://en.wikipedia.org/wiki/Amazonite), Wikipedia
- [Amazonit](https://tr.wikipedia.org/wiki/Amazonit), Vikipedi
- [Microcline](https://en.wikipedia.org/wiki/Microcline), Wikipedia
- [Handbook of Mineralogy: Microcline](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/microcline.pdf), Mineralogical Society of America
- [Amazonit taşı özellikleri nelerdir? Amazonit taşının en bilinen faydaları](https://www.gazetevatan.com/yasam/amazonit-tasi-ozellikleri-nelerdir-amazonit-tasinin-en-bilinen-faydalari-2126927), Gazete Vatan, 2024
- [Ilmensky Mountains](https://en.wikipedia.org/wiki/Ilmensky_Mountains), Wikipedia
- [Koppio](https://en.wikipedia.org/wiki/Koppio), Wikipedia


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/amazonit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0
