# Adamit

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/adamit/
- İngilizcesi: Adamite
- Tür: Mineral
- Sınıflandırma: Mineraller › Fosfatlar
- Kimyasal formül: Zn₂(AsO₄)(OH)
- Kristal sistemi: Ortorombik
- Sertlik (Mohs): 3,5
- Özgül ağırlık: 4,32–4,48 g/cm³
- Parlaklık: Camsı
- Saydamlık: Saydam, Yarı saydam
- Renkler: soluk sarı, bal sarısı, kahverengimsi sarı, kırmızımsı, renksiz, yeşil (bakırlı), pembe ya da mor (kobaltlı)
- Çizgi rengi: Beyaz
- Dilinim: {101} yönünde iyi; {010} yönünde zayıf
- Kırılma: Düzensiz ile yarı konkoidal arası; gevrek
- Değer merdiveni: 3/9 basamak, Yapı ve endüstri taşı
- Son kontrol: 2026-10-04

Bal sarısından yeşile uzanan, yelpaze gibi açılan kristalleriyle çinko arsenat: bazı örnekler morötesi ışıkta parlar.

Adamit, çinko, arsenik, oksijen ve hidrojenden oluşan bir mineraldir (Zn₂(AsO₄)(OH)). Soluk sarı, bal sarısı ya da yeşil renkli, çoğu zaman ışınsal demetler ve yelpaze biçimli gruplar hâlinde kristallenir. Çinko ve arsenik içeren yatakların havayla temas eden kısımlarında oluşur. Bazı örnekleri morötesi ışık altında limon sarısı renkte parlar. Adını, ilk örnekleri sağlayan Fransız mineralog Gilbert-Joseph Adam'dan alır.

## Nasıl oluşur?

Adamit **ikincil bir mineraldir**: sıcak su çözeltilerinin (hidrotermal sıvıların) oluşturduğu, çinko ve arsenik içeren yatakların yeryüzüne yakın, havayla ve suyla temas eden kısmında (oksidasyon zonunda) oluşur. Bu yüzden yanında smitsonit, hemimorfit, skorodit, olivenit, kalsit, kuvars ve demir-manganez oksitler bulunur. Yapısında çinkonun yerini bakır, kobalt, nikel ya da manganez alabilir; bakırlı türleri olivenitle iç içe geçen bir dizi oluşturur.

Handbook of Mineralogy'ye göre iri kristaller Meksika'daki Ojuela (Mapimí) ve Namibya'daki Tsumeb madenlerinden gelir. Meksika'da Zimapán ve Santa Eulalia, Fransa'da Cap Garonne madeni, Almanya'da Kara Orman'daki Clara madeni, Yunanistan'da Lavrio'daki Kamariza madeni ve İngiltere'de Cornwall da bilinen yerleri arasındadır.

## Ne işe yarar?

- **Koleksiyon:** Canlı renkleri ve yelpaze biçimli kristal grupları yüzünden koleksiyoncular tarafından aranır.
- **Floresans:** Bazı örnekleri morötesi ışıkta parladığı için floresan mineral koleksiyonlarında yer alır.

## Nasıl tanınır?

- Soluk sarı, bal sarısı, kahverengimsi sarı ya da yeşil renklidir; bakır içerenler parlak yeşil, kobalt içerenler pembe ya da mor olabilir.
- Kristalleri çoğu zaman ışınsal demetler, yelpaze biçimli gruplar ya da kristal kabuklar oluşturur.
- Camsı parlar; saydam ile yarı saydam arasıdır.
- Sertliği 3,5'tir; bıçakla çizilir.
- Bazı örnekler kısa ve uzun dalga morötesi ışıkta limon sarısı renkte parlar.

## Sahteler ve taklitler

- Olivenit de aynı yataklarda bulunan yeşil bir bakır arsenattır ve adamitle iç içe geçen bir dizi oluşturur; yeşil adamit ile olivenit arasındaki kesin ayrım kimyasal analizle yapılır.

## Değerini ne belirler?

Adamit cevher olarak değil, koleksiyon minerali olarak değerlidir. Koleksiyonda canlı renkli, parlak ve iri kristaller, yelpaze biçimli gruplar, morötesi ışıkta güçlü parlayan örnekler ve bakırlı yeşil ya da kobaltlı pembe türler aranır. En tanınmış örnekler Meksika'daki Ojuela madeninden gelir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Morötesi ışıkta parlayan her sarı-yeşil mineral radyoaktiftir. Doğrusu: Floresans ile radyoaktivite ayrı şeylerdir. Adamit morötesi ışıkta parlayabilir ama radyoaktif değildir; otunit gibi bazı uranyum mineralleri ise hem parlar hem radyoaktiftir. Radyoaktivite ancak radyasyon ölçerle anlaşılır.

## Merak edilenler

**Adamit neden bazen yeşil, bazen pembe olur?**

Adamitin yapısında çinkonun yerini kısmen başka metaller alabilir. Bakır girdiğinde parlak yeşil, kobalt girdiğinde pembe ya da mor renk ortaya çıkar. Saf adamit ise soluk sarı ya da renksizdir.

## Güvenlik

Adamit arsenik içerir. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre inorganik arsenik insanlar için kanser yapıcıdır ve uzun süreli maruz kalma ciddi sağlık sorunlarına yol açar. Adamit ağza götürülmemeli, öğütülmemeli, zımparalanmamalı ve ısıtılmamalı; tozu solunmamalı ve suya konup içilmemelidir. Dokunduktan sonra eller yıkanmalı, örnekler çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.

## Bunu biliyor muydun?

- Adamit ilk kez 1866'da Şili'deki Chañarcillo'dan tanımlandı.
- Meksika'daki Ojuela madeni 117 farklı mineral türü vermiştir; buranın çok çeşitli renk ve biçimdeki adamitleri koleksiyonlarda ölçüt kabul edilir.
- Kristalleri 8 cm'ye kadar büyüyebilir.

## Nerede bulunur?

- Ojuela madeni, Mapimí, Durango, Meksika (Önemli yatak): İri kristalleriyle ünlüdür; bu madenin çok çeşitli renk ve biçimdeki adamitleri koleksiyonlarda ölçüt kabul edilir
- Chañarcillo, Copiapó yöresi, Atacama, Şili (Tip lokalite): Adamit ilk kez 1866'da buradaki örneklerden tanımlandı (koordinat Copiapó; maden kentin güneyindedir)
- Tsumeb, Oshikoto, Namibya (Bilinen bulunuş yeri): Handbook of Mineralogy'ye göre iri kristaller verir
- Lavrio (Laurion), Attika, Yunanistan (Bilinen bulunuş yeri): Antik gümüş madenleri bölgesi; adamit buradaki Kamariza madeninde bulunur

## Kaynaklar

- [Adamite](https://en.wikipedia.org/wiki/Adamite), Wikipedia
- [Handbook of Mineralogy: Adamite](https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/adamite.pdf), Mineralogical Society of America
- [Ojuela](https://en.wikipedia.org/wiki/Ojuela), Wikipedia
- [Arsenic (fact sheet)](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/arsenic), World Health Organization


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/adamit/ · Lisans: CC BY-SA 4.0