# ALH 84001 (Allan Hills 84001)

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/allan-hills-84001/
- İngilizcesi: Allan Hills 84001
- Diğer adları: ALH 84001
- Tür: Meteorit
- Sınıflandırma: Meteoritler ve çarpma taşları › Taşlı meteoritler
- Sertlik (Mohs): 5–6
- Özgül ağırlık: 3,2–3,9 g/cm³
- Parlaklık: Mat
- Saydamlık: Opak
- Renkler: mat koyu gri ile siyah (erime kabuğu), yeşilimsi gri (iç kısım)
- Bileşim: Ortopiroksenit: başlıca düşük kalsiyumlu ortopiroksen; ayrıca kromit, maskelinit (şokla camlaşmış feldispat) ve demirce zengin karbonat küreleri. Karbonatların içinde manyetit kristalleri ve polisiklik aromatik hidrokarbonlar bulunur.
- Doku: İri taneli, magmadan kristalleşmiş bir kayaç; şok geçirmiştir. Yüzeyinin yaklaşık %80'ini mat, koyu bir erime kabuğu örter.
- Değer merdiveni: 7/9 basamak, Değerli taş

Mars'ta yaşam tartışmasını başlatan taş: Antarktika'da bulunan, içindeki minik yapılar 1996'da bakteri fosiline benzetilen 4 milyar yıllık Mars meteoriti.

ALH 84001, 27 Aralık 1984'te Antarktika'daki Allan Tepeleri'nde ABD'nin ANSMET programı ekibince bulunan, 1,93 kilogramlık bir Mars meteoritidir. Yaklaşık 4,09 milyar yıl önce Mars'ta erimiş kayaçtan kristalleşmiştir ve Mars'ın yüzeyinde sıvı su bulunduğu dönemden gelen tek meteorit olarak bilinir. 1996'da NASA bilim insanları içinde bakteri fosillerine benzeyen yapılar bulduklarını açıklayınca dünya çapında haber oldu; ancak bilim dünyasının çoğu bu yapıların canlılık gerektirmeden de açıklanabildiği sonucuna vardı.

## Nasıl oluşur?

ALH 84001, yaklaşık 4,09 milyar yıl önce Mars'ta erimiş kayacın soğuyup kristalleşmesiyle oluştu; bilinen en yaşlı Mars meteoritlerinden biridir. Başlıca ortopiroksenden oluşan bu kayaç, sonradan çarpışmalarla şoka uğradı. Mars'ın yüzeyinde sıvı su bulunduğu dönemde, yer altındaki su taşın çatlaklarında karbonat kürelerinin çökmesine yol açtı.

Yaklaşık 17 milyon yıl önce Mars'a çarpan bir cisim bu kayacı uzaya fırlattı. Uzayda uzun bir yolculuktan sonra, yaklaşık 13.000 yıl önce Antarktika'ya düştü ve buzun içinde korundu. Bu tarihler samaryum-neodimyum, rubidyum-stronsiyum ve potasyum-argon gibi radyometrik yöntemlerle belirlendi. 2005'teki bir çalışma, taşın Valles Marineris kanyonundaki Eos Chasma'dan gelmiş olabileceğini öne sürdü; ancak bu kesin değildir.

## Ne işe yarar?

ALH 84001 bir bilimsel örnektir. Mars'ın erken dönemindeki iklimi, suyu ve kimyasını anlamak için incelenir. 2020'de içinde azot içeren organik moleküller bulundu. 1996'daki “Mars'ta yaşam” tartışması, gezegen dışı yaşam belirtilerinin nasıl aranacağı ve doğrulanacağı konusunda bilimin ölçütlerini netleştirmesine yol açtı.

## Popüler kültürde

Meteorit; X-Files dizisinin 1996 tarihli bir bölümüne, Dan Brown'ın 2001 tarihli “Deception Point” romanına esin kaynağı oldu. 1997 yapımı “Contact” filminde Clinton'ın bu konudaki konuşmasının görüntüleri kullanıldı.

## Nasıl tanınır?

- Yaklaşık 1,9 kilogramlık, yüzeyinin yaklaşık %80'i mat, koyu bir erime kabuğuyla kaplı bir taştır.
- İçi başlıca yeşilimsi gri ortopiroksen kristallerinden oluşur; içinde demirce zengin karbonat küreleri bulunur.
- Mars kökeni, içindeki gazların ve izotop oranlarının Mars'ınkine uymasından anlaşılır; bunu yalnızca laboratuvar analizi gösterebilir.

## Değerini ne belirler?

ALH 84001 satılık değildir: ABD'nin Antarktika meteorit programının koleksiyonunda araştırma için korunur. Değeri tamamen bilimseldir; Mars'ın sulu geçmişinden gelen tek örnek olması ve astrobiyoloji tarihindeki yeri onu eşsiz kılar. Genel olarak Mars meteoritleri çok nadir olduğu için bilimde ve koleksiyonda en çok aranan meteoritlerdendir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: ALH 84001, Mars'ta yaşam olduğunu kanıtladı. Doğrusu: 1996'daki iddia baştan beri tartışmalıydı ve bilim dünyasının çoğu, taşın tüm olağandışı özellikleri canlılık gerektirmeden açıklanınca bu görüşü reddetti. Yine de bu çalışma ve yarattığı ilgi, astrobiyoloji biliminin gelişiminde bir dönüm noktası sayılır.

## Merak edilenler

**ALH 84001'de Mars'ta yaşam bulundu mu?**

Hayır, ikna edici bir kanıt yoktur. 1996'da bakteri fosiline benzeyen yapılar, özel biçimli manyetit kristalleri ve organik moleküller yaşam belirtisi olarak yorumlandı. Ancak benzer yapılar laboratuvarda canlı olmadan da üretildi; 2022'deki bir çalışma da organik moleküllerin erken Mars'ta sıcak suların bazalt kayacı değiştirmesiyle, canlılık olmadan oluştuğu sonucuna vardı.

## Bunu biliyor muydun?

- 1996'daki açıklama o kadar ses getirdi ki ABD Başkanı Bill Clinton olayı televizyonda resmî bir konuşmayla duyurdu.
- Taşın yaklaşık 17 milyon yıl önce Mars'a çarpan bir cismin etkisiyle uzaya fırlatıldığı ve yaklaşık 13.000 yıl önce Dünya'ya düştüğü hesaplanmıştır.
- 2011'deki izotop analizleri, meteoritteki karbonatların yaklaşık 18 °C'de, Mars atmosferinden gelen su ve karbondioksitle, yüzeyin birkaç on metre altındaki buharlaşan bir yeraltı suyunda çöktüğünü gösterdi.

## Nerede bulunur?

- Allan Tepeleri, Uzak Batı Buz Alanı, Antarktika (Tip lokalite): 27 Aralık 1984'te ANSMET programının ekibinden Roberta Score tarafından bulundu.

## Kaynaklar

- [Allan Hills 84001](https://en.wikipedia.org/wiki/Allan_Hills_84001), Wikipedia
- [ALH 84001](https://tr.wikipedia.org/wiki/ALH_84001), Vikipedi
- [Handbook of Mineralogy: Enstatite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/enstatite.pdf), Mineralogical Society of America


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/allan-hills-84001/ · Lisans: CC BY-SA 4.0